|

توسعه انبوه یا سیستم گلخانه‌ای

غلامحسین زمان‌آبادی/کارشناس ورزش

انقلاب برخلاف رفرم و اصلاحات بر تمامی امور اثر می‌گذارد و آنها را دچار تحول می‌کند. تعریف «دگرگونی» شاید متناسب‌ترین کلمه برای این مقوله باشد. با پیروزی انقلاب اسلامی تمامی امور جامعه دچار تحول و دگرگونی شد. تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیرندگان امور به هر مقوله‌ای که می‌رسیدند این سوال جدی را مطرح می‌کردند که آیا ادامه این روش متناسب با آرمان‌های انقلاب اسلامی است یا خیر؟ تربیت‌بدنی و ورزش از جمله اموری بود که باید با دقت و ظرافت در آن مداقه می‌شد اما از آنجا که برخی مسوولان، «ورزش» را معادل بازی و بازی را عملی بچگانه و لغو می‌دانستند، در ابتدا آن را حرام دانستند که با تلاش متفکران جامعه و تعریف دقیق ورزش و تربیت‌بدنی این نگاه ترفیع و در دهه دوم به مباح تغییر کرد و در دهه سوم با تعریف و نگاه رهبری انقلاب اسلامی، «ورزش» امری واجب عنوان شد البته از همان ابتدای پیروزی انقلاب در برنامه‌ریزی‌ها به ویژه در قانون اساسی تربیت‌بدنی امری ضروری و نگاه به ورزش نگاهی بهداشتی و غایت آن سلامتی بود. بنابراین وقتی به دهه اول انقلاب می‌نگریم، موضع‌گیری‌ها و تجلیل‌ها پیرامون ورزش از نگاه آموزه‌های دینی‌ «عقل سالم در بدن سالم» و در قرآن کریم آمادگی جسمی و بدنی برای حفظ و حراست از کیان کشور و داشتن بدن سالم برای خدمت به خلق خدا را در دعاها و اذکار به کرات مطرح شده می‌بینیم. از سوی دیگر آموزه‌های اعتقادی رقابت در تبرج، خودنمایی و از آن فراتر رقابت‌های نفسانی را مذموم می‌دانستند و به آن توصیه نمی‌کردند. این بود که در این دو دوره مدیریت اول انقلاب اسلامی بر ورزش در زمان مدیریت شهید رجایی و مدیریت ریاست‌جمهوری مقام معظم رهبری دو نفر از مدیران تحصیلکرده و باتجربه با توجه به تحصیلات و تجربیات ورزشی در راس مدیریت ورزش قرار گرفتند.
شهیدرجایی مدیریت سازمان تربیت‌بدنی را بر عهده مصطفی داوودی که خود لیسانس ورزش، داور بین‌المللی و از مربیان و معلمان باتجربه ورزش بود، قرار داد و در زمان مقام معظم رهبری که رییس‌جمهور وقت بودند، حکم ریاست سازمان برای احمد درگاهی که از تحصیلکرده‌های دانشکده تربیت‌بدنی بود، زده شد. بنابراین نگاه هر دو مدیر ورزشی سازمان تقویت ورزش همگانی و گسترش ورزش بهداشتی و رسیدن به آرمان «جامعه سلامت» به کمک ورزش همگانی بود. با برکناری احمد درگاهی، هجوم سیاسیون در ورزش آغاز شد. سیاسیون که ورزش را بهترین فضای تبلیغاتی و عالی‌ترین سکوی پرتاب به مدارج بالاتر می‌دانستند، با قرار گرفتن در راس مدیریت ورزش به ناگاه تغییر موضع داده و به جای ورزش سلامتی، همگانی و بهداشتی به قهرمان‌پروری و جمع‌آوری مدال و موفقیت‌های مقطعی روی آوردند زیرا برنامه‌ریزی در جهت سلامت جامعه و گسترش ورزش همگانی و ترویج انبوه‌سازی ورزشکاران با زودبازده بودن و تبلیغات و «پروپاگاندر» سیاسی سازگاری نداشت بنابراین از سیاست