|

نیاز حیاتی به گفتمان‌های جدید

محمد‌جواد ابطحی / عضو جبهه پایداری و نماینده مجلس هشتم

اینکه نیروهای جوان‌تر پس از ورود به عرصه سیاست، به دنبال گفتمان و روش‌های تازه باشند، پدیده جدیدی نیست. به‌ویژه در انقلاب‌ها و همه انقلاب‌های معاصر، این رویه دیده می‌شود که فضای سیاسی دارای نوزایی مداوم است. چهره‌های جدید می‌آیند خودشان را مطرح می‌کنند و بعضا چهره‌های قدیمی را از دور خارج می‌کند. این امر هم می‌تواند فرصت باشد و هم تهدید. اگر چهره‌های جدید توانمند بوده و پایبند به نرم‌های رفتاری، عرف سیاسی و چارچوب‌های نظام حاکم باشند از پتانسیل بیشتری برخوردار هستند و می‌توانند نقش بهتری نیز ایفا کنند. اما اگر این نیروهای تازه‌نفس، در پس فعالیت سیاسی و نفی روش‌های گذشته، به انقلاب و آرمان‌های آن دلبستگی نداشته باشند، خطری برای استحاله نظام حاکم به شمار می‌روند.
اما در خصوص وضعیت ایران، به تدریج و طی این افزون بر سه دهه بعضا موضع‌گیری‌هایی از سوی چهره‌های نسل اول انقلاب صورت گرفت که مورد پسند نسل جدید نبود. بعضی از این اظهارات، به دلیل اینکه نوعی محافظه‌کاری بی‌دلیل در خود داشت و تئوری‌پردازی بر مبنای همان تفکرات قدیمی به شمار می‌رفت، به ریزش پایگاه حامیان آنها انجامید. فقدان توانایی برای الگو‌سازی و مدل‌سازی در ساحت‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی از یک‌سو و پافشاری آنها بر محور ماندن و کشاندن گروه‌های دیگر به دنبال خود، از سوی دیگر، فضا را برای فعالیت سیاسی این چهره‌های محافظه‌کار دشوار کرد. رفتار آنها نوعی تضاد و تناقض در پی داشت. نسل جدید و نیروهای تازه‌نفس که به صحنه آمدند، خواستار انطباق مواضع با نیازهای روز کشور و جهان هستند.
به‌عنوان مثال« جبهه پایداری» بر اساس گفتمان‌سازی شکل گرفت و به دنبال مدل‌سازی است که در بیانیه و اظهار‌نظرهای خود بارها دلایل آن را بر شمرده است. بحث بر سر این است که نیروهای جدید هم باید این توانایی را داشته باشند که فرهنگ واقعی ملی و مذهبی خود را در قالب نهادهایی که بتوانند کشور را مدیریت کنند، تعریف كنند. در ایران مدل‌های بومی و مذهبی زیادی وجود دارند که نهادهای وابسته به غرب و شرق که از چند سال پیش شکل گرفته، در ذیل آنها فعالیت می‌کنند. مثلا پارلمان ما یک نهاد غربی است و غربی هم اداره می‌شود و بانکداری ما نیز به همین صورت عمل می‌کند. این گره‌ها باید باز شود. نیروهای محافظه‌کار سعی می‌کنند این بحث‌ها را به نقطه دیگری متمایل کنند و به ما اتهام می‌زنند که برای سیاست‌کاری گرد هم آمده‌ایم. این در حالی است که بر اساس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، جوانان اثرگذارترین قشر جامعه به شمار می‌روند و می‌خواهند ایفای نقش کنند. برخی چهره‌های قدیمی که افراد مثبتی هستند و داده‌های مثبتی نیز در سال‌های گذشته داشته‌اند اکنون دیگر نمی‌توانند همپای تحولات و خواست جوانان، عمل کنند. تحولات جهانی به سرعت در حال پیشرفت است. معتقدم با حفظ احترام و جایگاه آنها، جامعه ما نیاز به مدل‌‌سازی داشته و می‌خواهد برای بیداری اسلامی الگو باشد.
اگر چهره‌هایی که از ابتدا در صحنه سیاست حاضر بودند همیشه بخواهند در این جایگاه باقی بمانند و گروه‌های جدید را برنتابند، تمایزات گفتمانی را رد کنند و مخاطب جذب نکنند، جریان سیاسی خود را از پویایی خواهند انداخت. این اصطکاک در حوزه نظر بیشتر خود را نشان می‌دهد. ما در عمل فصل‌الخطاب داریم اما در حوزه نظر، عده‌ای فکر می‌کنند با حضور نیروهای جوان‌تر و ایجاد ساز‌و‌کار تشکیلاتی، زمام امور و جریانات از دست آنها خارج می‌شود، به حاشیه رانده می‌شوند، فسیل می‌شوند و به آنها می‌گویند ورشکستگان سیاسی!
