|

بازخوانی مهم‌ترین اخبار هوافضا در سالی که گذشت

رقابت غول‌ها در آسمان

محمدحسین جهان‌پناه

سالی که گذشت دست‌کم برای صنعت هوافضای دنیا خبرهای زیادی با خود داشت. خبرهای تلخ و شیرینی که بسیاری از آنها شاید مهم‌ترین اخبار یک دهه گذشته در این صنعت بودند. از پهلوگیری نخستین فضاپیمای خصوصی با ایستگاه فضایی بین‌المللی گرفته تا خداحافظی پایانی شاتل‌ها با آسمان و به پرواز درآمدن نخستین هواپیماهای بدون سرنشین نسل جدید و شاید از همه مهم‌تر قدرت‌نمایی صنعتی چین که باز هم نشان از سرعت پیشرفت صنعتی اژدهای زرد دارد.

اژدها اوج می‌گیرد

اوایل اکتبر 2012 (اواخر مهرماه) فضاپیمای ترابری «دراگون» در سومین پرواز خود به عنوان اولین فضاپیمای ساخته‌شده توسط بخش خصوصی در ایستگاه فضایی پهلو گرفت، اتفاقی که از خیلی جهات گام مهمی در اثبات توانایی شرکت‌های خصوصی داشت. این موضوع در عین حال نشان داد که با توجه به مشکلات فراگیر بودجه و افزایش سرسام‌آور هزینه سفرهای فضایی این شرکت‌های خصوصی خواهند بود که در آینده سکان هدایت سفرهای فضایی را به دست می‌گیرند. پرواز «دراگون» در عین حال روی دیگری هم داشت. در شرایطی که پس از بازنشستگی شاتل‌ها برای نخستین‌بار آمریکایی‌ها در پرتاب تجهیزات فضایی به روس‌ها، اروپایی‌ها و ژاپنی‌ها متکی شده بودند با پرواز «دراگون» این خط قطع‌شده مجددا برقرار شد. فضاپیمای خصوصی «دراگون» را شرکت اسپیس‌ایکس طراحی کرده است، شرکتی که با شعار «فضا برای همه»، اولین موشک خصوصی دنیا را به فضا فرستاد و بعد هم برای شرکت در مناقصه ناسا اولین فضاپیمای خصوصی دنیا را ساخت که موجب شد حتی ناسا هم ناچار شود برای اولین‌بار در طول عصر فضا برای انجام ماموریت‌های فضایی روی یک شرکت خصوصی حسابی ویژه باز کند. این شرکت کار خود را کمتر از یک دهه پیش با سرمایه شخصی «الون ماسک» بنیانگذار سرویس بانکی آنلاین PayPal آغاز کرد و با طراحی خانواده موشک‌های فالکن به شهرت رسید. در شرایطی که «اوریون»، فضاپیمای آینده ناسا هنوز دو سال دیگر تا آماده شدن برای نخستین پروازش باقی مانده، اسپیس‌ایکس این روزها در پی فراهم کردن زمینه‌های لازم برای پرتاب نخستین فضانوردان به سوی ایستگاه فضایی ظرف نهایتا دو یا سه سال آینده است. این شرکت در عین حال خیلی جدی به فرستادن نمونه ویژه‌ای از کپسول فضایی «دراگون» در قالب یک آزمایشگاه کوچک مریخ‌نشین با عنوان «رِد دراگون» (اژدهای سرخ) تا سال 2018 نیز می‌اندیشد که البته فعلا هنوز تنها طرحی مفهومی است.
