|

«آیدین آغداشلو»:

«منصوره حسینی» تلفیق‌گر هنر سنتی و مدرن

حمیدرضا محمدی

«نقاشی‌های منصوره حسینی رفتاری از رنگ‌ها و خط‌هاست. جایگاهی برای اُخرایی‌ها و فیروزه‌ای‌ها. انگار کاشی‌ها و قالی‌ها را در آب حل کنی و درست قبل از اینکه آخرین اجزای پیوند‌خورده بگسلند، آن تصویر را منجمد کنی.»
بهنام کامرانی، هفته نامه تندیس، ش 149، 29 اردیبهشت 1388، ص 28.
اگرچه او رفتن بدی داشت و 15روز پس از مرگ که 26 خردادماه اتفاق افتاده بود، پیکرش را در منزل شخصی‌اش یافتند، اما در طول 86 سال زندگی، درخشان زیست و این، به همه آن دو هفته بی‌خبری، می‌ارزد. او از پیشگامان نوگرایی و تحول در هنر معاصر ایرانی به شمار می‌آید و جایگاهش مغتنم و محترم. پس به سراغ «آیدین آغداشلو» آمدیم که با وجود آنکه 14سال از «منصوره حسینی» کم سن و سال‌تر بود اما تحلیل‌های تازه‌ای از او و آثارش به ما داد که متن آن را در ادامه می‌خوانید...

 جناب آقای آغداشلو از نظرگاه شما، آیا می‌توان آثار خانم منصوره حسینی را نسبت به هم‌دوره‌ای‌هایشان متمایز دانست؟

پاسخ این پرسش را باید در دو بخش ارایه دهم. نخست آنکه باید دید هنرمند پیشگام، چه خصایلی داشته که در این جایگاه قرار گرفته است. عمر هنر مدرن در ایران از سال‌های 28-1327 به این‌سو است و روشن است که کمتر از 65 سال می‌باشد. اگرچه منصوره حسینی در این میان، به عنوان نسل دوم آغازگران هنر مدرن ایران به شمار می‌آید اما می‌توان امتیاز خاصی برای وی قایل شد و او را هم در زمره پیشگامان هنر مدرن ایران اگرچه با اندکی تاخیر دانست. به هر روی ایشان هم با سختی و مشقت بسیار، کوشش کرد تا بار امانتی را که بر دوش داشت، صحیح و سالم، به نسل بعد بسپارد و همین، شایسته تقدیر و احترام بسیار است. منصوره حسینی به جز کارهای متعدد اما پراکنده، مانند بسیاری دیگر از هنرمندان فیگوراتیو، کار را از دانشکده هنرهای زیبا، آغاز نمود، با سایرین کار کرد که از تجربیات هم بهره می‌گرفتند. نکته اصلی این است که مرحوم حسینی بنا به اظهار خودشان، از اولین هنرمندان مدرنی بودند که جذب خوشنویسی سنتی و نقاشی خط شدند، هرچند نمی‌توان مبدع نقاشی خط را معین کرد اما ایشان از نخستین‌ها بودند. به هر حال می‌کوشیدند تا امکانات بصری خوشنویسی و نقاشی خط را مصادره به مطلوب کنند.
 یعنی نقاشی سنتی به عنصر اصلی ایشان، مبدل گشته بود؟
خیر، اما قطعا از نقاشی سنتی بدون تاثیر نبوده است، اما این را باید درنظر داشت که حسینی متعلق به دوران جست‌وجو و یافتن و عرضه کردن با هیجان خاصِ همان دوران بود که عناصر هنر مدرن ایران شکل می‌گرفت. در واقع ایشان و هنرمندانی که در این دوره زیست می‌کردند، می‌کوشیدند تا هم سنت و مدرنیته را تلفیق کنند و هم اینکه خود را به روز کنند؛ یعنی چنانچه به هنرهای سنتی‌ای چون نقاشی قهوه‌خانه‌ای چشم داشتند اما از کوبیسم یا هنر انتزاعی دور نمی‌ماندند.
 اما اگر اجازه دهید باز می‌گردم به یکی از سوال‌های قبل. آثار خانم حسینی، چه خصایصی داشت که اختصاص به شخص خودشان داشت؟
این همان بخش دوم پاسخ من است. منصوره حسینی نقاشی آبستره است که فیگور را می‌توان در آثارشان دید. او احساساتی بود و از این نظر می‌توان رنگ‌های غلیظ با حرکت تپنده را در آثارشان سراغ گرفت که معمولا قطع‌های بزرگ داشت. البته باید اینها را به لحاظ ارزش هنری صِرف و جایگاه و تاثیرشان در هنر معاصر ایران، به عنوان مطلقِ اثرِ هنری خلق شده درنظر گرفت.
 آخرین ملاقات شما با ایشان به چه زمانی برمی‌گردد؟
آخرین دیدارم با خانم منصوره حسینی زمانی بود که برای بازدید از نمایشگاه یکی از شاگردانم به گالری زیبا رفته بودم که در حیاط وسیع منزلش برپا شده بود. او هیچ‌گاه مرا آیدین یا آغداشلو خطاب نمی‌کرد بلکه می‌گفت آیدینک. برایم بسیار دلپذیر بود که ساعتی در کنار کسی نشستم که اگرچه چندان از من بزرگتر نبود اما تجسم هنرِ معاصرِ مدرنِ ایران بود. طبیعتا این همنشینی مانند بسیاری از ملاقات‌ها که آدمی هیچ‌گاه تصور نمی‌کند این، آخرین دیدار باشد سپری شد و تنها افسوس را برای ما، برجا گذاشت.
«نقاشی‌های منصوره حسینی رفتاری از رنگ‌ها و خط‌هاست. جایگاهی برای اُخرایی‌ها و فیروزه‌ای‌ها. انگار کاشی‌ها و قالی‌ها را در آب حل کنی و درست قبل از اینکه آخرین اجزای پیوند‌خورده بگسلند، آن تصویر را منجمد کنی.»
بهنام کامرانی، هفته نامه تندیس، ش 149، 29 اردیبهشت 1388، ص 28.
اگرچه او رفتن بدی داشت و 15روز پس از مرگ که 26 خردادماه اتفاق افتاده بود، پیکرش را در منزل شخصی‌اش یافتند، اما در طول 86 سال زندگی، درخشان زیست و این، به همه آن دو هفته بی‌خبری، می‌ارزد. او از پیشگامان نوگرایی و تحول در هنر معاصر ایرانی به شمار می‌آید و جایگاهش مغتنم و محترم. پس به سراغ «آیدین آغداشلو» آمدیم که با وجود آنکه 14سال از «منصوره حسینی» کم سن و سال‌تر بود اما تحلیل‌های تازه‌ای از او و آثارش به ما داد که متن آن را در ادامه می‌خوانید...