آنها مایل نیستند این اتفاق رخ دهد اگر نه استفاده از تجربیات آنها بسیار با ارزش است اما خودشان به نیروهای جدید بها نمی‌دهند و راه را برای آنها باز نمی‌کنند. این اصل پذیرفته شده است که چهره‌های باتجربه و سیاستمداران کهنه، باید به عنوان مشاوران توانمند در امور سیاسی فعال باشند اما بعضا مدعی هستند هرچه آنها می‌گویند همه باید تمکین کنند و اینجاست که آن تضاد بروز می‌کند. اینکه امکان عمل سیاسی به روز را ندارند اما می‌خواهند همان جایگاه قبلی را حفظ کنند. گفتمان‌سازی جوانان در چارچوب قانون اساسی و انقلاب، حتما باید با نظر مثبت و همراهی چهره‌های باسابقه مواجه شود. آنها به تدریج می‌توانند راه را برای نسل بعد باز کنند. نمی‌توان هر آنچه می‌گویند را پذیرفت چرا که مدل‌های قدیمی آنها در فضای فعلی جواب نداده و نشان داده است که توان پیشبرد حرکت جریان سیاسی را ندارد.
آنها در مقاطعی، همه امکانات و میدان رقابت را به رقیب واگذار کردند و این نسل بعد بود که توانست شرایط را تغییر دهد. این مشکل به این برمی‌گردد که آنها تمایل نشان نمی‌دهند که دیدگاه‌های خود را به روز کنند. من روزی به یکی از دوستان حزب موتلفه اسلامی گفتم برای ماندن نیاز به نوگرایی و جوان‌گرایی دارند. پتانسیل جوان، فکر، ابداع و حرکت او بسیار اثر‌گذار است. بارها دیده شده برخی چهره‌هایی که هنوز علاقه‌مند به محور مانده هستند، توانایی نشستن در یک جلسه تشکیلاتی را ندارند و باید پس از حضور در جلسه‌ای یک ساعته، چند ساعت استراحت کنند. من از نزدیک شاهد آن بوده‌ام و نمی‌توان با این روند، کار سیاسی و تشکیلاتی را پیش برد و برای یک کشور برنامه‌ریزی داشت. مشکل این دوستان این است که نمی‌خواهند به جوان‌ترها اعتماد کنند در حالی‌که تحویل کار به جوانان کارآمد، ارزش است. آنها می‌خواهند فقط در لایه‌های زیر نظر آنها کار انجام شود و این روند باعث می‌شود انقلاب‌ها به روند رو به رشد خود ادامه ندهند.
خواسته ما همواره این بوده که «ریش سفیدان» دست جوانان را بگیرند. بحث این نیست که ما به سراغ آنها برویم و نمی‌گوییم راه‌حل‌های کدخدا منشی جواب نمی‌دهد. ما هم به سیره بزرگان اعتقاد داریم و عقل سلیم می‌گوید از تجریبات بزرگان استفاده شود و از جایگاه هژمونی آنها بهره گرفته شود اما تکیه صرف برخی ریش‌سفیدان به اینکه در گذشته با فلان مقام دوست بوده‌اند یا حزب آنها، چندین سال قدمت دارد جوابگوی نیاز امروز نیست. پس چه باید کرد؟ دست‌ها را بالا برد، میدان را به دست رقیب سپرد و از سیاست کناره‌گیری کرد چون ایده جدیدی که جامعه هواداران را مجاب سازد، ارایه نمی‌شود؟ قطعا این راه‌حل منطقی نیست. علاوه بر آن، دیدن چهره‌های تکراری در فضای سیاسی، نوعی دلزدگی ایجاد می‌کند و همین مساله سبب شده که در کشورهای با سابقه دموکراسی، چهره‌های جدید وارد تشکل‌های سیاسی می‌شوند و قدیمی‌تر‌های سیاست، در جایگاه مشاور قرار می‌گیرند و آنها را تربیت کنند.
اعتماد به نسل‌های بعد، رمز موفقیت کار سیاسی است. در جریان مجلس نهم نیز در دیدارهایی که با بزرگان صورت گرفت، به آنها اعلام شد که علاقه‌مند به حفظ جایگاه آنها در جامعه هستیم. نمی‌خواهیم شاهد آن باشیم که وقتی شما یک راهی در پیش گرفتید، جامعه راه دیگری را طی کند. این روند را باید مدیریت کرد و اجازه نداد این اتفاقات رخ دهد. ما با توجه به تجربیات سال‌های اخیر امیدواریم که آقایان سنگ یک من نباشند و در تحولات آینده، انعطاف بیشتری به خرج دهند.
