درباره میلیونها نامهای که به احمدینژاد نوشته شد
برسد به دست آقای رییسجمهور!
مزدک علینظری
دوران هشتساله رییسجمهوری «محمود احمدینژاد» از جمله پرماجراترین دورانها در تاریخ پرحادثه ایران است. این برهه از روزگار ایران علاوه بر تمام حوادث ریزودرشت، پدیدههای تازهای هم به همراه داشت. یکی از این پدیدهها - که از جمله مفاخر دولتهای نهم و دهم به شمار میرود- سیل نامههای مردمی بود که از همان سال اول به قدرت رسیدن احمدینژاد، به آدرس خیابان پاستور سرازیر شد. کسی به درستی نمیداند که از کی و کجا بود که نوشتن نامه به شخص اول دولت مد شد و هر کس در هر گوشه مملکت که مشکلی داشت یا شنیده بود که میتوان با نامه نوشتن به احمدینژاد چیزی طلب کرد؛ دست به کار نامهنگاری به رییسجمهوری شد.
در بررسی علل رواج این ماجرا، باید به مهمترین رسانه غیررسمی ایران یعنی «تبلیغات دهانبهدهان» اشاره کرد. گرچه در اخبار رادیو و تلویزیون بیش از هر چیز به گونیهای فراوان حاوی «نامههای مردمی به رییسجمهوری محبوب» اشاره میشد، اما همین تاییدی گویا برای جذابترین شایعه روز بود. گفته میشد هر کس به احمدینژاد نامه نوشته و چیزی خواسته یا حتی کمک مالی طلب کرده، به مرادش رسیده است... .
تا مدتها، آن دسته از اخبار که حاکی از پخش تراولچک یا پاکتهای پول میان استقبالکنندگان سفرهای استانی رییسجمهوری بود، در راستای تبلیغات منفی علیه دولت پرسروصدای نهم فرض میشد، اما با تداوم این خبرها و عدم تکذیب محکم این شایعه توسط دولتیان، ماجرا در نظر مردم به یک واقعیت بیانکار بدل شد.
اصل داستان نامهها از این هم جذابتر بود. یکی از ابداعات احمدینژاد، سرکشی به استانهای مختلف کشور و دیدارهای «مردمی» بسیار فراوان بود. او در هر شهر و روستا علاوه بر دیدارهای رودررو و امضاکردن نامههای مراجعین، انبوهی از نامه با خود سوغات میبرد. نامههایی با موضوعات مختلف، که مردم به امید رفع مشکلاتشان نوشته و به مسوولان جمعآوری میسپردند. در گزارشهای مربوط به سفرهای استانی آمده بود که کسانی با استفاده از این فرصت، هر برگ کاغذ A4 را مثلا به قیمت 200 تومان فروخته و هزارتومان هم برای نوشتن نامه از مردم پول میگرفتهاند.
در تهران هم دوجا برای دریافت نامههای ملت تعیین شد: یکی همان دفتر رییسجمهوری در پاستور و دیگری سر کوچه محل سابق زندگی احمدینژاد در منطقه نارمک. گزارش زیر با مراجعه به این مکان و در یکی از آخرین روزهای عمر دولت نهم نوشته شده است.
یادی از تابستان 1384
خیابان «سمنگان» یکطرفه به سمت شمال است؛ برای رسیدن به محله رییسجمهوری باید کمی پیادهروی کرد. نرسیده به مسجدجامع نارمک، سر راه یک کبابی است که قبلا با صاحب آنجا حرف زدهام. راست و دروغش پای خود استاد کبابی. اصلا اینجور مواقع همه ادعای نزدیکی و رفاقت با سوژه میکنند، اما این یکی فقط به فروختن کباب به رییس دولت اکتفا میکند!
میگفت: «آقای احمدینژاد همیشه از ما خرید میکرد؛ البته بیشتر وقتهایی که مهمان داشت. با یک قابلمه میآمد، کبابش را میگرفت و میرفت. با هم زیاد حرف نمیزدیم... . میدانستم یک کارهای است، اما مثل آدمهای معمولی بود. وقتی شهردار شد، معروف شد. از آن به بعد دیگر خودش نمیآمد، بچههایش را میفرستاد.»
چند قدم آن سوتر، مسجد جامع است؛ پایگاه اصلی هواداران محمود احمدینژاد در دوران انتخابات نهم. روزی را به یاد میآورم که نتیجه شوکبرانگیز انتخابات هنوز رسما اعلام نشده بود، اما انگار همه فهمیده بودند که اتفاق عجیبی رخ داده. آشوب به دل خیلیها افتاده بود. در هیاهوی عادی میدان رسالت ناگهان فریاد شعار و صلوات توجه رهگذران را به خود جلب کرد. صدا از وانتی بلند میشد که از زور وزن دهها جوان که آویزانش شده بودند، کم مانده بود به آسفالت گرم بساید. ریخت و تیپشان به طرفداران معین و کروبی نمیخورد. بله، کارناوال شادی طرفداران احمدینژاد راه افتاده بود.
چند دقیقه بعد، مقابل مسجد جامع نارمک باز با آنها مواجه شدم. با کنجکاوی سر تا پای آنها که میخندیدند و از پشت وانت پایین میپریدند را نگاه میکردم. میخواستم ببینم چه اتفاقی افتاده، قرار است چهارسال آینده را با چه طیفی سر کنیم؟ این گروه نمونهای بودند از طیف «اصولگرایان گمنام» که بدنه دولت تاریخی نهم را تشکیل داده و چهارسال آینده تمام امور ایران را در دست داشتند.
بازگشت به بهار 1388
مسجد خلوت است؛ هنوز مانده تا اذان ظهر. بعید است تعداد نمازگزاران مسجد محبوب رییسجمهوری کم باشد. یواشیواش دارند میآیند، اما ما وقت نداریم بایستیم و ببینیمشان. فقط یک سرک کوچک... .
سمت راست حیاط مسجد، دکور زدهاند و عکس شهدای محل را به دیوار. کف این دکور هم با خاک زردرنگی پوشانده شده که رویش ماکت دو، سه قبر گمنام درست کردهاند؛ آنطرف حیاط هم چند کبوتر سفید در قفس بسیار کوچکی حبس شدهاند. عجیب است، اینجا هیچ نشانی از معروفترین آدم محل دیده نمیشود.
اما انگار عجله کردیم. باید دقیقتر شد و زاویههای پنهان را دید. در نظر اول دیده نمیشود ولی درست پشت دکور، جایی که همه مراجعان مسجد به آن پا میگذارند یعنی دم در وضوخانه، یک بورد بزرگ قرار گرفته. روی آن به جز یک اعلان عضوگیری «گروه آموزشی رزمی انصار المهدی»، پر است از اخبار مربوط به خدمات دولت نهم و شخص رییسجمهوری. دقیقا 18 گزارش است، با تیترهایی مثل: همه واجدان شرایط امسال سهام عدالت میگیرند - روزهای باشکوه در دولت نهم - در دولت نهم همه شاخصها دو برابر رشد داشت- جهش اقتصادی در دولت نهم- حقایقی مستند از دستاوردهای دولت نهم و... .
داخل مسجد سوژه قابل ذکری نیست، جز یک بوفه پر از اسباببازی که جایزههای شرکتکنندگان در مسابقات قرآنی است؛ جایزه بزرگ هم یک مسلسل پلاستیکی مدرن است که وسط بقیه خودنمایی میکند.
