|

داریوش قنبری:

نقش‌آفرینی گروه‌های مرجع، تهدید نیست

حسین سخندان/عکس: مهدی حسنی، شرق

نقش‌آفرینی گروه‌های مرجع، تهدید نیست
شکاف میان دو نسل، یکی از عوامل بی‌اعتمادی چهره‌های با سابقه به نسل بعد از خود است. جوانان نیز بعضا گذشته را با همه زوایای آن نفی می‌کنند. اینکه چرا حدواسط و قواعدی برای نوع تعامل چهره‌های با سابقه با نسل بعد وجود ندارد، یکی از محورهای گفت‌وگو با داریوش قنبری است. این نماینده اصلاح‌طلب ادوار مجلس، دانش‌آموخته و مدرس علوم سیاسی است. از او درخصوص نقش «گروه‌های مرجع» نیز پرسش‌هایی داشتم که متن کامل آن برای مخاطبان «شرق» در ادامه می‌آید.

‌تا پیش از این اصولگرایان، اصلاح‌طلبان را به کم‌توجهی نسبت به جریان‌ها و چهره‌های سیاسی باسابقه متهم می‌کردند. اما جریانی که امروز به عنوان نواصولگرا به فعالیت می‌پردازد، پیرامون توجه به چهره‌ها و جریان‌های مرجع، به شدت مورد انتقاد طیف‌های دیگر این جریان قرار گرفته است. حتی از گوشه و کنار شنیده می‌شود آنها خواستار بازنشسته کردن این افراد یا جریان‌ها هستند. چرا بخش‌هایی از جناح اصولگرایی به فکر کنار گذاشتن چهره‌های باسابقه افتاده‌اند؟
گروه‌های مرجع با توجه به عقلانیتی که در پس تصمیم‌گیری‌ها و رفتارشان وجود دارد، نمی‌توانند با برخی رفتار‌های احساسی همراهی و همسویی داشته باشند. به همین دلیل فکر می‌کنم این گروه‌ها و افراد مرجع هستند که این دسته از افراد را کنار گذاشته‌اند، نه اینکه کنار گذاشته شده باشند. اختلاف‌نظر بین گروه‌های مرجع و دولت نهم و دهم از گذشته شروع شد و این روزها آنچنان بالا گرفته است که از سوی عموم مردم هم قابل لمس است. هرچه بر دامنه اقدامات غیرکارشناسی در ساختار اجرایی افزوده می‌شود، بر میزان نارضایتی گروه‌ها و اشخاص مرجع از دولت نیز افزوده می‌شود. فاصله بین گروه‌های مرجع و جریان حامی دولت نشان از برخی رفتار‌های غیرعلمی و غیرکارشناسی دارد که از سوی جریان‌های سیاسی حامی آنها گاهی، مرزهای اخلاق و انصاف سیاسی را نیز در می‌نوردد. زاویه‌ای که آنها با مبانی ارزشی و عملکرد کارشناسی پیدا کرده‌اند باعث بروز انتقاداتی در گروه‌ها و چهره‌های مرجع شد و نهایتا این موضع‌گیری‌ها و انتقادات به مذاق حامیان دولت خوش نیامد و زمینه‌ساز به وجود آمدن اختلاف‌هایی بین جریان‌های اصولگرایی به گفته خودشان اصیل با جریان‌های تندرو شد.
‌با توجه به این شکاف ایجاد شده با چهره‌ها و جریان‌های مرجع، میزان انتقاد‌ها از این عملکرد، کمتر از آن چیزی است که انتظار می‌رفت. به‌خصوص اگر انتقاد‌های گروه‌های مرجع از دولت‌های نهم و دهم را با انتقاد آنان از دوران اصلاحات مقایسه کنیم.