اینکه نیروهای جوان‌تر پس از ورود به عرصه سیاست، به دنبال گفتمان و روش‌های تازه باشند، پدیده جدیدی نیست. به‌ویژه در انقلاب‌ها و همه انقلاب‌های معاصر، این رویه دیده می‌شود که فضای سیاسی دارای نوزایی مداوم است. چهره‌های جدید می‌آیند خودشان را مطرح می‌کنند و بعضا چهره‌های قدیمی را از دور خارج می‌کند. این امر هم می‌تواند فرصت باشد و هم تهدید. اگر چهره‌های جدید توانمند بوده و پایبند به نرم‌های رفتاری، عرف سیاسی و چارچوب‌های نظام حاکم باشند از پتانسیل بیشتری برخوردار هستند و می‌توانند نقش بهتری نیز ایفا کنند. اما اگر این نیروهای تازه‌نفس، در پس فعالیت سیاسی و نفی روش‌های گذشته، به انقلاب و آرمان‌های آن دلبستگی نداشته باشند، خطری برای استحاله نظام حاکم به شمار می‌روند.
اما در خصوص وضعیت ایران، به تدریج و طی این افزون بر سه دهه بعضا موضع‌گیری‌هایی از سوی چهره‌های نسل اول انقلاب صورت گرفت که مورد پسند نسل جدید نبود. بعضی از این اظهارات، به دلیل اینکه نوعی محافظه‌کاری بی‌دلیل در خود داشت و تئوری‌پردازی بر مبنای همان تفکرات قدیمی به شمار می‌رفت، به ریزش پایگاه حامیان آنها انجامید. فقدان توانایی برای الگو‌سازی و مدل‌سازی در ساحت‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی از یک‌سو و پافشاری آنها بر محور ماندن و کشاندن گروه‌های دیگر به دنبال خود، از سوی دیگر، فضا را برای فعالیت سیاسی این چهره‌های محافظه‌کار دشوار کرد. رفتار آنها نوعی تضاد و تناقض در پی داشت. نسل جدید و نیروهای تازه‌نفس که به صحنه آمدند، خواستار انطباق مواضع با نیازهای روز کشور و جهان هستند.
به‌عنوان مثال« جبهه پایداری» بر اساس گفتمان‌سازی شکل گرفت و به دنبال مدل‌سازی است که در بیانیه و اظهار‌نظرهای خود بارها دلایل آن را بر شمرده است. بحث بر سر این است که نیروهای جدید هم باید این توانایی را داشته باشند که فرهنگ واقعی ملی و مذهبی خود را در قالب نهادهایی که بتوانند کشور را مدیریت کنند، تعریف كنند. در ایران مدل‌های بومی و مذهبی زیادی وجود دارند که نهادهای وابسته به غرب و شرق که از چند سال پیش شکل گرفته، در ذیل آنها فعالیت می‌کنند. مثلا پارلمان ما یک نهاد غربی است و غربی هم اداره می‌شود و بانکداری ما نیز به همین صورت عمل می‌کند. این گره‌ها باید باز شود. نیروهای محافظه‌کار سعی می‌کنند این بحث‌ها را به نقطه دیگری متمایل کنند و به ما اتهام می‌زنند که برای سیاست‌کاری گرد هم آمده‌ایم. این در حالی است که بر اساس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، جوانان اثرگذارترین قشر جامعه به شمار می‌روند و می‌خواهند ایفای نقش کنند. برخی چهره‌های قدیمی که افراد مثبتی هستند و داده‌های مثبتی نیز در سال‌های گذشته داشته‌اند اکنون دیگر نمی‌توانند همپای تحولات و خواست جوانان، عمل کنند. تحولات جهانی به سرعت در حال پیشرفت است. معتقدم با حفظ احترام و جایگاه آنها، جامعه ما نیاز به مدل‌‌سازی داشته و می‌خواهد برای بیداری اسلامی الگو باشد.
اگر چهره‌هایی که از ابتدا در صحنه سیاست حاضر بودند همیشه بخواهند در این جایگاه باقی بمانند و گروه‌های جدید را برنتابند، تمایزات گفتمانی را رد کنند و مخاطب جذب نکنند، جریان سیاسی خود را از پویایی خواهند انداخت. این اصطکاک در حوزه نظر بیشتر خود را نشان می‌دهد. ما در عمل فصل‌الخطاب داریم اما در حوزه نظر، عده‌ای فکر می‌کنند با حضور نیروهای جوان‌تر و ایجاد ساز‌و‌کار تشکیلاتی، زمام امور و جریانات از دست آنها خارج می‌شود، به حاشیه رانده می‌شوند، فسیل می‌شوند و به آنها می‌گویند ورشکستگان سیاسی!