شب تاریخی نارمکیها
میدان هفتادودوم نارمک فرق چندانی با سایر میدانهای منطقه ندارد. مثل بقیه خلوت است و درختهای بلندش با وزش نسیم گرم این وقت سال، آرام تکان میخورند و برگهایشان خشخش میکند. تنها تفاوت این میدان در شهرتی است که از وقت اعلام پیروزی ساکن کوچه «هدایت» در انتخابات رییسجمهوری، بهم زده است. شبی که این پیروزی رسما اعلام شد، آنجا بودم. موتورسوارهای زیادی میآمدند و میرفتند. اهل محل از شادی فریاد میکشیدند و دست میزدند. بینشان دخترها و پسرهای جوانی که با لباسهای مد روز خودنمایی میکردند، از همه جالبتر بودند. دختر نوجوانی با مانتوی سفید، یک مقوای رنگی که رویش شعاری در حمایت از احمدینژاد دیده میشد را بالای سر گرفته بود. در آن تاریکی توی چشم میزد. عجیب نبود که گروه بزرگ پیراهن مشکیها و موتورسوارها، نه به او و نه به آن جوانهایی که تیشرتهای عجیب و شلوارهای پاره پوشیده بودند و به خودشان زنجیرهای کلفتی آویزان کرده بودند، کاری نداشتند. شب پیروزی بود و آنها باید خودشان را برای فردا و در حقیقت چهارسال پرماجرا آماده میکردند؛ هم گروه پیراهن مشکیها و هم آن مانتو کوتاهها و زنجیر به کمرها!
آن شب خیلیها آنجا بودند و خیلیها شادی میکردند، اما حال اهالی این محل غیرقابل توصیف بود. در تاریخ ایران کمتر کسانی مثل این عده شانس داشتند که همسایهشان رییسجمهوری شود. اتفاقی استثنایی بود، یک اتفاق بزرگ... .
کسی در خانه نیست!
سر کوچه هدایت را با زنجیر بستهاند و یک کیوسک سبز رنگ انتظامی هم گذاشتند تا جانپناه سرباز محافظ کوچه باشد. اما سرباز وظیفهای که اینجاست چندان احساس خطر نمیکند؛ برای خودش قدم میزند و با دو پیرمردی که سر کوچه نشستهاند حرف میزند. از پیرمردها نشانی خانه آقای رییسجمهور را میپرسم. یکیشان بلند میشود و ته کوچه را نشان میدهد. تاکید میکند که: «آن گوشهای، آنی که یک طبقه است و کوچک، همان خانه آقای احمدینژاد است. نروی بگویی همه این آپارتمانها مال رییسجمهوری است!»
- به کی بگویم؟ (من که نگفتم چه کارهام)
- خب، به هرحال، برای یکی تعریف میکنی دیگر!
بله، تعریف میکنم. خانه آجر سهسانتی قرمزرنگ، میان ساختمانهای بلند اطرافش تک افتاده و غریب بهنظر میرسید. حتی از این دور هم احساس میشود که متروک است.
- الان که اینجا نیستند؟ (میدانستم و میپرسیدم)
- نه، از اینجا رفتند.
ظاهرا همین غیبت صاحبخانه و ضمنا آدمهای کنجکاوی که مرتبا به اینجا میآیند و دوست دارند خانه قبلی رییسجمهوری را ببینند، باعث شده که حساسیتی نباشد و اگر کسی مثل من زیاد سوال کند، به او مشکوک نمیشوند. پس باز میپرسم: «خانه مال پدرش بود؟ »
- نه، مال خودش است. هنوز هم نفروخته. شاید بعدا برگردد همینجا.
کسی چه میداند؛ از محمود احمدینژاد بعید نیست که بعد از پایان دوران رییسجمهوری، برگردد و باز بخواهد در همین خانه کوچک زندگی کند. هرچند که لابد طبق روال امنیتی، او باید تا پایان عمر تحت حفاظت باشد.
خیالتان راحتراحت
چند قدم آنطرفتر، کنار دیوار، سه نیمکت زرد و قرمز فلزی (مدل نیمکت پارکها) گذاشتهاند تا مراجعین رویشان بنشینند و نفسی تازه کنند. بین این نیمکتها پنجره خانهای گشوده شده و یکی پشتش نشسته است. نه، از اهالی محل نیست، مامور تحویل گرفتن نامههای مردم به احمدینژاد است. چیزی که به خاطرش تا اینجا آمدیم. اگر آن اعلامیهها و کاغذهایی که به شیشه چسباندهاند نبود، تشخیص این باجه کمی سخت میشد؛ چون اصلا تغییری در ظاهر خانگی پنجره ندادهاند. روی کاغذها نوشته شده: «نهاد رییسجمهوری» و «مرکز رسیدگی به شکایات/ دفتر نارمک.»
آنکه پشتپنجره نشسته، جوانی است که گرمای هوا و نبود مشتری خوابآلودش کرده و با هر سوال، به یکی از اعلامیههای روی دیوار اشاره میکند: زمان کار باجه؟ شنبه تا چهارشنبه. ساعت؟ 8 الی 16و ضمنا «نامه فقط با کارتشناسایی معتبر پذیرفته میشود.»
اما سماجت بالاخره به حرفش میآورد: «من نامهها را همینجا بررسی میکنم و اگر قابل رسیدگی بود به شما میگویم. یک شماره میدهیم برای پیگیری... بله، نامهها زیادند. خیلیها برای شکایت یا طرح مشکل میآیند، اما به همهشان رسیدگی میکنیم. خیالتان راحت.»
مزهمزه میکنم که بگویم یا نه، میخواهم بپرسم: «الان دیر نیست؟» چیزی تا انتخابات و احتمالا روی کارآمدن دولت بعدی نمانده. مسوول باجه منظورم را نمیگیرد. ظاهرا آنقدر به ادامه کارش ایمان دارد که جملات غیرمستقیم را نمیفهمد.
آمدیم، نبودید، رفتیم
خبری از مراجعهکننده نیست. تازه، خود من هم که یک اربابرجوع جعلیام! صلات ظهر است و در محل کمتر جنبوجوشی دیده میشود. به غیر از آن دو پیرمرد که شوخی میکنند و با دندانهای مصنوعیشان میخندند، دو نوجوان کنار دیوار خانهای نشستهاند. از آنها درباره مراجعین و غریبههایی که به محلشان میآیند میپرسم. میگویند بیشتر افراد از تهران هستند: «کسی از شهرستان بلند نمیشود بیاید اینجا که نامه بدهد. البته میآیند، ولی خیلی کم. خود آقای احمدینژاد میرود پیششان!»
هر دو میخندند. به این خندیدن و رفیق شدن، برای پرسیدن سوالهای اصلی نیاز داریم. میپرسم: «خوشحال شدید که احمدینژاد رییسجمهور شد؟»
- خب بله. همسایه ما بودند دیگر.
- فقط برای همین؟ چون همسایه بودید؟
- نه، چون آدم خوبی است. دایی من سهسال با او جبهه بوده. خانواده من همگی به او رای دادند.
میپرسم حالا راضیند؟ آیا باز هم به او رای میدهند؟
- به نظر من آقای احمدینژاد بیشتر از بقیه رییسجمهورها کار کرد. همهاش در سفر بود و به شهرهای مختلف میرفت.
- برای شما چه کار کرد؟
- برای ما هم مثل بقیه. کار خاصی برای همسایهها نکرده.
- ببینم، مشکلی برای شما پیش نیامده؟ مثلا اینکه مامورهای امنیتی اذیتتان کنند و مزاحم رفت و آمد یا بازی کردن شما بشوند؟
- نه بابا، سربازها که با ما کاری ندارند!
