|

مروری بر کتاب شهرهای شورشی: از حق نسبت به شهر تا انقلاب شهری

زندگی به شوق شهر

راگ یاکوب1 / ترجمه: محمد کیانی‌منش

من در یک شهر کوچک از ایالت برلینگتن، به نام ورمونت، در ایالات متحده زندگی می‌کنم. غالبا هر روز در میدان اصلی و عمومی این شهر، که با نام خیابانش؛ چرچ استریت، شناخته می‌شود؛ قدم می‌زنم. یک خیابان عمومی که کمی هم جنبه خصوصی دارد، این خیابان اغلب محور چالش بین شهروندان و منافع خصوصی بر سر ماهیت این میدان عمومی است. جدال سازندگان خیابان، فعالان سیاسی، متکدیان و شهروندان عادی که تمایل دارند اوقات زیادی را بدون خرید کردن [در آنجا] سپری کنند، بر سر حقوق‌شان، مکررا رخ می‌دهد.
باید ممنون واکنش سریع مردم در قبال این گروه‌ها بود، چرا که تلاش‌های آنها بیشتر تلاش‌های تجار و سیاستمداران برای حفظ حریم [اقتصادی] این خیابان را به سمت شکست رانده است. با وجود این مقاومت‌ها هنوز هم این فضا بیش از مراکز هر شهری، در همین مقیاس، که من تا به حال مشاهده کرده‌ام، کنترل شده است. با این حال چیزی که ممکن است متناقض به نظر برسد این موضوع است که اینجا بیش از بسیاری شهرها، چه کوچک و چه بزرگ، پر جنب‌وجوش است.
این وضعیت را از یک جهت می‌توان به اصطلاح به ماهیت خود ورمونت نسبت داد: ماهیتی که سرگرمی دموکراتیک را به عنوان بخشی ارزشمند از زیست انسان مطرح می‌کند و از طرفی نیز می‌توان جنب‌وجوش کمتر دیگر مراکز شهری را به فقدان چنین هوشیاری دموکراتیکی ارجاع داد.
بسیاری از نویسندگان، به نقش معماری در کنترل فضای عمومی اشاره کرده‌اند. مایک دیویس این مطلب را به بحث می‌نشیند که چگونه مقامات شهری، نیمکت‌های عمومی‌ای، طراحی شده برای خوابی رقت‌انگیز و حتی با هدف حصارکشی، در پارک‌های عمومی نصب می‌کنند. ایال ویزمن، مطالعاتی در مورد ماهیت کنترل ضمنی در طراحی شهرها، سکونتگاه‌ها و بزرگراه‌ها داشته است. داستان «شهر و شهر» چینا میویل2 قصه‌ای است مربوط به مکانی در آینده که به طور چشمگیری یادآور فلسطین اشغالی امروز است.
اخیرا، دیوید هاروی؛ جغرافیدان، اقتصاددان و منتقد سوسیالیست، دیدگاه جدیدی را در مورد ماهیت شهر مدرن و بسیار مهم‌تر، علت نیاز به بازگشت از نئولیبرالیسم مطرح کرده که مانند یک خرسنگ بزرگ مگالیتی، تلاش دارد دنیا را تطمیع کند. هاروی، فردی که در چند دهه اخیر، در بالتیمور، مریلند، زندگی کرده است، نقش اقتصادی شهر مدرن را به طور مستقیم در مرکز فرآیند تولید سرمایه و مصرف مازاد جای می‌دهد. او درباره این ادعا بحث می‌کند که شهرها محصول پرولتریزه کردن دهقانان روستایی است و به انقلاب صنعتی گذشته و حرکت‌های اخیر مردم در ملیت‌هایی مثل چین و هند در حومه شهرها، برای زندگی در نواحی شهری و مناطق اقتصادی جدید اشاره دارد که توسط سرمایه‌داری بین‌الملل ایجاد شده است. علاوه بر این، کتاب او، که «شهرهای شورشی» نام گرفته است، نگاهی نیز دارد به رشد به‌اصطلاح حلبی‌آبادهای حاشیه بزرگ‌ترین مراکز جمعیتی در جهان. این حلبی‌آبادها اغلب مورد تهاجم نیروی ارتش و پلیس قرار می‌گیرند، نیروهایی که قصد دارند مراتب تخریب این سازه‌ها را، با بولدوزرهای پشت سر خود، راحت‌تر کنند، هرچند، مقامات، به حقوق ساکنان این حلبی‌آبادها در رابطه با مسکن‌شان اذعان دارند. از همین حلبی‌آبادهاست که می‌توانیم الهام بگیریم. افرادی که در مناطقی مثل این زندگی می‌کنند در دنیای انحصاری سرمایه‌داری اضافی فرض می‌شوند. آنها هیچ حقی ندارند؛ برخلاف درجه اهمیتی که مبادلات سهام و بورس‌های دنیا به خود اختصاص می‌دهند. هنوز، به علت اینکه آنها از رسیدن به این حق شهروندی رانده شده‌اند، برای حفظ سرپناه، اجتماع، شأن و منزلت انسانی شان مبارزه خواهند کرد. مانند اسلاف تاریخی خود در پاریس سال 1871، این افراد مصمم هستند شهر را تبدیل به ارگانیسمی انسانی، عمومی و دموکراتیک کنند. آنها به گمان هاروی در کنار کسانی قرار خواهند گرفت که در سراسر جهان و در چند سال گذشته؛ پارک‌ها و میادین شهری را اشغال کرده‌اند و خواستار تعریف دوباره مفهوم شهر، کنترل دموکراتیک بر فضای شهری و تجدیدنظر در مورد جایگاه و منزلت افرادی که طبقه کارگر را تشکیل می‌دهند، هستند و متعاقبا پی‌ریزی انقلابی ضد کاپیتالیستی و در عین حال شهری را دنبال می‌کنند.