میراثی برای شاتل‌ها
درست همزمان با آخرین جمعه شهریورماه تابستان گذشته، «اندور» آخرین شاتل فضایی ناسا سوار بر پشت یک بویینگ 747 برای آخرین بار از میان ابرها عبور کرد تا در برابر چشمان کنجکاو بسیاری از علاقه‌مندان در فرودگاه لس‌آنجلس فرود آید، جایی که دوران بازنشستگی‌اش را در موزه فضایی کالیفرنیا سپری خواهد کرد. این خبر شاید مشهورترین خبری بود که امسال با نام شاتل‌ها روی صفحه بسیاری از خبرگزاری‌ها رفت، اما مهم‌ترین آنها نبود. رسیدن طرح هوافضاپیماهای «اسکای لون» و «دریم چیسر» به آخرین فازهای اجرایی‌شان شاید اتفاقاتی بود که در این بین زیاد دیده نشد. طرح موتور هوافضاپیمای «اسکای لون» موسوم به «سابر» (Sabre) که توسط سازمان فضایی اروپا پشتیبانی می‌شود اواسط امسال سرانجام موفق شد تا ایمنی سیستم خنک‌کننده طراحی‌شده برای آن را اثبات کند، موتورهایی که می‌توانند یک هوا فضاپیما را همانند هواپیما به صورت متعارف از روی باند بلند کرده و به مدار برساند. در نمایشگاه فارنبروی 2012 که اواسط تیرماه برگزار شد رییس شرکت «آلن باند» گفت: «آزمایش‌های تازه سیستم پیش‌خنک‌کننده سابر به نرمی پیش می‌رود و سیستم به راحتی به دور از ارتعاشات، برای مدت زمانی بیش از شش دقیقه آزمایش شده است.» یعنی همان مدت زمانی که هوافضاپیما برای رساندن خود به مدار زمین نیاز دارد. موفقیت در این مرحله از توسعه این فضاپیما منجر شد تا «اسکای لون» عملا وارد آخرین فازهای توسعه تکنولوژی خود شود. این در حالی است که برنامه فضاپیمای «دریم چیسر» (جست‌وجوگر رویا) شرکت سیرا نوادا به عنوان تنها برنامه هوافضاپیمایی که توسط ناسا پشتیبانی می‌شود هم اواخر سال گذشته میلادی با دریافت 212 میلیون دلار بودجه موفق شد تا همچنان برنامه خود را به پیش ببرد. سیرا نوادا زمان آغاز پروازهای روتین خود را 2016 (1395) اعلام کرده است.
توفان بی‌سرنشین‌ها
با پرواز هواپیمای بدون سرنشین «نرون» (nEUROn) اروپایی‌ها هم امسال رسما به لیگ سازندگان هواپیماهای پنهانکار پیوستند. برنامه «نرون» که توسط شرکت فرانسوی «داسو» با همکاری شرکت‌های سوئدی ساب و ایتالیایی آلنیا در دست توسعه قرار دارد در حقیقت توسعه تکنولوژی‌های جدید هوانوردی و افزایش مهارت صنایع هوافضای اروپا در حوزه هواگردهای پنهانکار را دنبال می‌کند. با این وجود خود «نرون» نیز این روزها به عنوان نمونه‌ای از نسل بعدی هواپیماهای بدون سرنشین اروپایی دیده می‌شود. از سوی دیگر امسال جدیدترین هواپیمای بدون سرنشین پنهانکار ساخت شرکت «گرومن» موسوم به ایکس47 نیز برای نخستین‌بار آزمایش‌های خود را روی عرشه ناو هواپیمابر آغاز کرد. این هواپیمای بدون سرنشین فروصوت با بردی در حدود چهارهزار کیلومتر و ارتفاع پرواز 12 کیلومتر (40هزار پا) در حقیقت یکی از سه رقیب برنامه‌ای است موسوم به پهپاد شناسایی و تهاجمی ناونشین نیروی دریایی آمریکا که قرار است برنده نهایی مناقصه آن پهپاد پیروز را تا سال 2018 (1397) برای استفاده روی ناوهای هواپیمابر تولید کند.
آن سوی مرزهای فضا
«لانچر وان» (به معنی پرتابگر 1) شاید مهم‌ترین خبر تکنولوژی امسال بود. سیستمی که «ریچارد برنسون» موسس شرکت ویرجین گلکتیک در نمایشگاه فارنبروی 2012 به طور رسمی خبر آن را به رسانه‌ها داد. «لانچر وان» به صورت کلی راکت یک مرحله‌ای هواپرتابی خواهد بود که از هواپیماهای «وایت نایت» (شوالیه سفید) ویرجین گلکتیک در ارتفاع بالا رها می‌شود تا محموله خود را به مدار برساند. این سیستم امکان حمل ماهواره‌های کوچک با میانگین وزنی 100 کیلوگرم به مدار زمین را با هزینه تمام‌شده‌ای پایین ممکن می‌کند. شروع پروازهای این سیستم برای سال 2016 (1395) برنامه‌ریزی شده است.