بسیاری از گروه‌های مرجعی که خود را همسو با دولت می‌پنداشتند، در ابتدای کار دولت نهم از آن حمایت کردند. به همین دلیل امروز برای آنان، انتقاد کمی سخت است. از سوی دیگر انتقاد مستقیم عواقبی دارد که افراد به دلیل پاره‌ای ملاحظات کشور، نسبت به آن با احتیاط برخورد می‌کنند. در عین حال، با توجه به سخت‌گیری‌های سال‌های اخیر، فعالیت تشکیلاتی و حزبی با محدودیت‌هایی نسبت به گذشته مواجه شده است و گروه‌ها یا تشکیلات مرجع در مورد بیان صریح افکار، اندیشه‌ها و انتقادهایشان نگرانی‌هایی دارند. این ترس‌ها به پایین آمدن سطح انتقادها کمک کرده است. اما به رغم کاهش سطح انتقادات، همین سطح نازل انتقادات گروه‌های مرجع و چهره‌های با سابقه نیز تحمل نمی‌شود. از همین‌جاست که گروه‌های مرجع منزوی شدند و امکان‌ پذیرش هزینه‌های انتقاد را ندارند.
‌آیا تضاد منافع بین گروه‌های مرجع در جریان اصولگرایی با مسوولان دستگاه اجرایی، از عوامل کنار گذاشتن گروه‌ها و اشخاص مرجع از سوی دولت است؟
تضاد منافع نیز در تلاش برای به کنار راندن گروه‌های مرجع بی‌تاثیر نبوده است. گروه‌های مرجع که از نظر فکر همسوی دولت بودند، انتظار داشتند در در ترکیب دولت‌های نهم و دهم سهیم شوند. اما توجه چندانی به این خواست آنها صورت نگرفت و از اعضای گروه‌های مرجع وابسته به جریان اصولگرایی، در دولت استفاده نشد. این موضوع باعث شد که فاصله دولت با گروه‌های مرجع جریان اصولگرایی رو به افزایش بگذارد.
‌هر کنش اجتماعی و سیاسی دو‌سویه دارد. بخشی از دلیل انزوای گروه‌های مرجع، وقایع سال‌های اخیر است. اما از سوی دیگر اشخاص و گروه‌های مرجع خواستار این هستند که همیشه «فصل‌الخطاب» باقی بمانند و گویا هرگز نمی‌خواهند عرصه تصمیم‌گیری را به دیگران واگذار و به نقش مشاور بسنده کنند.
در جوامعی مانند ایران که شکاف نسلی، بین دو نسل کاملا قابل لمس است، بزرگ‌ترها چندان به جوانان اعتماد ندارند و نمی‌خواهند میدان را به آنها واگذار کنند کما‌اینکه می‌بینید در اکثر دستگاه‌های دولتی افرادی که بازنشسته می‌شوند دوباره تحت عنوان مشاور و... به کار فرا‌خوانده می‌شوند. این امر نشان می‌دهد که نسل قدیم به رغم شعار‌هایی که برا ی جوانگرایی مطرح می‌شود، به نسل جدید اعتماد چندانی ندارد. در سوی دیگر ماجرا جوانان نیز به معیار‌های نسل گذشته توجه چندانی ندارند و گمان می‌کنند که برای ساختن فردا باید دیروز را خراب کرد. برای رعایت انصاف باید بگویم که آقای احمدی‌نژاد در مجموع دو دولتش تا حدودی سعی کرد تحت عنوان مشاوران جوان از نسل جدید استفاده کند. او در این زمینه سنت‌شکنی کرده. اما در کل شکاف نسلی باعث شده بین دونسل بی‌اعتمادی به وجود بیاید. این بی‌اعتمادی تبعات مختلفی دارد که بخشی از آن در عرصه سیاسی هم خود را نشان می‌دهد.
‌جایگاه افراد و گروه‌های مرجع در کشور‌های دیگر، چه تفاوت‌هایی با جایگاه آنها در ایران دارد؟
وجود گروه‌های مرجع در هیچ کشوری، تهدید برای نظام حاکم ارزیابی نمی‌شود. مسوولان باید بپذیرند که نیاز به انتقاد دارند و برای پیشبرد بهتر امور بهتر است ناظرانی از درون کشور بر کار دولت نظارت داشته باشند. در کشور‌هایی که دموکراسی در آنها نهادینه شده است، گروه‌های مرجع به عنوان گروه‌هایی که وظیفه انتقاد از دولت را دارند، از حقوق اساسی برخوردار هستند که در حاشیه امن برای نظارت بهتر قرار گیرند. یکی از مشکلاتی که در ایران وجود دارد، سطح پایین تحمل انتقاد از سوی برخی مسوولان است. به همین دلیل گروه‌های مرجع در ایران بیشتر از آنکه مورد حمایت قرار گیرند، مورد هجمه قرار می‌گیرند.
