|

برقراری تماس با دنیای مجازی ساده‌تر شد

پدربزرگ‌های دست به «ماوس»

صبا صراف/عکس:مهدی‌حسنی، شرق

بعد از آنکه تلفنچی از آن ور خط گوشی را وصل می‌کند، سیلی از آدم است که به سوی تلفن سرازیر می‌شود. اول از همه پدر گوشی را در دست دارد و بعد مادر، خاله‌ها، عمه‌ها، عموها هر کدام سعی دارند گوشی را از دیگری بکشند. مادربزرگ کمی دورتر تصدق سر و گردن نوه فرنگ‌رفته‌اش می‌رود و هرکس بدون آنکه بداند پسر آن طرف سیم‌های تلفن دقیقا چه می‌گوید، هرچه بیشتر و بلندتر داد می‌زنند: «حالت خوبه؟»، «چه خبرها؟»، «خوبی؟» و این چند کلمه چندین و چندبار از پشت گوشی تلفن فرهاد فرنگ‌رفته، در حوالی سال‌های 1340 تکرار می‌شود. بیش از نیم‌قرن از روزهایی که مردم برای تماس با خارج از کشور باید از گوشی‌های «هندلی بدون شماره‌گیر» داد می‌زدند، گذشته است و حتی از آن روزهایی که تعداد کمی فرصت می‌یافتند به فرنگ بروند. آمار رسمی سازمان ثبت احوال می‌گوید بیش از سه‌میلیون ایرانی در خارج از کشور زندگی می‌کنند. محسن کرمی، معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت احوال، شهریورماه امسال بود که آخرین آمار مربوط به ایرانیان خارج از کشور را اعلام کرد: «بیشترین تعداد مهاجرین ایرانی با یک میلیون و 400هزار نفر جمعیت مربوط به کشور آمریکاست و بعد از آن امارات متحده عربی قرار دارد که 800 هزار ایرانی را داراست.» البته به گفته او، 410 هزارنفر به انگلیس و کانادا، 210 هزارنفر به آلمان، 155 هزارنفر به فرانسه و 110 هزار ایرانی نیز به سوئد رفته‌اند. این تنها آمار کشورهای اروپایی، آمریکایی و یکی از کشورهای عربی است و اگر تعداد دانشجوها و مهاجرانی را که هرسال به ترکیه، هند، مالزی، ارمنستان، تاجیکستان و خیلی از کشورهای نزدیک ایران می‌روند، به آن اضافه کنیم، آمارها بسیار بیشتر خواهد شد. آمارهای رسمی باز برآورد می‌کنند که این تعداد ممکن است تا شش میلیون‌نفر نیز برسد اما آمارهای غیررسمی می‌گویند تعداد ایرانیان خارج از کشور حتی از شش‌میلیون‌نفر نیز می‌گذرد.
اینترنت آشنا می‌خواهد
هنوز خیلی‌ از بزرگسالان به دلیل آشنا نبودن با اینترنت و استفاده از انواع مختلف کامپیوتر، تلفن را برای تماس با خارج از کشور انتخاب می‌کنند. دختر خانم مهدوی در کانادا زندگی می‌کند و دو پسرش نیز ازدواج کرده‌اند و هرکدام در تهران، خانه خودشان هستند. می‌گوید تابه‌حال به کامپیوتری که از دوران مجردی پسرش در خانه مانده، دست نزده و می‌ترسد یک وقت خراب شود. او بیشتر مواقع برای حرف‌های روزمره و شنیدن درددل‌های دخترش با کارت تلفن با او صحبت می‌کند اما می‌گوید: «خیلی دوست دارم خودم هم یاد بگیرم با اینترنت و کامپیوتر کار کنم اما برای این کار باید حتما پسرم باشد یا به خانه او بروم. نمی‌دانید از پشت اینترنت انگار در خانه دخترم هستم، نوه‌ام وقتی صدایم را می‌شنود، می‌دود تا دوربین کامپیوتر را بگیرد، قربانش بشوم انگار دارد به بغلم می‌آید.»