هاروی تاکید می‌کند تنها مبارزه ضد سرمایه‌داری حقیقی، از آن فردی است با هدف تخریب مناسبات طبقاتی موجود. چنین مبارزه‌ای نمی‌تواند با جدا کردن مسایل مربوط به محل کار از دیگر مشکلات جامعه تحقق یابد. هاروی با اشاره به فیلم کلاسیک «نمک زمین» (ساخته هربرت بیرمن - ١۹۵۳) به عنوان مثالی که نشان می‌دهد چگونه آخرین سناریو به تحقق می‌پیوندد، پیشنهاد می‌کند این تشکل باید افراد کارگر در تمام دنیا را به مثابه یک کل ارگانیک بنگرد. دسترسی به امکانات همگانی و همچنین هزینه‌ها، مراقبت از کودکان و آموزش موضوعات مربوط به محل کار هستند. مسکن مقرون به صرفه و هزینه خورد و خوراک اهمیتی بیش از نگرانی‌های آموزش عالی دارند. این مسایل نقش وسیله‌ای را برای سیستم سرمایه‌داری بازی می‌کنند که با کاهش دستمزدها موجودیت خود را به عنوان اهرم [فشار] این سیستم، در راستای حفظ کنترل بر مردم کارگر نشان می‌دهد.
وام، چه وام آموزشی یا وام خودرو باشد مانند آنچه در جهان پیشرفته سرمایه‌داری رایج است و چه به صورت اعطای وام‌های ناچیز در کشورهای در حال توسعه، همچنان وام‌هایی‌ هستند که در راستای استثمار فرد پرداخت می‌شوند. هزینه در حال افزایش آموزش عالی در سراسر جهان و بحران وام مسکن، هر دو ابزارهای نظام نئولیبرال برای ادامه حرکت جریان سرمایه‌اند.
با این مضامین می‌توان این کتاب را با واژه رادیکال توصیف کرد. موضوعات آن از عملکرد سیستم‌های رانت انحصاری و ماهیت سرمایه‌داری نئولیبرال تا فریاد بازپس‌گیری شهر را شامل می‌شود. تاریخ از نظر این کتاب با علم اقتصاد و دعوت برای مبارزه‌ای خطیر آمیخته شده است.
دیوید هاروی ملهم از کمون پاریس بر جنبه‌های مثبت و منفی جنبش‌های اشغال و جنبش‌های حاشیه‌نشینان و مبارزات گروه‌های متحد تاکید می‌گذارد. او سوابق تاریخی آنها را ارایه می‌کند و در برابر تلاش‌های اساسا محافظه‌کارانه برای مهار چنین جنبش‌هایی و هدایتشان به سمت تایید و تقویت اقتصاد واقعا موجود، هشدار می‌دهد. اساس تمام این مسایل، ریشه در نگاه رادیکال هاروی به شهر دارد، او شهر را به عنوان سرچشمه ظلم و بیداد سرمایه‌داری و همزمان بنیان مقاومت در برابر این‌جور می‌داند.

پی‌نوشت‌ها:
1- نویسنده کتاب‌های «در دام شب آمریکایی» و «باد چگونه می‌وزد: شرحی بر گروه ودر آندرگراند.»
2- China Mieville's The City and the City.