دومی اضافه میکند: «اینجا (خانه احمدینژاد) که کسی نیست. جای دیگری زندگی میکند.»
اینجا که کسی نیست... . به آدمهایی فکر میکنم که کیلومترها راه را طی میکنند و به اینجا میآیند، به در خانه رییسجمهوری در حالی که کسی در این خانه نیست. شاید برای همین است که نامه مینویسند. فقط به جای عبارت «آمدیم، خانه نبودید» مینویسند: «برسد به دست آقای رییسجمهور...»
در بررسی علل رواج این ماجرا، باید به مهمترین رسانه غیررسمی ایران یعنی «تبلیغات دهانبهدهان» اشاره کرد. گرچه در اخبار رادیو و تلویزیون بیش از هر چیز به گونیهای فراوان حاوی «نامههای مردمی به رییسجمهوری محبوب» اشاره میشد، اما همین تاییدی گویا برای جذابترین شایعه روز بود. گفته میشد هر کس به احمدینژاد نامه نوشته و چیزی خواسته یا حتی کمک مالی طلب کرده، به مرادش رسیده است... .
تا مدتها، آن دسته از اخبار که حاکی از پخش تراولچک یا پاکتهای پول میان استقبالکنندگان سفرهای استانی رییسجمهوری بود، در راستای تبلیغات منفی علیه دولت پرسروصدای نهم فرض میشد، اما با تداوم این خبرها و عدم تکذیب محکم این شایعه توسط دولتیان، ماجرا در نظر مردم به یک واقعیت بیانکار بدل شد.
اصل داستان نامهها از این هم جذابتر بود. یکی از ابداعات احمدینژاد، سرکشی به استانهای مختلف کشور و دیدارهای «مردمی» بسیار فراوان بود. او در هر شهر و روستا علاوه بر دیدارهای رودررو و امضاکردن نامههای مراجعین، انبوهی از نامه با خود سوغات میبرد. نامههایی با موضوعات مختلف، که مردم به امید رفع مشکلاتشان نوشته و به مسوولان جمعآوری میسپردند. در گزارشهای مربوط به سفرهای استانی آمده بود که کسانی با استفاده از این فرصت، هر برگ کاغذ A4 را مثلا به قیمت 200 تومان فروخته و هزارتومان هم برای نوشتن نامه از مردم پول میگرفتهاند.
در تهران هم دوجا برای دریافت نامههای ملت تعیین شد: یکی همان دفتر رییسجمهوری در پاستور و دیگری سر کوچه محل سابق زندگی احمدینژاد در منطقه نارمک. گزارش زیر با مراجعه به این مکان و در یکی از آخرین روزهای عمر دولت نهم نوشته شده است.
یادی از تابستان 1384
خیابان «سمنگان» یکطرفه به سمت شمال است؛ برای رسیدن به محله رییسجمهوری باید کمی پیادهروی کرد. نرسیده به مسجدجامع نارمک، سر راه یک کبابی است که قبلا با صاحب آنجا حرف زدهام. راست و دروغش پای خود استاد کبابی. اصلا اینجور مواقع همه ادعای نزدیکی و رفاقت با سوژه میکنند، اما این یکی فقط به فروختن کباب به رییس دولت اکتفا میکند!
میگفت: «آقای احمدینژاد همیشه از ما خرید میکرد؛ البته بیشتر وقتهایی که مهمان داشت. با یک قابلمه میآمد، کبابش را میگرفت و میرفت. با هم زیاد حرف نمیزدیم... . میدانستم یک کارهای است، اما مثل آدمهای معمولی بود. وقتی شهردار شد، معروف شد. از آن به بعد دیگر خودش نمیآمد، بچههایش را میفرستاد.»
چند قدم آن سوتر، مسجد جامع است؛ پایگاه اصلی هواداران محمود احمدینژاد در دوران انتخابات نهم. روزی را به یاد میآورم که نتیجه شوکبرانگیز انتخابات هنوز رسما اعلام نشده بود، اما انگار همه فهمیده بودند که اتفاق عجیبی رخ داده. آشوب به دل خیلیها افتاده بود. در هیاهوی عادی میدان رسالت ناگهان فریاد شعار و صلوات توجه رهگذران را به خود جلب کرد. صدا از وانتی بلند میشد که از زور وزن دهها جوان که آویزانش شده بودند، کم مانده بود به آسفالت گرم بساید. ریخت و تیپشان به طرفداران معین و کروبی نمیخورد. بله، کارناوال شادی طرفداران احمدینژاد راه افتاده بود.
چند دقیقه بعد، مقابل مسجد جامع نارمک باز با آنها مواجه شدم. با کنجکاوی سر تا پای آنها که میخندیدند و از پشت وانت پایین میپریدند را نگاه میکردم. میخواستم ببینم چه اتفاقی افتاده، قرار است چهارسال آینده را با چه طیفی سر کنیم؟ این گروه نمونهای بودند از طیف «اصولگرایان گمنام» که بدنه دولت تاریخی نهم را تشکیل داده و چهارسال آینده تمام امور ایران را در دست داشتند.
بازگشت به بهار 1388
مسجد خلوت است؛ هنوز مانده تا اذان ظهر. بعید است تعداد نمازگزاران مسجد محبوب رییسجمهوری کم باشد. یواشیواش دارند میآیند، اما ما وقت نداریم بایستیم و ببینیمشان. فقط یک سرک کوچک... .
سمت راست حیاط مسجد، دکور زدهاند و عکس شهدای محل را به دیوار. کف این دکور هم با خاک زردرنگی پوشانده شده که رویش ماکت دو، سه قبر گمنام درست کردهاند؛ آنطرف حیاط هم چند کبوتر سفید در قفس بسیار کوچکی حبس شدهاند. عجیب است، اینجا هیچ نشانی از معروفترین آدم محل دیده نمیشود.
اما انگار عجله کردیم. باید دقیقتر شد و زاویههای پنهان را دید. در نظر اول دیده نمیشود ولی درست پشت دکور، جایی که همه مراجعان مسجد به آن پا میگذارند یعنی دم در وضوخانه، یک بورد بزرگ قرار گرفته. روی آن به جز یک اعلان عضوگیری «گروه آموزشی رزمی انصار المهدی»، پر است از اخبار مربوط به خدمات دولت نهم و شخص رییسجمهوری. دقیقا 18 گزارش است، با تیترهایی مثل: همه واجدان شرایط امسال سهام عدالت میگیرند - روزهای باشکوه در دولت نهم - در دولت نهم همه شاخصها دو برابر رشد داشت- جهش اقتصادی در دولت نهم- حقایقی مستند از دستاوردهای دولت نهم و... .
داخل مسجد سوژه قابل ذکری نیست، جز یک بوفه پر از اسباببازی که جایزههای شرکتکنندگان در مسابقات قرآنی است؛ جایزه بزرگ هم یک مسلسل پلاستیکی مدرن است که وسط بقیه خودنمایی میکند.