وقتی غول‌ها می‌لرزند!
زمینگیر شدن تمامی هواپیماهای بویینگ 787 (دریم‌لاینر) در نخستین سال ورود به خدمت این هواپیما شاید مهم‌ترین و جنجالی‌ترین خبری بود که مصادف با زمستان امسال دامن بویینگ را گرفت. اتفاقی که در پی مشتعل شدن باتری‌های لیتیوم یون یکی از هواپیماهای خطوط هوایی ژاپن در بوستون به‌رغم اینکه خسارت جانی در پی نداشت اما امنیت هواپیماهای تازه بویینگ را با تردید مواجه کرد. این موضوع منجر به این شد که اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) تصمیم بگیرد تا تحقیقات مفصلی روی مراحل طراحی و اسمبل هواپیما صورت دهد. با این وجود بویینگ همچنان مصرانه مدعی امنیت کامل تمامی 787های تولیدی خود است. این اخبار در شرایطی منتشر می‌شود که شرکت بویینگ در نمایشگاه هوایی فارنبرو حوالی تابستان گذشته با فروش بیش از 280 فروند 787، به راحتی بار دیگر گوی سبقت را در بازار هواپیماهای میان وزن از رقیب اروپایی‌اش ایرباس ربود. مشکل فعلی بویینگ 787 شاید در کوتاه‌مدت نتواند تغییر خاصی در این میدان به‌وجود آورد، اما در درازمدت می‌تواند به افزایش تمایل مشتریان سنتی بویینگ برای سفارش ایرباس 350 منجر شود.
دومین جنگنده نسل پنجم چینی!
چینی‌ها امسال سال شلوغی را در حوزه هوانوردی داشتند که مهم‌ترین بخش آن را جی-31 تشکیل می‌داد. اوایل مهرماه 91 انتشار نخستین تصاویر از دومین جنگنده پنهانکار چینی همه را غافلگیر کرد. هواپیمایی که در نخستین نگاه به راحتی می‌شود سیمای آشنای جنگنده‌های پنهانکار آمریکایی اف-22 و اف-35 را در آن تشخیص داد. جنگنده جدید چینی از نظر ابعاد بین اف-22 و اف-35 قرار می‌گیرد، در عین حال بال‌ها و دم اف-35 را نیز به ارث برده و دماغه و کابینش هم به شدت یادآور اف-22 است. بدنه کلی جنگنده به وضوح از اف-22 کوچک‌تر است، اما با 9/16 متر طول، اندکی از اف-35 طویل‌تر است. بال‌ها پس‌گرایی کمتری دارند و شکل کلی آنها هم برخلاف بال‌های ذوزنقه‌ای‌شکل اف-22، پس‌گرایی لبه فرار بیشتری دارند. این جنگنده برخلاف اف-35 از دو موتور نیرو می‌گیرد که این خود می‌تواند احتمال ناونشین بودن هواپیما را قوت بخشد، موضوعی که با توجه به ورود به خدمت نخستین ناو هواپیمابر چینی در اواخر سال گذشته میلادی قابل توجه است. همانند اف-22 و اف-35 این جنگنده نیز زیر بدنه خود محفظه جنگ‌افزاری دراز را جای داده که شاید به لطف ابعاد بزرگ‌ترش اندکی فضای بیشتری نسبت به اف-35 سی داشته باشد. جی-20 نخستین جنگنده نسل پنجمی ساخت چینی‌ها به مراتب از جی-31 بزرگ‌تر طراحی شده، حتی می‌شود گفت بزرگ‌ترین جنگنده پنهانکاری است که امروزه می‌شود تصور کرد. جی-31 به وضوح جنگنده‌ای چابک‌تر است در حالی که جی-20 قطعا توان حمل مهمات بیشتری دارد.