انبوه‌سازی ورزش به سیاست گلخانه‌ای روی آورده و نقطه انحراف در ورزش را پایه‌گذاری کردند. بودجه‌ها، برنامه‌ها، امکانات و همه نیروها بسیج شدند تا برای مدیر سیاسی مستقر در راس ورزش مدال‌های رنگارنگ بیاورند تا وی در سایه آن مدال‌های رنگارنگ نمایشی از موفقیت کاذب در ورزش دهد و هرگز کسی سوال نکرد که خاصیت این مدال در گسترش و توسعه سلامتی جامعه تا چه حد است. سیاست گلخانه‌ای ورزش همچون ویترین خوش‌ آب‌ و رنگی شد که باید با هزینه‌های سنگین برای منتخبان ورزشکار شرایط و ابزار لازم را فراهم و با استخدام مربیان خارجی، سفرهای تدارکاتی و هزینه‌های اعزام قهرمان به کشورهای متخصص در آن رشته ورزشی بودجه‌ای سنگین بر ورزش تحمیل کرده و سرانجام یک ورزشکار روباتیک از این هزینه‌ها پرورش داده تا بتواند مدیر سیاسی را حفظ و تبلیغات موفقیت‌آمیز آن مدیر را به نمایش بگذارد. این سیاست البته مسبوق به سابقه بود قبل از انقلاب اسلامی هم با اعزام برخی قهرمانان به خارج از کشور تلاش می‌شد با‌ تک‌مدال‌های رنگارنگ، نمایشی از موفقیت‌های ورزشی داده شود. اعزام تیمور غیاثی و پرورش وی در پرش ارتفاع قبل از انقلاب به آلمان و امروز اعزام و اردوهای درازمدت برای همانند احسان حدادی و هزینه‌های سنگین، در حقیقت ادامه سیاست غلط ورزش گلخانه‌ای؛ پرورش تک‌میوه‌ای زیبا هزینه سنگین اما بدون ریشه و توسعه همگانی است. همان‌طور که امروز پس از گذشت 50 ساله از اعزام تیمور غیاثی به اردوی آلمان ورزش دوومیدانی ما نه‌تنها توسعه انبوه نیافته و اگر امروز هم شاهد تک‌مدال احسان حدادی هستیم این تک‌مدال از مزرعه 50 ساله دوومیدانی نیست. اصولا ورزش گلخانه‌ای ورزشی نمایشی است همان‌طور که خرید قهرمانان ملی از سوی امیرنشین قطر در حقیقت خرید مدال از میدان‌های بین‌المللی است و تولید گندم صادراتی عربستان تولید طبیعی نیست و اگر یارانه این تولید قطع شود این‌گونه تولید صرفه اقتصادی ندارد زیرا این‌گونه سیاست، قدرت جوششی ندارد چرا که چشمه خود باید بجوشد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی مصطفی داوودی رییس وقت سازمان تربیت‌بدنی فوتبال را تعطیل و دروازه‌های کشور را در جهت اعزام بست و عنوان کرد باید در جهت ایجاد زیرساخت‌های ورزش، ساختار اجرایی و مدیریتی ورزش دگرگون شود و اساس کار بر انبوه‌سازی قرار گیرد و سیستم گلخانه‌ای یا قهرمان‌پروری متوقف شود و قهرمانان صرفا نقش انگیزشی برای ورزش داشته باشند.
ورزش همچون قله دماوند راسی کوچک و دامنه‌ای فراخ بیابد، در دامنه همه ورزش و قهرمانان اندک ملی انگیزه‌سازی کنند، دامنه ورزش همه جامعه را فرا گیرد، ورزش همگانی فراگیر شود و قهرمانان ملی به طور طبیعی از دل دامنه متولد و به قله راه یابند. اساس ورزش سلامت جسم است و هر که ورزش می‌کند همان ابتدا جایزه خود را که سلامتی است، می‌گیرد. بنابراین ورزش انتفاعی امروز که جزو آمال و آرزوهای جوانان ما شده تبدیل به ورزش غیرانتفاعی واقعی می‌شود و سلامتی هدیه این ورزش است.