شب تاریخی نارمکیها
میدان هفتادودوم نارمک فرق چندانی با سایر میدانهای منطقه ندارد. مثل بقیه خلوت است و درختهای بلندش با وزش نسیم گرم این وقت سال، آرام تکان میخورند و برگهایشان خشخش میکند. تنها تفاوت این میدان در شهرتی است که از وقت اعلام پیروزی ساکن کوچه «هدایت» در انتخابات رییسجمهوری، بهم زده است. شبی که این پیروزی رسما اعلام شد، آنجا بودم. موتورسوارهای زیادی میآمدند و میرفتند. اهل محل از شادی فریاد میکشیدند و دست میزدند. بینشان دخترها و پسرهای جوانی که با لباسهای مد روز خودنمایی میکردند، از همه جالبتر بودند. دختر نوجوانی با مانتوی سفید، یک مقوای رنگی که رویش شعاری در حمایت از احمدینژاد دیده میشد را بالای سر گرفته بود. در آن تاریکی توی چشم میزد. عجیب نبود که گروه بزرگ پیراهن مشکیها و موتورسوارها، نه به او و نه به آن جوانهایی که تیشرتهای عجیب و شلوارهای پاره پوشیده بودند و به خودشان زنجیرهای کلفتی آویزان کرده بودند، کاری نداشتند. شب پیروزی بود و آنها باید خودشان را برای فردا و در حقیقت چهارسال پرماجرا آماده میکردند؛ هم گروه پیراهن مشکیها و هم آن مانتو کوتاهها و زنجیر به کمرها!
آن شب خیلیها آنجا بودند و خیلیها شادی میکردند، اما حال اهالی این محل غیرقابل توصیف بود. در تاریخ ایران کمتر کسانی مثل این عده شانس داشتند که همسایهشان رییسجمهوری شود. اتفاقی استثنایی بود، یک اتفاق بزرگ... .
کسی در خانه نیست!
سر کوچه هدایت را با زنجیر بستهاند و یک کیوسک سبز رنگ انتظامی هم گذاشتند تا جانپناه سرباز محافظ کوچه باشد. اما سرباز وظیفهای که اینجاست چندان احساس خطر نمیکند؛ برای خودش قدم میزند و با دو پیرمردی که سر کوچه نشستهاند حرف میزند. از پیرمردها نشانی خانه آقای رییسجمهور را میپرسم. یکیشان بلند میشود و ته کوچه را نشان میدهد. تاکید میکند که: «آن گوشهای، آنی که یک طبقه است و کوچک، همان خانه آقای احمدینژاد است. نروی بگویی همه این آپارتمانها مال رییسجمهوری است!»
- به کی بگویم؟ (من که نگفتم چه کارهام)
- خب، به هرحال، برای یکی تعریف میکنی دیگر!
بله، تعریف میکنم. خانه آجر سهسانتی قرمزرنگ، میان ساختمانهای بلند اطرافش تک افتاده و غریب بهنظر میرسید. حتی از این دور هم احساس میشود که متروک است.
- الان که اینجا نیستند؟ (میدانستم و میپرسیدم)
- نه، از اینجا رفتند.
ظاهرا همین غیبت صاحبخانه و ضمنا آدمهای کنجکاوی که مرتبا به اینجا میآیند و دوست دارند خانه قبلی رییسجمهوری را ببینند، باعث شده که حساسیتی نباشد و اگر کسی مثل من زیاد سوال کند، به او مشکوک نمیشوند. پس باز میپرسم: «خانه مال پدرش بود؟ »
- نه، مال خودش است. هنوز هم نفروخته. شاید بعدا برگردد همینجا.
کسی چه میداند؛ از محمود احمدینژاد بعید نیست که بعد از پایان دوران رییسجمهوری، برگردد و باز بخواهد در همین خانه کوچک زندگی کند. هرچند که لابد طبق روال امنیتی، او باید تا پایان عمر تحت حفاظت باشد.
خیالتان راحتراحت
چند قدم آنطرفتر، کنار دیوار، سه نیمکت زرد و قرمز فلزی (مدل نیمکت پارکها) گذاشتهاند تا مراجعین رویشان بنشینند و نفسی تازه کنند. بین این نیمکتها پنجره خانهای گشوده شده و یکی پشتش نشسته است. نه، از اهالی محل نیست، مامور تحویل گرفتن نامههای مردم به احمدینژاد است. چیزی که به خاطرش تا اینجا آمدیم. اگر آن اعلامیهها و کاغذهایی که به شیشه چسباندهاند نبود، تشخیص این باجه کمی سخت میشد؛ چون اصلا تغییری در ظاهر خانگی پنجره ندادهاند. روی کاغذها نوشته شده: «نهاد رییسجمهوری» و «مرکز رسیدگی به شکایات/ دفتر نارمک.»
آنکه پشتپنجره نشسته، جوانی است که گرمای هوا و نبود مشتری خوابآلودش کرده و با هر سوال، به یکی از اعلامیههای روی دیوار اشاره میکند: زمان کار باجه؟ شنبه تا چهارشنبه. ساعت؟ 8 الی 16و ضمنا «نامه فقط با کارتشناسایی معتبر پذیرفته میشود.»
اما سماجت بالاخره به حرفش میآورد: «من نامهها را همینجا بررسی میکنم و اگر قابل رسیدگی بود به شما میگویم. یک شماره میدهیم برای پیگیری... بله، نامهها زیادند. خیلیها برای شکایت یا طرح مشکل میآیند، اما به همهشان رسیدگی میکنیم. خیالتان راحت.»
مزهمزه میکنم که بگویم یا نه، میخواهم بپرسم: «الان دیر نیست؟» چیزی تا انتخابات و احتمالا روی کارآمدن دولت بعدی نمانده. مسوول باجه منظورم را نمیگیرد. ظاهرا آنقدر به ادامه کارش ایمان دارد که جملات غیرمستقیم را نمیفهمد.
آمدیم، نبودید، رفتیم
خبری از مراجعهکننده نیست. تازه، خود من هم که یک اربابرجوع جعلیام! صلات ظهر است و در محل کمتر جنبوجوشی دیده میشود. به غیر از آن دو پیرمرد که شوخی میکنند و با دندانهای مصنوعیشان میخندند، دو نوجوان کنار دیوار خانهای نشستهاند. از آنها درباره مراجعین و غریبههایی که به محلشان میآیند میپرسم. میگویند بیشتر افراد از تهران هستند: «کسی از شهرستان بلند نمیشود بیاید اینجا که نامه بدهد. البته میآیند، ولی خیلی کم. خود آقای احمدینژاد میرود پیششان!»
هر دو میخندند. به این خندیدن و رفیق شدن، برای پرسیدن سوالهای اصلی نیاز داریم. میپرسم: «خوشحال شدید که احمدینژاد رییسجمهور شد؟»
- خب بله. همسایه ما بودند دیگر.
- فقط برای همین؟ چون همسایه بودید؟
- نه، چون آدم خوبی است. دایی من سهسال با او جبهه بوده. خانواده من همگی به او رای دادند.
میپرسم حالا راضیند؟ آیا باز هم به او رای میدهند؟
- به نظر من آقای احمدینژاد بیشتر از بقیه رییسجمهورها کار کرد. همهاش در سفر بود و به شهرهای مختلف میرفت.
- برای شما چه کار کرد؟
- برای ما هم مثل بقیه. کار خاصی برای همسایهها نکرده.
- ببینم، مشکلی برای شما پیش نیامده؟ مثلا اینکه مامورهای امنیتی اذیتتان کنند و مزاحم رفت و آمد یا بازی کردن شما بشوند؟
- نه بابا، سربازها که با ما کاری ندارند!
دومی اضافه میکند: «اینجا (خانه احمدینژاد) که کسی نیست. جای دیگری زندگی میکند.»
اینجا که کسی نیست... . به آدمهایی فکر میکنم که کیلومترها راه را طی میکنند و به اینجا میآیند، به در خانه رییسجمهوری در حالی که کسی در این خانه نیست. شاید برای همین است که نامه مینویسند. فقط به جای عبارت «آمدیم، خانه نبودید» مینویسند: «برسد به دست آقای رییسجمهور...»