این کتاب یک رمان فانتزی و عجیب و غریب است که توسط نویسنده بریتانیایی چینا میویل در سال 2009 انتشار یافت.
من در یک شهر کوچک از ایالت برلینگتن، به نام ورمونت، در ایالات متحده زندگی می‌کنم. غالبا هر روز در میدان اصلی و عمومی این شهر، که با نام خیابانش؛ چرچ استریت، شناخته می‌شود؛ قدم می‌زنم. یک خیابان عمومی که کمی هم جنبه خصوصی دارد، این خیابان اغلب محور چالش بین شهروندان و منافع خصوصی بر سر ماهیت این میدان عمومی است. جدال سازندگان خیابان، فعالان سیاسی، متکدیان و شهروندان عادی که تمایل دارند اوقات زیادی را بدون خرید کردن [در آنجا] سپری کنند، بر سر حقوق‌شان، مکررا رخ می‌دهد.
باید ممنون واکنش سریع مردم در قبال این گروه‌ها بود، چرا که تلاش‌های آنها بیشتر تلاش‌های تجار و سیاستمداران برای حفظ حریم [اقتصادی] این خیابان را به سمت شکست رانده است. با وجود این مقاومت‌ها هنوز هم این فضا بیش از مراکز هر شهری، در همین مقیاس، که من تا به حال مشاهده کرده‌ام، کنترل شده است. با این حال چیزی که ممکن است متناقض به نظر برسد این موضوع است که اینجا بیش از بسیاری شهرها، چه کوچک و چه بزرگ، پر جنب‌وجوش است.
این وضعیت را از یک جهت می‌توان به اصطلاح به ماهیت خود ورمونت نسبت داد: ماهیتی که سرگرمی دموکراتیک را به عنوان بخشی ارزشمند از زیست انسان مطرح می‌کند و از طرفی نیز می‌توان جنب‌وجوش کمتر دیگر مراکز شهری را به فقدان چنین هوشیاری دموکراتیکی ارجاع داد.
بسیاری از نویسندگان، به نقش معماری در کنترل فضای عمومی اشاره کرده‌اند. مایک دیویس این مطلب را به بحث می‌نشیند که چگونه مقامات شهری، نیمکت‌های عمومی‌ای، طراحی شده برای خوابی رقت‌انگیز و حتی با هدف حصارکشی، در پارک‌های عمومی نصب می‌کنند. ایال ویزمن، مطالعاتی در مورد ماهیت کنترل ضمنی در طراحی شهرها، سکونتگاه‌ها و بزرگراه‌ها داشته است. داستان «شهر و شهر» چینا میویل2 قصه‌ای است مربوط به مکانی در آینده که به طور چشمگیری یادآور فلسطین اشغالی امروز است.
اخیرا، دیوید هاروی؛ جغرافیدان، اقتصاددان و منتقد سوسیالیست، دیدگاه جدیدی را در مورد ماهیت شهر مدرن و بسیار مهم‌تر، علت نیاز به بازگشت از نئولیبرالیسم مطرح کرده که مانند یک خرسنگ بزرگ مگالیتی، تلاش دارد دنیا را تطمیع کند. هاروی، فردی که در چند دهه اخیر، در بالتیمور، مریلند، زندگی کرده است، نقش اقتصادی شهر مدرن را به طور مستقیم در مرکز فرآیند تولید سرمایه و مصرف مازاد جای می‌دهد. او درباره این ادعا بحث می‌کند که شهرها محصول پرولتریزه کردن دهقانان روستایی است و به انقلاب صنعتی گذشته و حرکت‌های اخیر مردم در ملیت‌هایی مثل چین و هند در حومه شهرها، برای زندگی در نواحی شهری و مناطق اقتصادی جدید اشاره دارد که توسط سرمایه‌داری بین‌الملل ایجاد شده است. علاوه بر این، کتاب او، که «شهرهای شورشی» نام گرفته است، نگاهی نیز دارد به رشد به‌اصطلاح حلبی‌آبادهای حاشیه بزرگ‌ترین مراکز جمعیتی در جهان. این حلبی‌آبادها اغلب مورد تهاجم نیروی ارتش و پلیس قرار می‌گیرند، نیروهایی که قصد دارند مراتب تخریب این سازه‌ها را، با بولدوزرهای پشت سر خود، راحت‌تر کنند، هرچند، مقامات، به حقوق ساکنان این حلبی‌آبادها در رابطه با مسکن‌شان اذعان دارند. از همین حلبی‌آبادهاست که می‌توانیم الهام بگیریم. افرادی که در مناطقی مثل این زندگی می‌کنند در دنیای انحصاری سرمایه‌داری اضافی فرض می‌شوند. آنها هیچ حقی ندارند؛ برخلاف درجه اهمیتی که مبادلات سهام و بورس‌های دنیا به خود اختصاص می‌دهند. هنوز، به علت اینکه آنها از رسیدن به این حق شهروندی رانده شده‌اند، برای حفظ سرپناه، اجتماع، شأن و منزلت انسانی شان مبارزه خواهند کرد. مانند اسلاف تاریخی خود در پاریس سال 1871، این افراد مصمم هستند شهر را تبدیل به ارگانیسمی انسانی، عمومی و دموکراتیک کنند. آنها به گمان هاروی در کنار کسانی قرار خواهند گرفت که در سراسر جهان و در چند سال گذشته؛ پارک‌ها و میادین شهری را اشغال کرده‌اند و خواستار تعریف دوباره مفهوم شهر، کنترل دموکراتیک بر فضای شهری و تجدیدنظر در مورد جایگاه و منزلت افرادی که طبقه کارگر را تشکیل می‌دهند، هستند و متعاقبا پی‌ریزی انقلابی ضد کاپیتالیستی و در عین حال شهری را دنبال می‌کنند.