به جز آنهایی که هنوز نمی‌توانند به تنهایی به اینترنت وصل شوند و از آن استفاده کنند، این روزها برای بسیاری از افراد تماس با یاهو، جی‌میل، اوو، اسکایپ و بسیاری از ابزارهای ارتباطی اینترنتی را برای آنها که مهاجر یا سفرکرده‌ای در کشور دیگری دارند، هرچه بیشتر، بهتر و تصویری‌تر کرده است؛ حتی اگر آمار نفوذ به معنی استفاده از اینترنت در کشور هنوز چندان افزایش نیافته باشد. برای استفاده از بسیاری از این امکانات اینترنتی نیاز به داشتن اینترنت با سرعت بالا در کشور است و هنوز خیلی از خانه‌های ایرانی این امکان را ندارند؛ سازمان فناوری اطلاعات، ضریب نفوذ اینترنت پرسرعت در کشور را یک‌درصد اعلام کرده است و براساس این گزارش، از هر صدنفر ایرانی یک‌نفر به اینترنت پرسرعت دسترسی دارد و همچنان، کمتر از نیمی از ایرانیان از این تکنولوژی استفاده می‌کنند. براساس اطلاعات سازمان فناوری اطلاعات ایران، چیزی حدود 35 میلیون‌نفر که تقریبا اکثر این کاربران نیز با اینترنت کم‌سرعت دایل‌آپ با سرعت حدود 60 کیلوبیت بر ثانیه به دنیای مجازی متصل می‌شوند.
فقط یک کلیک
آقا مرتضی، در سه‌سالی که پسرش به استرالیا سفر کرده‌است، فقط با اینترنت با او صحبت می‌کند. «شماره خانه و موبایلش را هم دارم اما حتی یک‌بار هم پیش نیامده که بخواهم با تلفن با او تماس بگیرم. بیشتر مواقع آنلاین است و با استفاده از جی‌میل با هم صحبت می‌کنیم. حتی اگر مدتی طولانی یکی از ما آنلاین نباشد، نگران هم می‌شویم.»نه شماره تلفنی هست و نه گوشی سنگینی که مدت‌ها در دست بگیرید و فقط یک‌نفر با آن صحبت کند؛ همه‌چیز به راحتی یک کلیک است و در کمتر از چنددقیقه ارتباط برقرار می‌شود. قربان صدقه‌ها شروع می‌شود، حرف‌های خانوادگی و دوستانه، اخبار همه ردوبدل می‌شود. دل‌نگرانی‌ها، اضطراب‌ها حتی خوشحالی‌های همه، خود را پشت دوربین کوچک چندمیلیمتری نشان می‌دهد. «انگار همان رابطه‌ای که در ایران داشتیم، همان را فقط از پشت اینترنت داریم.» آقا مجتبی استفاده از اینترنت کمی برایش سخت است اما به‌هرحال، همه سعی خودش را می‌کند؛ خیره به مانیتور نگاه می‌کند و یادگرفته وقتی صفحه بالا آمد، موس را تکان دهد و روی عکس پسرش دکمه Call را کلیک کند. «مکالمه من با پسرم آن‌هم گهگاهی همین است: پسرم خوبی؟ بله؛ سر کاری؟ بله؛ کار خوبه؟ بله؛ دوست‌هات خوبن؟ بله؛ چیزی احتیاج نداری؟ نه، و اگر تا نیم‌ساعت هم طول بکشد، من جمله‌جمله سوال می‌پرسم و همین یک‌کلمه‌ جواب می‌دهد، اما مادرش که می‌آید اصلا من دیگر باید بروم و این دو بنشینند و صحبت کنند.» مادر «مهدی» می‌گوید: «من هر شب باید تماس داشته باشم، حتی اگر شده یک کامنت کوچک یا یک لبخند برایش می‌گذارم وگرنه نگران می‌شوم. شاید فقط یک‌بار شده که از وقتی رفته سوئد، دو روز با او صحبت نکردم، آن‌هم در سفر بودم.»اما «رژین» همه ارتباطش از لندن با دوستانش از طریق اینترنت است.