دوران هشتساله رییسجمهوری «محمود احمدینژاد» از جمله پرماجراترین دورانها در تاریخ پرحادثه ایران است. این برهه از روزگار ایران علاوه بر تمام حوادث ریزودرشت، پدیدههای تازهای هم به همراه داشت. یکی از این پدیدهها - که از جمله مفاخر دولتهای نهم و دهم به شمار میرود- سیل نامههای مردمی بود که از همان سال اول به قدرت رسیدن احمدینژاد، به آدرس خیابان پاستور سرازیر شد. کسی به درستی نمیداند که از کی و کجا بود که نوشتن نامه به شخص اول دولت مد شد و هر کس در هر گوشه مملکت که مشکلی داشت یا شنیده بود که میتوان با نامه نوشتن به احمدینژاد چیزی طلب کرد؛ دست به کار نامهنگاری به رییسجمهوری شد.
در بررسی علل رواج این ماجرا، باید به مهمترین رسانه غیررسمی ایران یعنی «تبلیغات دهانبهدهان» اشاره کرد. گرچه در اخبار رادیو و تلویزیون بیش از هر چیز به گونیهای فراوان حاوی «نامههای مردمی به رییسجمهوری محبوب» اشاره میشد، اما همین تاییدی گویا برای جذابترین شایعه روز بود. گفته میشد هر کس به احمدینژاد نامه نوشته و چیزی خواسته یا حتی کمک مالی طلب کرده، به مرادش رسیده است... .
تا مدتها، آن دسته از اخبار که حاکی از پخش تراولچک یا پاکتهای پول میان استقبالکنندگان سفرهای استانی رییسجمهوری بود، در راستای تبلیغات منفی علیه دولت پرسروصدای نهم فرض میشد، اما با تداوم این خبرها و عدم تکذیب محکم این شایعه توسط دولتیان، ماجرا در نظر مردم به یک واقعیت بیانکار بدل شد.
اصل داستان نامهها از این هم جذابتر بود. یکی از ابداعات احمدینژاد، سرکشی به استانهای مختلف کشور و دیدارهای «مردمی» بسیار فراوان بود. او در هر شهر و روستا علاوه بر دیدارهای رودررو و امضاکردن نامههای مراجعین، انبوهی از نامه با خود سوغات میبرد. نامههایی با موضوعات مختلف، که مردم به امید رفع مشکلاتشان نوشته و به مسوولان جمعآوری میسپردند. در گزارشهای مربوط به سفرهای استانی آمده بود که کسانی با استفاده از این فرصت، هر برگ کاغذ A4 را مثلا به قیمت 200 تومان فروخته و هزارتومان هم برای نوشتن نامه از مردم پول میگرفتهاند.
در تهران هم دوجا برای دریافت نامههای ملت تعیین شد: یکی همان دفتر رییسجمهوری در پاستور و دیگری سر کوچه محل سابق زندگی احمدینژاد در منطقه نارمک. گزارش زیر با مراجعه به این مکان و در یکی از آخرین روزهای عمر دولت نهم نوشته شده است.
یادی از تابستان 1384
خیابان «سمنگان» یکطرفه به سمت شمال است؛ برای رسیدن به محله رییسجمهوری باید کمی پیادهروی کرد. نرسیده به مسجدجامع نارمک، سر راه یک کبابی است که قبلا با صاحب آنجا حرف زدهام. راست و دروغش پای خود استاد کبابی. اصلا اینجور مواقع همه ادعای نزدیکی و رفاقت با سوژه میکنند، اما این یکی فقط به فروختن کباب به رییس دولت اکتفا میکند!
میگفت: «آقای احمدینژاد همیشه از ما خرید میکرد؛ البته بیشتر وقتهایی که مهمان داشت. با یک قابلمه میآمد، کبابش را میگرفت و میرفت. با هم زیاد حرف نمیزدیم... . میدانستم یک کارهای است، اما مثل آدمهای معمولی بود. وقتی شهردار شد، معروف شد. از آن به بعد دیگر خودش نمیآمد، بچههایش را میفرستاد.»
چند قدم آن سوتر، مسجد جامع است؛ پایگاه اصلی هواداران محمود احمدینژاد در دوران انتخابات نهم. روزی را به یاد میآورم که نتیجه شوکبرانگیز انتخابات هنوز رسما اعلام نشده بود، اما انگار همه فهمیده بودند که اتفاق عجیبی رخ داده. آشوب به دل خیلیها افتاده بود. در هیاهوی عادی میدان رسالت ناگهان فریاد شعار و صلوات توجه رهگذران را به خود جلب کرد. صدا از وانتی بلند میشد که از زور وزن دهها جوان که آویزانش شده بودند، کم مانده بود به آسفالت گرم بساید. ریخت و تیپشان به طرفداران معین و کروبی نمیخورد. بله، کارناوال شادی طرفداران احمدینژاد راه افتاده بود.
چند دقیقه بعد، مقابل مسجد جامع نارمک باز با آنها مواجه شدم. با کنجکاوی سر تا پای آنها که میخندیدند و از پشت وانت پایین میپریدند را نگاه میکردم. میخواستم ببینم چه اتفاقی افتاده، قرار است چهارسال آینده را با چه طیفی سر کنیم؟ این گروه نمونهای بودند از طیف «اصولگرایان گمنام» که بدنه دولت تاریخی نهم را تشکیل داده و چهارسال آینده تمام امور ایران را در دست داشتند.
بازگشت به بهار 1388
مسجد خلوت است؛ هنوز مانده تا اذان ظهر. بعید است تعداد نمازگزاران مسجد محبوب رییسجمهوری کم باشد. یواشیواش دارند میآیند، اما ما وقت نداریم بایستیم و ببینیمشان. فقط یک سرک کوچک... .
سمت راست حیاط مسجد، دکور زدهاند و عکس شهدای محل را به دیوار. کف این دکور هم با خاک زردرنگی پوشانده شده که رویش ماکت دو، سه قبر گمنام درست کردهاند؛ آنطرف حیاط هم چند کبوتر سفید در قفس بسیار کوچکی حبس شدهاند. عجیب است، اینجا هیچ نشانی از معروفترین آدم محل دیده نمیشود.
اما انگار عجله کردیم. باید دقیقتر شد و زاویههای پنهان را دید. در نظر اول دیده نمیشود ولی درست پشت دکور، جایی که همه مراجعان مسجد به آن پا میگذارند یعنی دم در وضوخانه، یک بورد بزرگ قرار گرفته. روی آن به جز یک اعلان عضوگیری «گروه آموزشی رزمی انصار المهدی»، پر است از اخبار مربوط به خدمات دولت نهم و شخص رییسجمهوری. دقیقا 18 گزارش است، با تیترهایی مثل: همه واجدان شرایط امسال سهام عدالت میگیرند - روزهای باشکوه در دولت نهم - در دولت نهم همه شاخصها دو برابر رشد داشت- جهش اقتصادی در دولت نهم- حقایقی مستند از دستاوردهای دولت نهم و... .
داخل مسجد سوژه قابل ذکری نیست، جز یک بوفه پر از اسباببازی که جایزههای شرکتکنندگان در مسابقات قرآنی است؛ جایزه بزرگ هم یک مسلسل پلاستیکی مدرن است که وسط بقیه خودنمایی میکند.