امروز به جای تشویق مردم به ورزش همگانی (به استثنای سیاست ورزشی شهرداری‌ها) الگوی ورزشی قهرمانی ترویج می‌شود. پرداخت‌های میلیاردی به قهرمانان فوتبال و اهدای هزاران سکه طلا به قهرمانان ملی از قهرمانان، الگویی دست‌نیافتنی ساخته که قبله آمال و آرزوهای جوانان و نوجوانان ما شده است که حاضرند دست به هر کاری بزنند تا به آن قله دست یابند. فساد در ورزش، رشوه‌های کلان و مفسده‌های بزرگ ریشه در تفکر گلخانه‌ای ورزش برای بقای مدیران سیاسی دارد. امروز ملاک موفقیت مدیران ورزش کشور، سرانه جذب ورزشکار نیست بلکه تعداد مدال‌ المپیک است که از چند مدال به چند مدال ارتقا پیدا کرده‌ایم اما اینکه مدال‌ها چه تاثیری در توسعه ورزش و بالا رفتن استاندارد سلامتی مردم دارد هرگز مدنظر نیست بنابراین به همین دلیل است که به جای ثبات در مدیریت ورزش و استفاده از کارشناسان و تحصیلکرده‌های ورزشی از عناصر سیاسی و حزبی در راس مدیریت ورزشی استفاده می‌شود تا جایی که در یک دولت سه مدیر سیاسی در راس ورزش قرار می‌گیرند و هرگز حاضر نیستند از یک مدیر ورزشی در تخصصی‌ترین جایگاه جامعه یعنی مساله سلامت مردم استفاده کنند چرا که مدیر ورزشی به دنبال انبوه‌سازی و مدیر سیاسی به دنبال سیستم گلخانه‌ای است. سیستم گلخانه‌ای نیازی به تخصص زیاد ندارد بلکه با تزریق پول مشکل حل می‌شود و البته بیشترین بازده تبلیغاتی را دارد.
امروز سیاستمداران در جهت اهداف حزبی و سیاسی خود از ورزش ابزاری ساخته‌اند که به جای سلامتی آسیب، به جای آرامش، پرخاشگری، به جای لذت و تفریح، دعوا و مرافعه و سنگ و شیشه پرتاب کردن به ارمغان آورده است که با آرمان‌های اصلی ابتدای انقلاب اسلامی بسیار فاصله دارد.
انقلاب برخلاف رفرم و اصلاحات بر تمامی امور اثر می‌گذارد و آنها را دچار تحول می‌کند. تعریف «دگرگونی» شاید متناسب‌ترین کلمه برای این مقوله باشد. با پیروزی انقلاب اسلامی تمامی امور جامعه دچار تحول و دگرگونی شد. تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیرندگان امور به هر مقوله‌ای که می‌رسیدند این سوال جدی را مطرح می‌کردند که آیا ادامه این روش متناسب با آرمان‌های انقلاب اسلامی است یا خیر؟ تربیت‌بدنی و ورزش از جمله اموری بود که باید با دقت و ظرافت در آن مداقه می‌شد اما از آنجا که برخی مسوولان، «ورزش» را معادل بازی و بازی را عملی بچگانه و لغو می‌دانستند، در ابتدا آن را حرام دانستند که با تلاش متفکران جامعه و تعریف دقیق ورزش و تربیت‌بدنی این نگاه ترفیع و در دهه دوم به مباح تغییر کرد و در دهه سوم با تعریف و نگاه رهبری انقلاب اسلامی، «ورزش» امری واجب عنوان شد البته از همان ابتدای پیروزی انقلاب در برنامه‌ریزی‌ها به ویژه در قانون اساسی تربیت‌بدنی امری ضروری و نگاه به ورزش نگاهی بهداشتی و غایت آن سلامتی بود. بنابراین وقتی به دهه اول انقلاب می‌نگریم، موضع‌گیری‌ها و تجلیل‌ها پیرامون ورزش از نگاه آموزه‌های دینی‌ «عقل سالم در بدن سالم» و در قرآن کریم آمادگی جسمی و بدنی برای حفظ و حراست از کیان کشور و داشتن بدن سالم برای خدمت به خلق خدا را در دعاها و اذکار به کرات مطرح شده می‌بینیم. از سوی دیگر آموزه‌های اعتقادی رقابت در تبرج، خودنمایی و از آن فراتر رقابت‌های نفسانی را مذموم می‌دانستند و به آن توصیه نمی‌کردند. این بود که در این دو دوره مدیریت اول انقلاب اسلامی بر ورزش در زمان مدیریت شهید رجایی و مدیریت ریاست‌جمهوری مقام معظم رهبری دو نفر از مدیران تحصیلکرده و باتجربه با توجه به تحصیلات و تجربیات ورزشی در راس مدیریت ورزش قرار گرفتند.