آنها مایل نیستند این اتفاق رخ دهد اگر نه استفاده از تجربیات آنها بسیار با ارزش است اما خودشان به نیروهای جدید بها نمی‌دهند و راه را برای آنها باز نمی‌کنند. این اصل پذیرفته شده است که چهره‌های باتجربه و سیاستمداران کهنه، باید به عنوان مشاوران توانمند در امور سیاسی فعال باشند اما بعضا مدعی هستند هرچه آنها می‌گویند همه باید تمکین کنند و اینجاست که آن تضاد بروز می‌کند. اینکه امکان عمل سیاسی به روز را ندارند اما می‌خواهند همان جایگاه قبلی را حفظ کنند. گفتمان‌سازی جوانان در چارچوب قانون اساسی و انقلاب، حتما باید با نظر مثبت و همراهی چهره‌های باسابقه مواجه شود. آنها به تدریج می‌توانند راه را برای نسل بعد باز کنند. نمی‌توان هر آنچه می‌گویند را پذیرفت چرا که مدل‌های قدیمی آنها در فضای فعلی جواب نداده و نشان داده است که توان پیشبرد حرکت جریان سیاسی را ندارد.
آنها در مقاطعی، همه امکانات و میدان رقابت را به رقیب واگذار کردند و این نسل بعد بود که توانست شرایط را تغییر دهد. این مشکل به این برمی‌گردد که آنها تمایل نشان نمی‌دهند که دیدگاه‌های خود را به روز کنند. من روزی به یکی از دوستان حزب موتلفه اسلامی گفتم برای ماندن نیاز به نوگرایی و جوان‌گرایی دارند. پتانسیل جوان، فکر، ابداع و حرکت او بسیار اثر‌گذار است. بارها دیده شده برخی چهره‌هایی که هنوز علاقه‌مند به محور مانده هستند، توانایی نشستن در یک جلسه تشکیلاتی را ندارند و باید پس از حضور در جلسه‌ای یک ساعته، چند ساعت استراحت کنند. من از نزدیک شاهد آن بوده‌ام و نمی‌توان با این روند، کار سیاسی و تشکیلاتی را پیش برد و برای یک کشور برنامه‌ریزی داشت. مشکل این دوستان این است که نمی‌خواهند به جوان‌ترها اعتماد کنند در حالی‌که تحویل کار به جوانان کارآمد، ارزش است. آنها می‌خواهند فقط در لایه‌های زیر نظر آنها کار انجام شود و این روند باعث می‌شود انقلاب‌ها به روند رو به رشد خود ادامه ندهند.
خواسته ما همواره این بوده که «ریش سفیدان» دست جوانان را بگیرند. بحث این نیست که ما به سراغ آنها برویم و نمی‌گوییم راه‌حل‌های کدخدا منشی جواب نمی‌دهد. ما هم به سیره بزرگان اعتقاد داریم و عقل سلیم می‌گوید از تجریبات بزرگان استفاده شود و از جایگاه هژمونی آنها بهره گرفته شود اما تکیه صرف برخی ریش‌سفیدان به اینکه در گذشته با فلان مقام دوست بوده‌اند یا حزب آنها، چندین سال قدمت دارد جوابگوی نیاز امروز نیست. پس چه باید کرد؟ دست‌ها را بالا برد، میدان را به دست رقیب سپرد و از سیاست کناره‌گیری کرد چون ایده جدیدی که جامعه هواداران را مجاب سازد، ارایه نمی‌شود؟ قطعا این راه‌حل منطقی نیست. علاوه بر آن، دیدن چهره‌های تکراری در فضای سیاسی، نوعی دلزدگی ایجاد می‌کند و همین مساله سبب شده که در کشورهای با سابقه دموکراسی، چهره‌های جدید وارد تشکل‌های سیاسی می‌شوند و قدیمی‌تر‌های سیاست، در جایگاه مشاور قرار می‌گیرند و آنها را تربیت کنند.
اعتماد به نسل‌های بعد، رمز موفقیت کار سیاسی است. در جریان مجلس نهم نیز در دیدارهایی که با بزرگان صورت گرفت، به آنها اعلام شد که علاقه‌مند به حفظ جایگاه آنها در جامعه هستیم. نمی‌خواهیم شاهد آن باشیم که وقتی شما یک راهی در پیش گرفتید، جامعه راه دیگری را طی کند. این روند را باید مدیریت کرد و اجازه نداد این اتفاقات رخ دهد. ما با توجه به تجربیات سال‌های اخیر امیدواریم که آقایان سنگ یک من نباشند و در تحولات آینده، انعطاف بیشتری به خرج دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.