شب تاریخی نارمکیها
میدان هفتادودوم نارمک فرق چندانی با سایر میدانهای منطقه ندارد. مثل بقیه خلوت است و درختهای بلندش با وزش نسیم گرم این وقت سال، آرام تکان میخورند و برگهایشان خشخش میکند. تنها تفاوت این میدان در شهرتی است که از وقت اعلام پیروزی ساکن کوچه «هدایت» در انتخابات رییسجمهوری، بهم زده است. شبی که این پیروزی رسما اعلام شد، آنجا بودم. موتورسوارهای زیادی میآمدند و میرفتند. اهل محل از شادی فریاد میکشیدند و دست میزدند. بینشان دخترها و پسرهای جوانی که با لباسهای مد روز خودنمایی میکردند، از همه جالبتر بودند. دختر نوجوانی با مانتوی سفید، یک مقوای رنگی که رویش شعاری در حمایت از احمدینژاد دیده میشد را بالای سر گرفته بود. در آن تاریکی توی چشم میزد. عجیب نبود که گروه بزرگ پیراهن مشکیها و موتورسوارها، نه به او و نه به آن جوانهایی که تیشرتهای عجیب و شلوارهای پاره پوشیده بودند و به خودشان زنجیرهای کلفتی آویزان کرده بودند، کاری نداشتند. شب پیروزی بود و آنها باید خودشان را برای فردا و در حقیقت چهارسال پرماجرا آماده میکردند؛ هم گروه پیراهن مشکیها و هم آن مانتو کوتاهها و زنجیر به کمرها!
آن شب خیلیها آنجا بودند و خیلیها شادی میکردند، اما حال اهالی این محل غیرقابل توصیف بود. در تاریخ ایران کمتر کسانی مثل این عده شانس داشتند که همسایهشان رییسجمهوری شود. اتفاقی استثنایی بود، یک اتفاق بزرگ... .
کسی در خانه نیست!
سر کوچه هدایت را با زنجیر بستهاند و یک کیوسک سبز رنگ انتظامی هم گذاشتند تا جانپناه سرباز محافظ کوچه باشد. اما سرباز وظیفهای که اینجاست چندان احساس خطر نمیکند؛ برای خودش قدم میزند و با دو پیرمردی که سر کوچه نشستهاند حرف میزند. از پیرمردها نشانی خانه آقای رییسجمهور را میپرسم. یکیشان بلند میشود و ته کوچه را نشان میدهد. تاکید میکند که: «آن گوشهای، آنی که یک طبقه است و کوچک، همان خانه آقای احمدینژاد است. نروی بگویی همه این آپارتمانها مال رییسجمهوری است!»
- به کی بگویم؟ (من که نگفتم چه کارهام)
- خب، به هرحال، برای یکی تعریف میکنی دیگر!
بله، تعریف میکنم. خانه آجر سهسانتی قرمزرنگ، میان ساختمانهای بلند اطرافش تک افتاده و غریب بهنظر میرسید. حتی از این دور هم احساس میشود که متروک است.
- الان که اینجا نیستند؟ (میدانستم و میپرسیدم)
- نه، از اینجا رفتند.
ظاهرا همین غیبت صاحبخانه و ضمنا آدمهای کنجکاوی که مرتبا به اینجا میآیند و دوست دارند خانه قبلی رییسجمهوری را ببینند، باعث شده که حساسیتی نباشد و اگر کسی مثل من زیاد سوال کند، به او مشکوک نمیشوند. پس باز میپرسم: «خانه مال پدرش بود؟ »
- نه، مال خودش است. هنوز هم نفروخته. شاید بعدا برگردد همینجا.
کسی چه میداند؛ از محمود احمدینژاد بعید نیست که بعد از پایان دوران رییسجمهوری، برگردد و باز بخواهد در همین خانه کوچک زندگی کند. هرچند که لابد طبق روال امنیتی، او باید تا پایان عمر تحت حفاظت باشد.
خیالتان راحتراحت
چند قدم آنطرفتر، کنار دیوار، سه نیمکت زرد و قرمز فلزی (مدل نیمکت پارکها) گذاشتهاند تا مراجعین رویشان بنشینند و نفسی تازه کنند. بین این نیمکتها پنجره خانهای گشوده شده و یکی پشتش نشسته است. نه، از اهالی محل نیست، مامور تحویل گرفتن نامههای مردم به احمدینژاد است. چیزی که به خاطرش تا اینجا آمدیم. اگر آن اعلامیهها و کاغذهایی که به شیشه چسباندهاند نبود، تشخیص این باجه کمی سخت میشد؛ چون اصلا تغییری در ظاهر خانگی پنجره ندادهاند. روی کاغذها نوشته شده: «نهاد رییسجمهوری» و «مرکز رسیدگی به شکایات/ دفتر نارمک.»
آنکه پشتپنجره نشسته، جوانی است که گرمای هوا و نبود مشتری خوابآلودش کرده و با هر سوال، به یکی از اعلامیههای روی دیوار اشاره میکند: زمان کار باجه؟ شنبه تا چهارشنبه. ساعت؟ 8 الی 16و ضمنا «نامه فقط با کارتشناسایی معتبر پذیرفته میشود.»
اما سماجت بالاخره به حرفش میآورد: «من نامهها را همینجا بررسی میکنم و اگر قابل رسیدگی بود به شما میگویم. یک شماره میدهیم برای پیگیری... بله، نامهها زیادند. خیلیها برای شکایت یا طرح مشکل میآیند، اما به همهشان رسیدگی میکنیم. خیالتان راحت.»
مزهمزه میکنم که بگویم یا نه، میخواهم بپرسم: «الان دیر نیست؟» چیزی تا انتخابات و احتمالا روی کارآمدن دولت بعدی نمانده. مسوول باجه منظورم را نمیگیرد. ظاهرا آنقدر به ادامه کارش ایمان دارد که جملات غیرمستقیم را نمیفهمد.
آمدیم، نبودید، رفتیم
خبری از مراجعهکننده نیست. تازه، خود من هم که یک اربابرجوع جعلیام! صلات ظهر است و در محل کمتر جنبوجوشی دیده میشود. به غیر از آن دو پیرمرد که شوخی میکنند و با دندانهای مصنوعیشان میخندند، دو نوجوان کنار دیوار خانهای نشستهاند. از آنها درباره مراجعین و غریبههایی که به محلشان میآیند میپرسم. میگویند بیشتر افراد از تهران هستند: «کسی از شهرستان بلند نمیشود بیاید اینجا که نامه بدهد. البته میآیند، ولی خیلی کم. خود آقای احمدینژاد میرود پیششان!»
هر دو میخندند. به این خندیدن و رفیق شدن، برای پرسیدن سوالهای اصلی نیاز داریم. میپرسم: «خوشحال شدید که احمدینژاد رییسجمهور شد؟»
- خب بله. همسایه ما بودند دیگر.
- فقط برای همین؟ چون همسایه بودید؟
- نه، چون آدم خوبی است. دایی من سهسال با او جبهه بوده. خانواده من همگی به او رای دادند.
میپرسم حالا راضیند؟ آیا باز هم به او رای میدهند؟
- به نظر من آقای احمدینژاد بیشتر از بقیه رییسجمهورها کار کرد. همهاش در سفر بود و به شهرهای مختلف میرفت.
- برای شما چه کار کرد؟
- برای ما هم مثل بقیه. کار خاصی برای همسایهها نکرده.
- ببینم، مشکلی برای شما پیش نیامده؟ مثلا اینکه مامورهای امنیتی اذیتتان کنند و مزاحم رفت و آمد یا بازی کردن شما بشوند؟
- نه بابا، سربازها که با ما کاری ندارند!