«همه‌جا را از همین دنیای مجازی می‌روم. دوستی در آلمان، دوستی در کانادا، خانواده و همه دوستانم در ایران. همه با اسکایپ در ارتباط هستیم و یکدیگر را می‌بینیم. نمی‌توانم از آنان بی‌خبر باشم.»دنیای مجازی و همه مسنجرهای برقراری ارتباط، باعث شده‌اند تا ارتباطی دوطرفه میان افراد در هر مرزی برقرار شود؛ ارتباطی که گاه می‌تواند تصویر بسته دنیای کوچکی باشد که کاربرش آن را برای خانواده‌اش بزرگ جلوه می‌دهد یا دنیایی بسیار متفاوت از زندگی ایرانی باشد و کاربر آن، بخش کوچکی از آن را مقابل دیدگان دوربین وب‌کم بگذارد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
خوب و بد تکنولوژی
محمد علی الستی
شکی در این نیست که تکنولوژی برای انسان اختیار می‌آورد و به او حق انتخاب بیشتری می‌دهد اما آنچه در این میان مهم است و باید به آن توجه کرد، ظرفیت‌سازی در پیشرفت تکنولوژی است. وقتی آدم‌ها ظرفیت‌سازی لازم برای استفاده از آن را نمی‌کنند و بدون توجه فقط پیش می‌روند کم‌کم آزادی خود را از دست می‌دهند. در حقیقت در این مسیر و بعد از گذر مدتی تکنولوژی بر آدمی فائق می‌آید. حتی تبدیل به یک معضل می‌شود. می‌توان با مثالی آن را توضیح داد. مسلما داشتن خودرو ‌بنزی که شما را به هر سو ببرد بسیار راحت‌تر از سوار شدن بر اسب است. شما در خودرو بنز کاملا احساس آرامش و راحتی می‌کنید و مسلما روی اسب چنان راحت نخواهید بود اما قطعا به این فکر نکردید که زمان خواب‌آلودگی و سوار بر خودرو بنز یا اسب خود، خودرو بنز ممکن است شما را از دره به پایین پرت کند اما اسب هیچ‌گاه سوار خود را پرت نمی‌کند یا بر زمین نمی‌زند. در استفاده از تکنولوژی مقوله آزادی و اختیار مطرح است. افراد با در‌اختیار داشتن تکنولوژی آزادی انتخاب بیشتری دارند. وقتی تلویزیون را روشن می‌کنید مجبور نیستید تنها یک کانال را ببینید، تنوع آن‌قدر زیاد است که انتخاب کانال
برعهده خود شماست، هر چیز را که دوست نداشتید کنار می‌گذارید و به سراغ کانال دیگر می‌روید اما در حقیقت وقتی آدمی به اینجا می‌رسد دیگر مهارت تحمل چیزهایی که نمی‌خواهد و یا دوست‌شان را ندارد از دست می‌دهد و این قدرت را به او می‌دهد تا همه آنچه می‌خواهد نقض کند. این گزینشی عمل‌کردن تکنولوژی می‌تواند نقطه منفی آن باشد زیرا فرد در مهارت‌های زندگی باید یاد بگیرد قدرت تحمل سلیقه دیگران یا چیزهای دیگران در پیرامون خود را بالا ببرد. به این امر ظرفیت‌سازی گفته می‌شود. اگر فردی در آمریکا زندگی می‌کند و مادری در ایران دارد که دلش برای او تنگ می‌شود و نیاز دارد هر مدت یک‌بار او را ببیند و از حالش باخبر باشد، چه بهتر آنکه از اینترنت و وسایل ارتباطی جدید برای برقراری این تماس استفاده کند اما برای فردی که در تهران است و به عنوان مثال مادرش در کرج است آیا این وسیله باعث نمی‌شود تا ارتباط نزدیکی که باید با مادرش داشته باشد کمتر شود. او نباید وقتی می‌تواند هر چندروز یک‌بار به مادر خود سر بزند، او را در مانیتور ببیند. پس خوب و بد تکنولوژی را همین نحوه رفتار و عمل انسان‌ها با آن مشخص می‌کند. رفتار انسان در برابر تکنولوژی را باید با یادگیری و آموزش و استفاده مناسب از آن تغییر داد و عمدتا نهادهای فرهنگی این مسوولیت را برعهده می‌گیرند.