هاروی تاکید می‌کند تنها مبارزه ضد سرمایه‌داری حقیقی، از آن فردی است با هدف تخریب مناسبات طبقاتی موجود. چنین مبارزه‌ای نمی‌تواند با جدا کردن مسایل مربوط به محل کار از دیگر مشکلات جامعه تحقق یابد. هاروی با اشاره به فیلم کلاسیک «نمک زمین» (ساخته هربرت بیرمن - ١۹۵۳) به عنوان مثالی که نشان می‌دهد چگونه آخرین سناریو به تحقق می‌پیوندد، پیشنهاد می‌کند این تشکل باید افراد کارگر در تمام دنیا را به مثابه یک کل ارگانیک بنگرد. دسترسی به امکانات همگانی و همچنین هزینه‌ها، مراقبت از کودکان و آموزش موضوعات مربوط به محل کار هستند. مسکن مقرون به صرفه و هزینه خورد و خوراک اهمیتی بیش از نگرانی‌های آموزش عالی دارند. این مسایل نقش وسیله‌ای را برای سیستم سرمایه‌داری بازی می‌کنند که با کاهش دستمزدها موجودیت خود را به عنوان اهرم [فشار] این سیستم، در راستای حفظ کنترل بر مردم کارگر نشان می‌دهد.
وام، چه وام آموزشی یا وام خودرو باشد مانند آنچه در جهان پیشرفته سرمایه‌داری رایج است و چه به صورت اعطای وام‌های ناچیز در کشورهای در حال توسعه، همچنان وام‌هایی‌ هستند که در راستای استثمار فرد پرداخت می‌شوند. هزینه در حال افزایش آموزش عالی در سراسر جهان و بحران وام مسکن، هر دو ابزارهای نظام نئولیبرال برای ادامه حرکت جریان سرمایه‌اند.
با این مضامین می‌توان این کتاب را با واژه رادیکال توصیف کرد. موضوعات آن از عملکرد سیستم‌های رانت انحصاری و ماهیت سرمایه‌داری نئولیبرال تا فریاد بازپس‌گیری شهر را شامل می‌شود. تاریخ از نظر این کتاب با علم اقتصاد و دعوت برای مبارزه‌ای خطیر آمیخته شده است.
دیوید هاروی ملهم از کمون پاریس بر جنبه‌های مثبت و منفی جنبش‌های اشغال و جنبش‌های حاشیه‌نشینان و مبارزات گروه‌های متحد تاکید می‌گذارد. او سوابق تاریخی آنها را ارایه می‌کند و در برابر تلاش‌های اساسا محافظه‌کارانه برای مهار چنین جنبش‌هایی و هدایتشان به سمت تایید و تقویت اقتصاد واقعا موجود، هشدار می‌دهد. اساس تمام این مسایل، ریشه در نگاه رادیکال هاروی به شهر دارد، او شهر را به عنوان سرچشمه ظلم و بیداد سرمایه‌داری و همزمان بنیان مقاومت در برابر این‌جور می‌داند.

پی‌نوشت‌ها:
1- نویسنده کتاب‌های «در دام شب آمریکایی» و «باد چگونه می‌وزد: شرحی بر گروه ودر آندرگراند.»
2- China Mieville's The City and the City.
این کتاب یک رمان فانتزی و عجیب و غریب است که توسط نویسنده بریتانیایی چینا میویل در سال 2009 انتشار یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.