شهیدرجایی مدیریت سازمان تربیت‌بدنی را بر عهده مصطفی داوودی که خود لیسانس ورزش، داور بین‌المللی و از مربیان و معلمان باتجربه ورزش بود، قرار داد و در زمان مقام معظم رهبری که رییس‌جمهور وقت بودند، حکم ریاست سازمان برای احمد درگاهی که از تحصیلکرده‌های دانشکده تربیت‌بدنی بود، زده شد. بنابراین نگاه هر دو مدیر ورزشی سازمان تقویت ورزش همگانی و گسترش ورزش بهداشتی و رسیدن به آرمان «جامعه سلامت» به کمک ورزش همگانی بود. با برکناری احمد درگاهی، هجوم سیاسیون در ورزش آغاز شد. سیاسیون که ورزش را بهترین فضای تبلیغاتی و عالی‌ترین سکوی پرتاب به مدارج بالاتر می‌دانستند، با قرار گرفتن در راس مدیریت ورزش به ناگاه تغییر موضع داده و به جای ورزش سلامتی، همگانی و بهداشتی به قهرمان‌پروری و جمع‌آوری مدال و موفقیت‌های مقطعی روی آوردند زیرا برنامه‌ریزی در جهت سلامت جامعه و گسترش ورزش همگانی و ترویج انبوه‌سازی ورزشکاران با زودبازده بودن و تبلیغات و «پروپاگاندر» سیاسی سازگاری نداشت بنابراین از سیاست انبوه‌سازی ورزش به سیاست گلخانه‌ای روی آورده و نقطه انحراف در ورزش را پایه‌گذاری کردند. بودجه‌ها، برنامه‌ها، امکانات و همه نیروها بسیج شدند تا برای مدیر سیاسی مستقر در راس ورزش مدال‌های رنگارنگ بیاورند تا وی در سایه آن مدال‌های رنگارنگ نمایشی از موفقیت کاذب در ورزش دهد و هرگز کسی سوال نکرد که خاصیت این مدال در گسترش و توسعه سلامتی جامعه تا چه حد است. سیاست گلخانه‌ای ورزش همچون ویترین خوش‌ آب‌ و رنگی شد که باید با هزینه‌های سنگین برای منتخبان ورزشکار شرایط و ابزار لازم را فراهم و با استخدام مربیان خارجی، سفرهای تدارکاتی و هزینه‌های اعزام قهرمان به کشورهای متخصص در آن رشته ورزشی بودجه‌ای سنگین بر ورزش تحمیل کرده و سرانجام یک ورزشکار روباتیک از این هزینه‌ها پرورش داده تا بتواند مدیر سیاسی را حفظ و تبلیغات موفقیت‌آمیز آن مدیر را به نمایش بگذارد. این سیاست البته مسبوق به سابقه بود قبل از انقلاب اسلامی هم با اعزام برخی قهرمانان به خارج از کشور تلاش می‌شد با‌ تک‌مدال‌های رنگارنگ، نمایشی از موفقیت‌های ورزشی داده شود. اعزام تیمور غیاثی و پرورش وی در پرش ارتفاع قبل از انقلاب به آلمان و امروز اعزام و اردوهای درازمدت برای همانند احسان حدادی و هزینه‌های سنگین، در حقیقت ادامه سیاست غلط ورزش گلخانه‌ای؛ پرورش تک‌میوه‌ای زیبا هزینه سنگین اما بدون ریشه و توسعه همگانی است. همان‌طور که امروز پس از گذشت 50 ساله از اعزام تیمور غیاثی به اردوی آلمان ورزش دوومیدانی ما نه‌تنها توسعه انبوه نیافته و اگر امروز هم شاهد تک‌مدال احسان حدادی هستیم این تک‌مدال از مزرعه 50 ساله دوومیدانی نیست. اصولا ورزش گلخانه‌ای ورزشی نمایشی است همان‌طور که خرید قهرمانان ملی از سوی امیرنشین قطر در حقیقت خرید مدال از میدان‌های بین‌المللی است و تولید گندم صادراتی عربستان تولید طبیعی نیست و اگر یارانه این تولید قطع شود این‌گونه تولید صرفه اقتصادی ندارد زیرا این‌گونه سیاست، قدرت جوششی ندارد چرا که چشمه خود باید بجوشد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی مصطفی داوودی رییس وقت سازمان تربیت‌بدنی فوتبال را تعطیل و دروازه‌های کشور را در جهت اعزام بست و عنوان کرد باید در جهت ایجاد زیرساخت‌های ورزش، ساختار اجرایی و مدیریتی ورزش دگرگون شود و اساس کار بر انبوه‌سازی قرار گیرد و سیستم گلخانه‌ای یا قهرمان‌پروری متوقف شود و قهرمانان صرفا نقش انگیزشی برای ورزش داشته باشند.