بعد از آنکه تلفنچی از آن ور خط گوشی را وصل می‌کند، سیلی از آدم است که به سوی تلفن سرازیر می‌شود. اول از همه پدر گوشی را در دست دارد و بعد مادر، خاله‌ها، عمه‌ها، عموها هر کدام سعی دارند گوشی را از دیگری بکشند. مادربزرگ کمی دورتر تصدق سر و گردن نوه فرنگ‌رفته‌اش می‌رود و هرکس بدون آنکه بداند پسر آن طرف سیم‌های تلفن دقیقا چه می‌گوید، هرچه بیشتر و بلندتر داد می‌زنند: «حالت خوبه؟»، «چه خبرها؟»، «خوبی؟» و این چند کلمه چندین و چندبار از پشت گوشی تلفن فرهاد فرنگ‌رفته، در حوالی سال‌های 1340 تکرار می‌شود. بیش از نیم‌قرن از روزهایی که مردم برای تماس با خارج از کشور باید از گوشی‌های «هندلی بدون شماره‌گیر» داد می‌زدند، گذشته است و حتی از آن روزهایی که تعداد کمی فرصت می‌یافتند به فرنگ بروند. آمار رسمی سازمان ثبت احوال می‌گوید بیش از سه‌میلیون ایرانی در خارج از کشور زندگی می‌کنند. محسن کرمی، معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت احوال، شهریورماه امسال بود که آخرین آمار مربوط به ایرانیان خارج از کشور را اعلام کرد: «بیشترین تعداد مهاجرین ایرانی با یک میلیون و 400هزار نفر جمعیت مربوط به کشور آمریکاست و بعد از آن امارات متحده عربی قرار دارد که 800 هزار ایرانی را داراست.» البته به گفته او، 410 هزارنفر به انگلیس و کانادا، 210 هزارنفر به آلمان، 155 هزارنفر به فرانسه و 110 هزار ایرانی نیز به سوئد رفته‌اند. این تنها آمار کشورهای اروپایی، آمریکایی و یکی از کشورهای عربی است و اگر تعداد دانشجوها و مهاجرانی را که هرسال به ترکیه، هند، مالزی، ارمنستان، تاجیکستان و خیلی از کشورهای نزدیک ایران می‌روند، به آن اضافه کنیم، آمارها بسیار بیشتر خواهد شد. آمارهای رسمی باز برآورد می‌کنند که این تعداد ممکن است تا شش میلیون‌نفر نیز برسد اما آمارهای غیررسمی می‌گویند تعداد ایرانیان خارج از کشور حتی از شش‌میلیون‌نفر نیز می‌گذرد.
اینترنت آشنا می‌خواهد
هنوز خیلی‌ از بزرگسالان به دلیل آشنا نبودن با اینترنت و استفاده از انواع مختلف کامپیوتر، تلفن را برای تماس با خارج از کشور انتخاب می‌کنند. دختر خانم مهدوی در کانادا زندگی می‌کند و دو پسرش نیز ازدواج کرده‌اند و هرکدام در تهران، خانه خودشان هستند. می‌گوید تابه‌حال به کامپیوتری که از دوران مجردی پسرش در خانه مانده، دست نزده و می‌ترسد یک وقت خراب شود. او بیشتر مواقع برای حرف‌های روزمره و شنیدن درددل‌های دخترش با کارت تلفن با او صحبت می‌کند اما می‌گوید: «خیلی دوست دارم خودم هم یاد بگیرم با اینترنت و کامپیوتر کار کنم اما برای این کار باید حتما پسرم باشد یا به خانه او بروم. نمی‌دانید از پشت اینترنت انگار در خانه دخترم هستم، نوه‌ام وقتی صدایم را می‌شنود، می‌دود تا دوربین کامپیوتر را بگیرد، قربانش بشوم انگار دارد به بغلم می‌آید.»