دومی اضافه میکند: «اینجا (خانه احمدینژاد) که کسی نیست. جای دیگری زندگی میکند.»
اینجا که کسی نیست... . به آدمهایی فکر میکنم که کیلومترها راه را طی میکنند و به اینجا میآیند، به در خانه رییسجمهوری در حالی که کسی در این خانه نیست. شاید برای همین است که نامه مینویسند. فقط به جای عبارت «آمدیم، خانه نبودید» مینویسند: «برسد به دست آقای رییسجمهور...»
در بررسی علل رواج این ماجرا، باید به مهمترین رسانه غیررسمی ایران یعنی «تبلیغات دهانبهدهان» اشاره کرد. گرچه در اخبار رادیو و تلویزیون بیش از هر چیز به گونیهای فراوان حاوی «نامههای مردمی به رییسجمهوری محبوب» اشاره میشد، اما همین تاییدی گویا برای جذابترین شایعه روز بود. گفته میشد هر کس به احمدینژاد نامه نوشته و چیزی خواسته یا حتی کمک مالی طلب کرده، به مرادش رسیده است... .
تا مدتها، آن دسته از اخبار که حاکی از پخش تراولچک یا پاکتهای پول میان استقبالکنندگان سفرهای استانی رییسجمهوری بود، در راستای تبلیغات منفی علیه دولت پرسروصدای نهم فرض میشد، اما با تداوم این خبرها و عدم تکذیب محکم این شایعه توسط دولتیان، ماجرا در نظر مردم به یک واقعیت بیانکار بدل شد.
اصل داستان نامهها از این هم جذابتر بود. یکی از ابداعات احمدینژاد، سرکشی به استانهای مختلف کشور و دیدارهای «مردمی» بسیار فراوان بود. او در هر شهر و روستا علاوه بر دیدارهای رودررو و امضاکردن نامههای مراجعین، انبوهی از نامه با خود سوغات میبرد. نامههایی با موضوعات مختلف، که مردم به امید رفع مشکلاتشان نوشته و به مسوولان جمعآوری میسپردند. در گزارشهای مربوط به سفرهای استانی آمده بود که کسانی با استفاده از این فرصت، هر برگ کاغذ A4 را مثلا به قیمت 200 تومان فروخته و هزارتومان هم برای نوشتن نامه از مردم پول میگرفتهاند.
در تهران هم دوجا برای دریافت نامههای ملت تعیین شد: یکی همان دفتر رییسجمهوری در پاستور و دیگری سر کوچه محل سابق زندگی احمدینژاد در منطقه نارمک. گزارش زیر با مراجعه به این مکان و در یکی از آخرین روزهای عمر دولت نهم نوشته شده است.
یادی از تابستان 1384
خیابان «سمنگان» یکطرفه به سمت شمال است؛ برای رسیدن به محله رییسجمهوری باید کمی پیادهروی کرد. نرسیده به مسجدجامع نارمک، سر راه یک کبابی است که قبلا با صاحب آنجا حرف زدهام. راست و دروغش پای خود استاد کبابی. اصلا اینجور مواقع همه ادعای نزدیکی و رفاقت با سوژه میکنند، اما این یکی فقط به فروختن کباب به رییس دولت اکتفا میکند!
میگفت: «آقای احمدینژاد همیشه از ما خرید میکرد؛ البته بیشتر وقتهایی که مهمان داشت. با یک قابلمه میآمد، کبابش را میگرفت و میرفت. با هم زیاد حرف نمیزدیم... . میدانستم یک کارهای است، اما مثل آدمهای معمولی بود. وقتی شهردار شد، معروف شد. از آن به بعد دیگر خودش نمیآمد، بچههایش را میفرستاد.»
چند قدم آن سوتر، مسجد جامع است؛ پایگاه اصلی هواداران محمود احمدینژاد در دوران انتخابات نهم. روزی را به یاد میآورم که نتیجه شوکبرانگیز انتخابات هنوز رسما اعلام نشده بود، اما انگار همه فهمیده بودند که اتفاق عجیبی رخ داده. آشوب به دل خیلیها افتاده بود. در هیاهوی عادی میدان رسالت ناگهان فریاد شعار و صلوات توجه رهگذران را به خود جلب کرد. صدا از وانتی بلند میشد که از زور وزن دهها جوان که آویزانش شده بودند، کم مانده بود به آسفالت گرم بساید. ریخت و تیپشان به طرفداران معین و کروبی نمیخورد. بله، کارناوال شادی طرفداران احمدینژاد راه افتاده بود.
چند دقیقه بعد، مقابل مسجد جامع نارمک باز با آنها مواجه شدم. با کنجکاوی سر تا پای آنها که میخندیدند و از پشت وانت پایین میپریدند را نگاه میکردم. میخواستم ببینم چه اتفاقی افتاده، قرار است چهارسال آینده را با چه طیفی سر کنیم؟ این گروه نمونهای بودند از طیف «اصولگرایان گمنام» که بدنه دولت تاریخی نهم را تشکیل داده و چهارسال آینده تمام امور ایران را در دست داشتند.
بازگشت به بهار 1388
مسجد خلوت است؛ هنوز مانده تا اذان ظهر. بعید است تعداد نمازگزاران مسجد محبوب رییسجمهوری کم باشد. یواشیواش دارند میآیند، اما ما وقت نداریم بایستیم و ببینیمشان. فقط یک سرک کوچک... .
سمت راست حیاط مسجد، دکور زدهاند و عکس شهدای محل را به دیوار. کف این دکور هم با خاک زردرنگی پوشانده شده که رویش ماکت دو، سه قبر گمنام درست کردهاند؛ آنطرف حیاط هم چند کبوتر سفید در قفس بسیار کوچکی حبس شدهاند. عجیب است، اینجا هیچ نشانی از معروفترین آدم محل دیده نمیشود.
اما انگار عجله کردیم. باید دقیقتر شد و زاویههای پنهان را دید. در نظر اول دیده نمیشود ولی درست پشت دکور، جایی که همه مراجعان مسجد به آن پا میگذارند یعنی دم در وضوخانه، یک بورد بزرگ قرار گرفته. روی آن به جز یک اعلان عضوگیری «گروه آموزشی رزمی انصار المهدی»، پر است از اخبار مربوط به خدمات دولت نهم و شخص رییسجمهوری. دقیقا 18 گزارش است، با تیترهایی مثل: همه واجدان شرایط امسال سهام عدالت میگیرند - روزهای باشکوه در دولت نهم - در دولت نهم همه شاخصها دو برابر رشد داشت- جهش اقتصادی در دولت نهم- حقایقی مستند از دستاوردهای دولت نهم و... .
داخل مسجد سوژه قابل ذکری نیست، جز یک بوفه پر از اسباببازی که جایزههای شرکتکنندگان در مسابقات قرآنی است؛ جایزه بزرگ هم یک مسلسل پلاستیکی مدرن است که وسط بقیه خودنمایی میکند.