سالی که گذشت دست‌کم برای صنعت هوافضای دنیا خبرهای زیادی با خود داشت. خبرهای تلخ و شیرینی که بسیاری از آنها شاید مهم‌ترین اخبار یک دهه گذشته در این صنعت بودند. از پهلوگیری نخستین فضاپیمای خصوصی با ایستگاه فضایی بین‌المللی گرفته تا خداحافظی پایانی شاتل‌ها با آسمان و به پرواز درآمدن نخستین هواپیماهای بدون سرنشین نسل جدید و شاید از همه مهم‌تر قدرت‌نمایی صنعتی چین که باز هم نشان از سرعت پیشرفت صنعتی اژدهای زرد دارد.

اژدها اوج می‌گیرد

اوایل اکتبر 2012 (اواخر مهرماه) فضاپیمای ترابری «دراگون» در سومین پرواز خود به عنوان اولین فضاپیمای ساخته‌شده توسط بخش خصوصی در ایستگاه فضایی پهلو گرفت، اتفاقی که از خیلی جهات گام مهمی در اثبات توانایی شرکت‌های خصوصی داشت. این موضوع در عین حال نشان داد که با توجه به مشکلات فراگیر بودجه و افزایش سرسام‌آور هزینه سفرهای فضایی این شرکت‌های خصوصی خواهند بود که در آینده سکان هدایت سفرهای فضایی را به دست می‌گیرند. پرواز «دراگون» در عین حال روی دیگری هم داشت. در شرایطی که پس از بازنشستگی شاتل‌ها برای نخستین‌بار آمریکایی‌ها در پرتاب تجهیزات فضایی به روس‌ها، اروپایی‌ها و ژاپنی‌ها متکی شده بودند با پرواز «دراگون» این خط قطع‌شده مجددا برقرار شد. فضاپیمای خصوصی «دراگون» را شرکت اسپیس‌ایکس طراحی کرده است، شرکتی که با شعار «فضا برای همه»، اولین موشک خصوصی دنیا را به فضا فرستاد و بعد هم برای شرکت در مناقصه ناسا اولین فضاپیمای خصوصی دنیا را ساخت که موجب شد حتی ناسا هم ناچار شود برای اولین‌بار در طول عصر فضا برای انجام ماموریت‌های فضایی روی یک شرکت خصوصی حسابی ویژه باز کند. این شرکت کار خود را کمتر از یک دهه پیش با سرمایه شخصی «الون ماسک» بنیانگذار سرویس بانکی آنلاین PayPal آغاز کرد و با طراحی خانواده موشک‌های فالکن به شهرت رسید. در شرایطی که «اوریون»، فضاپیمای آینده ناسا هنوز دو سال دیگر تا آماده شدن برای نخستین پروازش باقی مانده، اسپیس‌ایکس این روزها در پی فراهم کردن زمینه‌های لازم برای پرتاب نخستین فضانوردان به سوی ایستگاه فضایی ظرف نهایتا دو یا سه سال آینده است. این شرکت در عین حال خیلی جدی به فرستادن نمونه ویژه‌ای از کپسول فضایی «دراگون» در قالب یک آزمایشگاه کوچک مریخ‌نشین با عنوان «رِد دراگون» (اژدهای سرخ) تا سال 2018 نیز می‌اندیشد که البته فعلا هنوز تنها طرحی مفهومی است.