به جز آنهایی که هنوز نمی‌توانند به تنهایی به اینترنت وصل شوند و از آن استفاده کنند، این روزها برای بسیاری از افراد تماس با یاهو، جی‌میل، اوو، اسکایپ و بسیاری از ابزارهای ارتباطی اینترنتی را برای آنها که مهاجر یا سفرکرده‌ای در کشور دیگری دارند، هرچه بیشتر، بهتر و تصویری‌تر کرده است؛ حتی اگر آمار نفوذ به معنی استفاده از اینترنت در کشور هنوز چندان افزایش نیافته باشد. برای استفاده از بسیاری از این امکانات اینترنتی نیاز به داشتن اینترنت با سرعت بالا در کشور است و هنوز خیلی از خانه‌های ایرانی این امکان را ندارند؛ سازمان فناوری اطلاعات، ضریب نفوذ اینترنت پرسرعت در کشور را یک‌درصد اعلام کرده است و براساس این گزارش، از هر صدنفر ایرانی یک‌نفر به اینترنت پرسرعت دسترسی دارد و همچنان، کمتر از نیمی از ایرانیان از این تکنولوژی استفاده می‌کنند. براساس اطلاعات سازمان فناوری اطلاعات ایران، چیزی حدود 35 میلیون‌نفر که تقریبا اکثر این کاربران نیز با اینترنت کم‌سرعت دایل‌آپ با سرعت حدود 60 کیلوبیت بر ثانیه به دنیای مجازی متصل می‌شوند.
فقط یک کلیک
آقا مرتضی، در سه‌سالی که پسرش به استرالیا سفر کرده‌است، فقط با اینترنت با او صحبت می‌کند. «شماره خانه و موبایلش را هم دارم اما حتی یک‌بار هم پیش نیامده که بخواهم با تلفن با او تماس بگیرم. بیشتر مواقع آنلاین است و با استفاده از جی‌میل با هم صحبت می‌کنیم. حتی اگر مدتی طولانی یکی از ما آنلاین نباشد، نگران هم می‌شویم.»نه شماره تلفنی هست و نه گوشی سنگینی که مدت‌ها در دست بگیرید و فقط یک‌نفر با آن صحبت کند؛ همه‌چیز به راحتی یک کلیک است و در کمتر از چنددقیقه ارتباط برقرار می‌شود. قربان صدقه‌ها شروع می‌شود، حرف‌های خانوادگی و دوستانه، اخبار همه ردوبدل می‌شود. دل‌نگرانی‌ها، اضطراب‌ها حتی خوشحالی‌های همه، خود را پشت دوربین کوچک چندمیلیمتری نشان می‌دهد. «انگار همان رابطه‌ای که در ایران داشتیم، همان را فقط از پشت اینترنت داریم.» آقا مجتبی استفاده از اینترنت کمی برایش سخت است اما به‌هرحال، همه سعی خودش را می‌کند؛ خیره به مانیتور نگاه می‌کند و یادگرفته وقتی صفحه بالا آمد، موس را تکان دهد و روی عکس پسرش دکمه Call را کلیک کند. «مکالمه من با پسرم آن‌هم گهگاهی همین است: پسرم خوبی؟ بله؛ سر کاری؟ بله؛ کار خوبه؟ بله؛ دوست‌هات خوبن؟ بله؛ چیزی احتیاج نداری؟ نه، و اگر تا نیم‌ساعت هم طول بکشد، من جمله‌جمله سوال می‌پرسم و همین یک‌کلمه‌ جواب می‌دهد، اما مادرش که می‌آید اصلا من دیگر باید بروم و این دو بنشینند و صحبت کنند.» مادر «مهدی» می‌گوید: «من هر شب باید تماس داشته باشم، حتی اگر شده یک کامنت کوچک یا یک لبخند برایش می‌گذارم وگرنه نگران می‌شوم. شاید فقط یک‌بار شده که از وقتی رفته سوئد، دو روز با او صحبت نکردم، آن‌هم در سفر بودم.»اما «رژین» همه ارتباطش از لندن با دوستانش از طریق اینترنت است.