شب تاریخی نارمکیها
میدان هفتادودوم نارمک فرق چندانی با سایر میدانهای منطقه ندارد. مثل بقیه خلوت است و درختهای بلندش با وزش نسیم گرم این وقت سال، آرام تکان میخورند و برگهایشان خشخش میکند. تنها تفاوت این میدان در شهرتی است که از وقت اعلام پیروزی ساکن کوچه «هدایت» در انتخابات رییسجمهوری، بهم زده است. شبی که این پیروزی رسما اعلام شد، آنجا بودم. موتورسوارهای زیادی میآمدند و میرفتند. اهل محل از شادی فریاد میکشیدند و دست میزدند. بینشان دخترها و پسرهای جوانی که با لباسهای مد روز خودنمایی میکردند، از همه جالبتر بودند. دختر نوجوانی با مانتوی سفید، یک مقوای رنگی که رویش شعاری در حمایت از احمدینژاد دیده میشد را بالای سر گرفته بود. در آن تاریکی توی چشم میزد. عجیب نبود که گروه بزرگ پیراهن مشکیها و موتورسوارها، نه به او و نه به آن جوانهایی که تیشرتهای عجیب و شلوارهای پاره پوشیده بودند و به خودشان زنجیرهای کلفتی آویزان کرده بودند، کاری نداشتند. شب پیروزی بود و آنها باید خودشان را برای فردا و در حقیقت چهارسال پرماجرا آماده میکردند؛ هم گروه پیراهن مشکیها و هم آن مانتو کوتاهها و زنجیر به کمرها!
آن شب خیلیها آنجا بودند و خیلیها شادی میکردند، اما حال اهالی این محل غیرقابل توصیف بود. در تاریخ ایران کمتر کسانی مثل این عده شانس داشتند که همسایهشان رییسجمهوری شود. اتفاقی استثنایی بود، یک اتفاق بزرگ... .
کسی در خانه نیست!
سر کوچه هدایت را با زنجیر بستهاند و یک کیوسک سبز رنگ انتظامی هم گذاشتند تا جانپناه سرباز محافظ کوچه باشد. اما سرباز وظیفهای که اینجاست چندان احساس خطر نمیکند؛ برای خودش قدم میزند و با دو پیرمردی که سر کوچه نشستهاند حرف میزند. از پیرمردها نشانی خانه آقای رییسجمهور را میپرسم. یکیشان بلند میشود و ته کوچه را نشان میدهد. تاکید میکند که: «آن گوشهای، آنی که یک طبقه است و کوچک، همان خانه آقای احمدینژاد است. نروی بگویی همه این آپارتمانها مال رییسجمهوری است!»
- به کی بگویم؟ (من که نگفتم چه کارهام)
- خب، به هرحال، برای یکی تعریف میکنی دیگر!
بله، تعریف میکنم. خانه آجر سهسانتی قرمزرنگ، میان ساختمانهای بلند اطرافش تک افتاده و غریب بهنظر میرسید. حتی از این دور هم احساس میشود که متروک است.
- الان که اینجا نیستند؟ (میدانستم و میپرسیدم)
- نه، از اینجا رفتند.
ظاهرا همین غیبت صاحبخانه و ضمنا آدمهای کنجکاوی که مرتبا به اینجا میآیند و دوست دارند خانه قبلی رییسجمهوری را ببینند، باعث شده که حساسیتی نباشد و اگر کسی مثل من زیاد سوال کند، به او مشکوک نمیشوند. پس باز میپرسم: «خانه مال پدرش بود؟ »
- نه، مال خودش است. هنوز هم نفروخته. شاید بعدا برگردد همینجا.
کسی چه میداند؛ از محمود احمدینژاد بعید نیست که بعد از پایان دوران رییسجمهوری، برگردد و باز بخواهد در همین خانه کوچک زندگی کند. هرچند که لابد طبق روال امنیتی، او باید تا پایان عمر تحت حفاظت باشد.
خیالتان راحتراحت
چند قدم آنطرفتر، کنار دیوار، سه نیمکت زرد و قرمز فلزی (مدل نیمکت پارکها) گذاشتهاند تا مراجعین رویشان بنشینند و نفسی تازه کنند. بین این نیمکتها پنجره خانهای گشوده شده و یکی پشتش نشسته است. نه، از اهالی محل نیست، مامور تحویل گرفتن نامههای مردم به احمدینژاد است. چیزی که به خاطرش تا اینجا آمدیم. اگر آن اعلامیهها و کاغذهایی که به شیشه چسباندهاند نبود، تشخیص این باجه کمی سخت میشد؛ چون اصلا تغییری در ظاهر خانگی پنجره ندادهاند. روی کاغذها نوشته شده: «نهاد رییسجمهوری» و «مرکز رسیدگی به شکایات/ دفتر نارمک.»
آنکه پشتپنجره نشسته، جوانی است که گرمای هوا و نبود مشتری خوابآلودش کرده و با هر سوال، به یکی از اعلامیههای روی دیوار اشاره میکند: زمان کار باجه؟ شنبه تا چهارشنبه. ساعت؟ 8 الی 16و ضمنا «نامه فقط با کارتشناسایی معتبر پذیرفته میشود.»
اما سماجت بالاخره به حرفش میآورد: «من نامهها را همینجا بررسی میکنم و اگر قابل رسیدگی بود به شما میگویم. یک شماره میدهیم برای پیگیری... بله، نامهها زیادند. خیلیها برای شکایت یا طرح مشکل میآیند، اما به همهشان رسیدگی میکنیم. خیالتان راحت.»
مزهمزه میکنم که بگویم یا نه، میخواهم بپرسم: «الان دیر نیست؟» چیزی تا انتخابات و احتمالا روی کارآمدن دولت بعدی نمانده. مسوول باجه منظورم را نمیگیرد. ظاهرا آنقدر به ادامه کارش ایمان دارد که جملات غیرمستقیم را نمیفهمد.
آمدیم، نبودید، رفتیم
خبری از مراجعهکننده نیست. تازه، خود من هم که یک اربابرجوع جعلیام! صلات ظهر است و در محل کمتر جنبوجوشی دیده میشود. به غیر از آن دو پیرمرد که شوخی میکنند و با دندانهای مصنوعیشان میخندند، دو نوجوان کنار دیوار خانهای نشستهاند. از آنها درباره مراجعین و غریبههایی که به محلشان میآیند میپرسم. میگویند بیشتر افراد از تهران هستند: «کسی از شهرستان بلند نمیشود بیاید اینجا که نامه بدهد. البته میآیند، ولی خیلی کم. خود آقای احمدینژاد میرود پیششان!»
هر دو میخندند. به این خندیدن و رفیق شدن، برای پرسیدن سوالهای اصلی نیاز داریم. میپرسم: «خوشحال شدید که احمدینژاد رییسجمهور شد؟»
- خب بله. همسایه ما بودند دیگر.
- فقط برای همین؟ چون همسایه بودید؟
- نه، چون آدم خوبی است. دایی من سهسال با او جبهه بوده. خانواده من همگی به او رای دادند.
میپرسم حالا راضیند؟ آیا باز هم به او رای میدهند؟
- به نظر من آقای احمدینژاد بیشتر از بقیه رییسجمهورها کار کرد. همهاش در سفر بود و به شهرهای مختلف میرفت.
- برای شما چه کار کرد؟
- برای ما هم مثل بقیه. کار خاصی برای همسایهها نکرده.
- ببینم، مشکلی برای شما پیش نیامده؟ مثلا اینکه مامورهای امنیتی اذیتتان کنند و مزاحم رفت و آمد یا بازی کردن شما بشوند؟
- نه بابا، سربازها که با ما کاری ندارند!
دومی اضافه میکند: «اینجا (خانه احمدینژاد) که کسی نیست. جای دیگری زندگی میکند.»
اینجا که کسی نیست... . به آدمهایی فکر میکنم که کیلومترها راه را طی میکنند و به اینجا میآیند، به در خانه رییسجمهوری در حالی که کسی در این خانه نیست. شاید برای همین است که نامه مینویسند. فقط به جای عبارت «آمدیم، خانه نبودید» مینویسند: «برسد به دست آقای رییسجمهور...»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.