میراثی برای شاتل‌ها
درست همزمان با آخرین جمعه شهریورماه تابستان گذشته، «اندور» آخرین شاتل فضایی ناسا سوار بر پشت یک بویینگ 747 برای آخرین بار از میان ابرها عبور کرد تا در برابر چشمان کنجکاو بسیاری از علاقه‌مندان در فرودگاه لس‌آنجلس فرود آید، جایی که دوران بازنشستگی‌اش را در موزه فضایی کالیفرنیا سپری خواهد کرد. این خبر شاید مشهورترین خبری بود که امسال با نام شاتل‌ها روی صفحه بسیاری از خبرگزاری‌ها رفت، اما مهم‌ترین آنها نبود. رسیدن طرح هوافضاپیماهای «اسکای لون» و «دریم چیسر» به آخرین فازهای اجرایی‌شان شاید اتفاقاتی بود که در این بین زیاد دیده نشد. طرح موتور هوافضاپیمای «اسکای لون» موسوم به «سابر» (Sabre) که توسط سازمان فضایی اروپا پشتیبانی می‌شود اواسط امسال سرانجام موفق شد تا ایمنی سیستم خنک‌کننده طراحی‌شده برای آن را اثبات کند، موتورهایی که می‌توانند یک هوا فضاپیما را همانند هواپیما به صورت متعارف از روی باند بلند کرده و به مدار برساند. در نمایشگاه فارنبروی 2012 که اواسط تیرماه برگزار شد رییس شرکت «آلن باند» گفت: «آزمایش‌های تازه سیستم پیش‌خنک‌کننده سابر به نرمی پیش می‌رود و سیستم به راحتی به دور از ارتعاشات، برای مدت زمانی بیش از شش دقیقه آزمایش شده است.» یعنی همان مدت زمانی که هوافضاپیما برای رساندن خود به مدار زمین نیاز دارد. موفقیت در این مرحله از توسعه این فضاپیما منجر شد تا «اسکای لون» عملا وارد آخرین فازهای توسعه تکنولوژی خود شود. این در حالی است که برنامه فضاپیمای «دریم چیسر» (جست‌وجوگر رویا) شرکت سیرا نوادا به عنوان تنها برنامه هوافضاپیمایی که توسط ناسا پشتیبانی می‌شود هم اواخر سال گذشته میلادی با دریافت 212 میلیون دلار بودجه موفق شد تا همچنان برنامه خود را به پیش ببرد. سیرا نوادا زمان آغاز پروازهای روتین خود را 2016 (1395) اعلام کرده است.
توفان بی‌سرنشین‌ها
با پرواز هواپیمای بدون سرنشین «نرون» (nEUROn) اروپایی‌ها هم امسال رسما به لیگ سازندگان هواپیماهای پنهانکار پیوستند. برنامه «نرون» که توسط شرکت فرانسوی «داسو» با همکاری شرکت‌های سوئدی ساب و ایتالیایی آلنیا در دست توسعه قرار دارد در حقیقت توسعه تکنولوژی‌های جدید هوانوردی و افزایش مهارت صنایع هوافضای اروپا در حوزه هواگردهای پنهانکار را دنبال می‌کند. با این وجود خود «نرون» نیز این روزها به عنوان نمونه‌ای از نسل بعدی هواپیماهای بدون سرنشین اروپایی دیده می‌شود. از سوی دیگر امسال جدیدترین هواپیمای بدون سرنشین پنهانکار ساخت شرکت «گرومن» موسوم به ایکس47 نیز برای نخستین‌بار آزمایش‌های خود را روی عرشه ناو هواپیمابر آغاز کرد. این هواپیمای بدون سرنشین فروصوت با بردی در حدود چهارهزار کیلومتر و ارتفاع پرواز 12 کیلومتر (40هزار پا) در حقیقت یکی از سه رقیب برنامه‌ای است موسوم به پهپاد شناسایی و تهاجمی ناونشین نیروی دریایی آمریکا که قرار است برنده نهایی مناقصه آن پهپاد پیروز را تا سال 2018 (1397) برای استفاده روی ناوهای هواپیمابر تولید کند.
آن سوی مرزهای فضا
«لانچر وان» (به معنی پرتابگر 1) شاید مهم‌ترین خبر تکنولوژی امسال بود. سیستمی که «ریچارد برنسون» موسس شرکت ویرجین گلکتیک در نمایشگاه فارنبروی 2012 به طور رسمی خبر آن را به رسانه‌ها داد. «لانچر وان» به صورت کلی راکت یک مرحله‌ای هواپرتابی خواهد بود که از هواپیماهای «وایت نایت» (شوالیه سفید) ویرجین گلکتیک در ارتفاع بالا رها می‌شود تا محموله خود را به مدار برساند. این سیستم امکان حمل ماهواره‌های کوچک با میانگین وزنی 100 کیلوگرم به مدار زمین را با هزینه تمام‌شده‌ای پایین ممکن می‌کند. شروع پروازهای این سیستم برای سال 2016 (1395) برنامه‌ریزی شده است.