ورزش همچون قله دماوند راسی کوچک و دامنه‌ای فراخ بیابد، در دامنه همه ورزش و قهرمانان اندک ملی انگیزه‌سازی کنند، دامنه ورزش همه جامعه را فرا گیرد، ورزش همگانی فراگیر شود و قهرمانان ملی به طور طبیعی از دل دامنه متولد و به قله راه یابند. اساس ورزش سلامت جسم است و هر که ورزش می‌کند همان ابتدا جایزه خود را که سلامتی است، می‌گیرد. بنابراین ورزش انتفاعی امروز که جزو آمال و آرزوهای جوانان ما شده تبدیل به ورزش غیرانتفاعی واقعی می‌شود و سلامتی هدیه این ورزش است.
امروز به جای تشویق مردم به ورزش همگانی (به استثنای سیاست ورزشی شهرداری‌ها) الگوی ورزشی قهرمانی ترویج می‌شود. پرداخت‌های میلیاردی به قهرمانان فوتبال و اهدای هزاران سکه طلا به قهرمانان ملی از قهرمانان، الگویی دست‌نیافتنی ساخته که قبله آمال و آرزوهای جوانان و نوجوانان ما شده است که حاضرند دست به هر کاری بزنند تا به آن قله دست یابند. فساد در ورزش، رشوه‌های کلان و مفسده‌های بزرگ ریشه در تفکر گلخانه‌ای ورزش برای بقای مدیران سیاسی دارد. امروز ملاک موفقیت مدیران ورزش کشور، سرانه جذب ورزشکار نیست بلکه تعداد مدال‌ المپیک است که از چند مدال به چند مدال ارتقا پیدا کرده‌ایم اما اینکه مدال‌ها چه تاثیری در توسعه ورزش و بالا رفتن استاندارد سلامتی مردم دارد هرگز مدنظر نیست بنابراین به همین دلیل است که به جای ثبات در مدیریت ورزش و استفاده از کارشناسان و تحصیلکرده‌های ورزشی از عناصر سیاسی و حزبی در راس مدیریت ورزشی استفاده می‌شود تا جایی که در یک دولت سه مدیر سیاسی در راس ورزش قرار می‌گیرند و هرگز حاضر نیستند از یک مدیر ورزشی در تخصصی‌ترین جایگاه جامعه یعنی مساله سلامت مردم استفاده کنند چرا که مدیر ورزشی به دنبال انبوه‌سازی و مدیر سیاسی به دنبال سیستم گلخانه‌ای است. سیستم گلخانه‌ای نیازی به تخصص زیاد ندارد بلکه با تزریق پول مشکل حل می‌شود و البته بیشترین بازده تبلیغاتی را دارد.
امروز سیاستمداران در جهت اهداف حزبی و سیاسی خود از ورزش ابزاری ساخته‌اند که به جای سلامتی آسیب، به جای آرامش، پرخاشگری، به جای لذت و تفریح، دعوا و مرافعه و سنگ و شیشه پرتاب کردن به ارمغان آورده است که با آرمان‌های اصلی ابتدای انقلاب اسلامی بسیار فاصله دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.