شکاف میان دو نسل، یکی از عوامل بی‌اعتمادی چهره‌های با سابقه به نسل بعد از خود است. جوانان نیز بعضا گذشته را با همه زوایای آن نفی می‌کنند. اینکه چرا حدواسط و قواعدی برای نوع تعامل چهره‌های با سابقه با نسل بعد وجود ندارد، یکی از محورهای گفت‌وگو با داریوش قنبری است. این نماینده اصلاح‌طلب ادوار مجلس، دانش‌آموخته و مدرس علوم سیاسی است. از او درخصوص نقش «گروه‌های مرجع» نیز پرسش‌هایی داشتم که متن کامل آن برای مخاطبان «شرق» در ادامه می‌آید.

‌تا پیش از این اصولگرایان، اصلاح‌طلبان را به کم‌توجهی نسبت به جریان‌ها و چهره‌های سیاسی باسابقه متهم می‌کردند. اما جریانی که امروز به عنوان نواصولگرا به فعالیت می‌پردازد، پیرامون توجه به چهره‌ها و جریان‌های مرجع، به شدت مورد انتقاد طیف‌های دیگر این جریان قرار گرفته است. حتی از گوشه و کنار شنیده می‌شود آنها خواستار بازنشسته کردن این افراد یا جریان‌ها هستند. چرا بخش‌هایی از جناح اصولگرایی به فکر کنار گذاشتن چهره‌های باسابقه افتاده‌اند؟
گروه‌های مرجع با توجه به عقلانیتی که در پس تصمیم‌گیری‌ها و رفتارشان وجود دارد، نمی‌توانند با برخی رفتار‌های احساسی همراهی و همسویی داشته باشند. به همین دلیل فکر می‌کنم این گروه‌ها و افراد مرجع هستند که این دسته از افراد را کنار گذاشته‌اند، نه اینکه کنار گذاشته شده باشند. اختلاف‌نظر بین گروه‌های مرجع و دولت نهم و دهم از گذشته شروع شد و این روزها آنچنان بالا گرفته است که از سوی عموم مردم هم قابل لمس است. هرچه بر دامنه اقدامات غیرکارشناسی در ساختار اجرایی افزوده می‌شود، بر میزان نارضایتی گروه‌ها و اشخاص مرجع از دولت نیز افزوده می‌شود. فاصله بین گروه‌های مرجع و جریان حامی دولت نشان از برخی رفتار‌های غیرعلمی و غیرکارشناسی دارد که از سوی جریان‌های سیاسی حامی آنها گاهی، مرزهای اخلاق و انصاف سیاسی را نیز در می‌نوردد. زاویه‌ای که آنها با مبانی ارزشی و عملکرد کارشناسی پیدا کرده‌اند باعث بروز انتقاداتی در گروه‌ها و چهره‌های مرجع شد و نهایتا این موضع‌گیری‌ها و انتقادات به مذاق حامیان دولت خوش نیامد و زمینه‌ساز به وجود آمدن اختلاف‌هایی بین جریان‌های اصولگرایی به گفته خودشان اصیل با جریان‌های تندرو شد.
‌با توجه به این شکاف ایجاد شده با چهره‌ها و جریان‌های مرجع، میزان انتقاد‌ها از این عملکرد، کمتر از آن چیزی است که انتظار می‌رفت. به‌خصوص اگر انتقاد‌های گروه‌های مرجع از دولت‌های نهم و دهم را با انتقاد آنان از دوران اصلاحات مقایسه کنیم.
بسیاری از گروه‌های مرجعی که خود را همسو با دولت می‌پنداشتند، در ابتدای کار دولت نهم از آن حمایت کردند. به همین دلیل امروز برای آنان، انتقاد کمی سخت است. از سوی دیگر انتقاد مستقیم عواقبی دارد که افراد به دلیل پاره‌ای ملاحظات کشور، نسبت به آن با احتیاط برخورد می‌کنند. در عین حال، با توجه به سخت‌گیری‌های سال‌های اخیر، فعالیت تشکیلاتی و حزبی با محدودیت‌هایی نسبت به گذشته مواجه شده است و گروه‌ها یا تشکیلات مرجع در مورد بیان صریح افکار، اندیشه‌ها و انتقادهایشان نگرانی‌هایی دارند. این ترس‌ها به پایین آمدن سطح انتقادها کمک کرده است. اما به رغم کاهش سطح انتقادات، همین سطح نازل انتقادات گروه‌های مرجع و چهره‌های با سابقه نیز تحمل نمی‌شود. از همین‌جاست که گروه‌های مرجع منزوی شدند و امکان‌ پذیرش هزینه‌های انتقاد را ندارند.