وقتی غول‌ها می‌لرزند!
زمینگیر شدن تمامی هواپیماهای بویینگ 787 (دریم‌لاینر) در نخستین سال ورود به خدمت این هواپیما شاید مهم‌ترین و جنجالی‌ترین خبری بود که مصادف با زمستان امسال دامن بویینگ را گرفت. اتفاقی که در پی مشتعل شدن باتری‌های لیتیوم یون یکی از هواپیماهای خطوط هوایی ژاپن در بوستون به‌رغم اینکه خسارت جانی در پی نداشت اما امنیت هواپیماهای تازه بویینگ را با تردید مواجه کرد. این موضوع منجر به این شد که اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) تصمیم بگیرد تا تحقیقات مفصلی روی مراحل طراحی و اسمبل هواپیما صورت دهد. با این وجود بویینگ همچنان مصرانه مدعی امنیت کامل تمامی 787های تولیدی خود است. این اخبار در شرایطی منتشر می‌شود که شرکت بویینگ در نمایشگاه هوایی فارنبرو حوالی تابستان گذشته با فروش بیش از 280 فروند 787، به راحتی بار دیگر گوی سبقت را در بازار هواپیماهای میان وزن از رقیب اروپایی‌اش ایرباس ربود. مشکل فعلی بویینگ 787 شاید در کوتاه‌مدت نتواند تغییر خاصی در این میدان به‌وجود آورد، اما در درازمدت می‌تواند به افزایش تمایل مشتریان سنتی بویینگ برای سفارش ایرباس 350 منجر شود.
دومین جنگنده نسل پنجم چینی!
چینی‌ها امسال سال شلوغی را در حوزه هوانوردی داشتند که مهم‌ترین بخش آن را جی-31 تشکیل می‌داد. اوایل مهرماه 91 انتشار نخستین تصاویر از دومین جنگنده پنهانکار چینی همه را غافلگیر کرد. هواپیمایی که در نخستین نگاه به راحتی می‌شود سیمای آشنای جنگنده‌های پنهانکار آمریکایی اف-22 و اف-35 را در آن تشخیص داد. جنگنده جدید چینی از نظر ابعاد بین اف-22 و اف-35 قرار می‌گیرد، در عین حال بال‌ها و دم اف-35 را نیز به ارث برده و دماغه و کابینش هم به شدت یادآور اف-22 است. بدنه کلی جنگنده به وضوح از اف-22 کوچک‌تر است، اما با 9/16 متر طول، اندکی از اف-35 طویل‌تر است. بال‌ها پس‌گرایی کمتری دارند و شکل کلی آنها هم برخلاف بال‌های ذوزنقه‌ای‌شکل اف-22، پس‌گرایی لبه فرار بیشتری دارند. این جنگنده برخلاف اف-35 از دو موتور نیرو می‌گیرد که این خود می‌تواند احتمال ناونشین بودن هواپیما را قوت بخشد، موضوعی که با توجه به ورود به خدمت نخستین ناو هواپیمابر چینی در اواخر سال گذشته میلادی قابل توجه است. همانند اف-22 و اف-35 این جنگنده نیز زیر بدنه خود محفظه جنگ‌افزاری دراز را جای داده که شاید به لطف ابعاد بزرگ‌ترش اندکی فضای بیشتری نسبت به اف-35 سی داشته باشد. جی-20 نخستین جنگنده نسل پنجمی ساخت چینی‌ها به مراتب از جی-31 بزرگ‌تر طراحی شده، حتی می‌شود گفت بزرگ‌ترین جنگنده پنهانکاری است که امروزه می‌شود تصور کرد. جی-31 به وضوح جنگنده‌ای چابک‌تر است در حالی که جی-20 قطعا توان حمل مهمات بیشتری دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.