 جناب آقای آغداشلو از نظرگاه شما، آیا می‌توان آثار خانم منصوره حسینی را نسبت به هم‌دوره‌ای‌هایشان متمایز دانست؟

پاسخ این پرسش را باید در دو بخش ارایه دهم. نخست آنکه باید دید هنرمند پیشگام، چه خصایلی داشته که در این جایگاه قرار گرفته است. عمر هنر مدرن در ایران از سال‌های 28-1327 به این‌سو است و روشن است که کمتر از 65 سال می‌باشد. اگرچه منصوره حسینی در این میان، به عنوان نسل دوم آغازگران هنر مدرن ایران به شمار می‌آید اما می‌توان امتیاز خاصی برای وی قایل شد و او را هم در زمره پیشگامان هنر مدرن ایران اگرچه با اندکی تاخیر دانست. به هر روی ایشان هم با سختی و مشقت بسیار، کوشش کرد تا بار امانتی را که بر دوش داشت، صحیح و سالم، به نسل بعد بسپارد و همین، شایسته تقدیر و احترام بسیار است. منصوره حسینی به جز کارهای متعدد اما پراکنده، مانند بسیاری دیگر از هنرمندان فیگوراتیو، کار را از دانشکده هنرهای زیبا، آغاز نمود، با سایرین کار کرد که از تجربیات هم بهره می‌گرفتند. نکته اصلی این است که مرحوم حسینی بنا به اظهار خودشان، از اولین هنرمندان مدرنی بودند که جذب خوشنویسی سنتی و نقاشی خط شدند، هرچند نمی‌توان مبدع نقاشی خط را معین کرد اما ایشان از نخستین‌ها بودند. به هر حال می‌کوشیدند تا امکانات بصری خوشنویسی و نقاشی خط را مصادره به مطلوب کنند.
 یعنی نقاشی سنتی به عنصر اصلی ایشان، مبدل گشته بود؟
خیر، اما قطعا از نقاشی سنتی بدون تاثیر نبوده است، اما این را باید درنظر داشت که حسینی متعلق به دوران جست‌وجو و یافتن و عرضه کردن با هیجان خاصِ همان دوران بود که عناصر هنر مدرن ایران شکل می‌گرفت. در واقع ایشان و هنرمندانی که در این دوره زیست می‌کردند، می‌کوشیدند تا هم سنت و مدرنیته را تلفیق کنند و هم اینکه خود را به روز کنند؛ یعنی چنانچه به هنرهای سنتی‌ای چون نقاشی قهوه‌خانه‌ای چشم داشتند اما از کوبیسم یا هنر انتزاعی دور نمی‌ماندند.
 اما اگر اجازه دهید باز می‌گردم به یکی از سوال‌های قبل. آثار خانم حسینی، چه خصایصی داشت که اختصاص به شخص خودشان داشت؟
این همان بخش دوم پاسخ من است. منصوره حسینی نقاشی آبستره است که فیگور را می‌توان در آثارشان دید. او احساساتی بود و از این نظر می‌توان رنگ‌های غلیظ با حرکت تپنده را در آثارشان سراغ گرفت که معمولا قطع‌های بزرگ داشت. البته باید اینها را به لحاظ ارزش هنری صِرف و جایگاه و تاثیرشان در هنر معاصر ایران، به عنوان مطلقِ اثرِ هنری خلق شده درنظر گرفت.
 آخرین ملاقات شما با ایشان به چه زمانی برمی‌گردد؟
آخرین دیدارم با خانم منصوره حسینی زمانی بود که برای بازدید از نمایشگاه یکی از شاگردانم به گالری زیبا رفته بودم که در حیاط وسیع منزلش برپا شده بود. او هیچ‌گاه مرا آیدین یا آغداشلو خطاب نمی‌کرد بلکه می‌گفت آیدینک. برایم بسیار دلپذیر بود که ساعتی در کنار کسی نشستم که اگرچه چندان از من بزرگتر نبود اما تجسم هنرِ معاصرِ مدرنِ ایران بود. طبیعتا این همنشینی مانند بسیاری از ملاقات‌ها که آدمی هیچ‌گاه تصور نمی‌کند این، آخرین دیدار باشد سپری شد و تنها افسوس را برای ما، برجا گذاشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.