«همه‌جا را از همین دنیای مجازی می‌روم. دوستی در آلمان، دوستی در کانادا، خانواده و همه دوستانم در ایران. همه با اسکایپ در ارتباط هستیم و یکدیگر را می‌بینیم. نمی‌توانم از آنان بی‌خبر باشم.»دنیای مجازی و همه مسنجرهای برقراری ارتباط، باعث شده‌اند تا ارتباطی دوطرفه میان افراد در هر مرزی برقرار شود؛ ارتباطی که گاه می‌تواند تصویر بسته دنیای کوچکی باشد که کاربرش آن را برای خانواده‌اش بزرگ جلوه می‌دهد یا دنیایی بسیار متفاوت از زندگی ایرانی باشد و کاربر آن، بخش کوچکی از آن را مقابل دیدگان دوربین وب‌کم بگذارد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
خوب و بد تکنولوژی
محمد علی الستی
شکی در این نیست که تکنولوژی برای انسان اختیار می‌آورد و به او حق انتخاب بیشتری می‌دهد اما آنچه در این میان مهم است و باید به آن توجه کرد، ظرفیت‌سازی در پیشرفت تکنولوژی است. وقتی آدم‌ها ظرفیت‌سازی لازم برای استفاده از آن را نمی‌کنند و بدون توجه فقط پیش می‌روند کم‌کم آزادی خود را از دست می‌دهند. در حقیقت در این مسیر و بعد از گذر مدتی تکنولوژی بر آدمی فائق می‌آید. حتی تبدیل به یک معضل می‌شود. می‌توان با مثالی آن را توضیح داد. مسلما داشتن خودرو ‌بنزی که شما را به هر سو ببرد بسیار راحت‌تر از سوار شدن بر اسب است. شما در خودرو بنز کاملا احساس آرامش و راحتی می‌کنید و مسلما روی اسب چنان راحت نخواهید بود اما قطعا به این فکر نکردید که زمان خواب‌آلودگی و سوار بر خودرو بنز یا اسب خود، خودرو بنز ممکن است شما را از دره به پایین پرت کند اما اسب هیچ‌گاه سوار خود را پرت نمی‌کند یا بر زمین نمی‌زند. در استفاده از تکنولوژی مقوله آزادی و اختیار مطرح است. افراد با در‌اختیار داشتن تکنولوژی آزادی انتخاب بیشتری دارند. وقتی تلویزیون را روشن می‌کنید مجبور نیستید تنها یک کانال را ببینید، تنوع آن‌قدر زیاد است که انتخاب کانال
برعهده خود شماست، هر چیز را که دوست نداشتید کنار می‌گذارید و به سراغ کانال دیگر می‌روید اما در حقیقت وقتی آدمی به اینجا می‌رسد دیگر مهارت تحمل چیزهایی که نمی‌خواهد و یا دوست‌شان را ندارد از دست می‌دهد و این قدرت را به او می‌دهد تا همه آنچه می‌خواهد نقض کند. این گزینشی عمل‌کردن تکنولوژی می‌تواند نقطه منفی آن باشد زیرا فرد در مهارت‌های زندگی باید یاد بگیرد قدرت تحمل سلیقه دیگران یا چیزهای دیگران در پیرامون خود را بالا ببرد. به این امر ظرفیت‌سازی گفته می‌شود. اگر فردی در آمریکا زندگی می‌کند و مادری در ایران دارد که دلش برای او تنگ می‌شود و نیاز دارد هر مدت یک‌بار او را ببیند و از حالش باخبر باشد، چه بهتر آنکه از اینترنت و وسایل ارتباطی جدید برای برقراری این تماس استفاده کند اما برای فردی که در تهران است و به عنوان مثال مادرش در کرج است آیا این وسیله باعث نمی‌شود تا ارتباط نزدیکی که باید با مادرش داشته باشد کمتر شود. او نباید وقتی می‌تواند هر چندروز یک‌بار به مادر خود سر بزند، او را در مانیتور ببیند. پس خوب و بد تکنولوژی را همین نحوه رفتار و عمل انسان‌ها با آن مشخص می‌کند. رفتار انسان در برابر تکنولوژی را باید با یادگیری و آموزش و استفاده مناسب از آن تغییر داد و عمدتا نهادهای فرهنگی این مسوولیت را برعهده می‌گیرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.