‌آیا تضاد منافع بین گروه‌های مرجع در جریان اصولگرایی با مسوولان دستگاه اجرایی، از عوامل کنار گذاشتن گروه‌ها و اشخاص مرجع از سوی دولت است؟
تضاد منافع نیز در تلاش برای به کنار راندن گروه‌های مرجع بی‌تاثیر نبوده است. گروه‌های مرجع که از نظر فکر همسوی دولت بودند، انتظار داشتند در در ترکیب دولت‌های نهم و دهم سهیم شوند. اما توجه چندانی به این خواست آنها صورت نگرفت و از اعضای گروه‌های مرجع وابسته به جریان اصولگرایی، در دولت استفاده نشد. این موضوع باعث شد که فاصله دولت با گروه‌های مرجع جریان اصولگرایی رو به افزایش بگذارد.
‌هر کنش اجتماعی و سیاسی دو‌سویه دارد. بخشی از دلیل انزوای گروه‌های مرجع، وقایع سال‌های اخیر است. اما از سوی دیگر اشخاص و گروه‌های مرجع خواستار این هستند که همیشه «فصل‌الخطاب» باقی بمانند و گویا هرگز نمی‌خواهند عرصه تصمیم‌گیری را به دیگران واگذار و به نقش مشاور بسنده کنند.
در جوامعی مانند ایران که شکاف نسلی، بین دو نسل کاملا قابل لمس است، بزرگ‌ترها چندان به جوانان اعتماد ندارند و نمی‌خواهند میدان را به آنها واگذار کنند کما‌اینکه می‌بینید در اکثر دستگاه‌های دولتی افرادی که بازنشسته می‌شوند دوباره تحت عنوان مشاور و... به کار فرا‌خوانده می‌شوند. این امر نشان می‌دهد که نسل قدیم به رغم شعار‌هایی که برا ی جوانگرایی مطرح می‌شود، به نسل جدید اعتماد چندانی ندارد. در سوی دیگر ماجرا جوانان نیز به معیار‌های نسل گذشته توجه چندانی ندارند و گمان می‌کنند که برای ساختن فردا باید دیروز را خراب کرد. برای رعایت انصاف باید بگویم که آقای احمدی‌نژاد در مجموع دو دولتش تا حدودی سعی کرد تحت عنوان مشاوران جوان از نسل جدید استفاده کند. او در این زمینه سنت‌شکنی کرده. اما در کل شکاف نسلی باعث شده بین دونسل بی‌اعتمادی به وجود بیاید. این بی‌اعتمادی تبعات مختلفی دارد که بخشی از آن در عرصه سیاسی هم خود را نشان می‌دهد.
‌جایگاه افراد و گروه‌های مرجع در کشور‌های دیگر، چه تفاوت‌هایی با جایگاه آنها در ایران دارد؟
وجود گروه‌های مرجع در هیچ کشوری، تهدید برای نظام حاکم ارزیابی نمی‌شود. مسوولان باید بپذیرند که نیاز به انتقاد دارند و برای پیشبرد بهتر امور بهتر است ناظرانی از درون کشور بر کار دولت نظارت داشته باشند. در کشور‌هایی که دموکراسی در آنها نهادینه شده است، گروه‌های مرجع به عنوان گروه‌هایی که وظیفه انتقاد از دولت را دارند، از حقوق اساسی برخوردار هستند که در حاشیه امن برای نظارت بهتر قرار گیرند. یکی از مشکلاتی که در ایران وجود دارد، سطح پایین تحمل انتقاد از سوی برخی مسوولان است. به همین دلیل گروه‌های مرجع در ایران بیشتر از آنکه مورد حمایت قرار گیرند، مورد هجمه قرار می‌گیرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.