|

جرم در برابر دوربین

علی رحیمی‌نژاد

صحنه اول:
زمان: 4 بعدازظهر 13 آبان سال 1391، مکان: مغازه کفش‌فروشی در خیابان امام (ره) تبریز. دوربین مداربسته مغازه روشن است. مغاره‌دار جعبه‌های کفش را جابه‌جا می‌کند و شاگردش نیز ته مغازه پشت میز نشسته است. پسری جوان وارد می‌شود صاحب مغازه به او رو می‌کند. حرف‌هایی رد و بدل می‌شود. تازه وارد ناگهان قمه‌ای بیرون می‌کشد و با دسته آن ضربه‌ای به کتف مرد میانسال وارد می‌کند. شاگرد مغازه جلو می‌رود. غریبه بدون تامل ضربه‌ای مهلک به گردن او می‌زند. شاگرد جوان غرق در خون به زمین می‌افتد. غریبه فرار می‌کند.
صحنه دوم:
زمان: 5 بامداد 29 دی سال 1391، مکان: خیابانی در نزدیکی مغازه کفش‌فروشی. هوا هنوز روشن نشده است. عده‌ زیادی دور میدان مانندی که با داربست ساخته شده، تجمع کرده‌اند. دمای هوا زیر صفر است اما منتظران خیال رفتن ندارند. مردی با صدای بلند متنی را می‌خواند، حکم دادگاه کیفری علیه یک قاتل است. جوانی به طرف طناب‌دار هدایت می‌شود. او همان غریبه صحنه اول است. طناب را دور گردنش می‌اندازند. زیر پایش خالی می‌شود و... حالا می‌توان زمان‌ها و مکان‌ها را تغییر داد؛ خیابان خردمند جنوبی تهران، بازار آبادان، زمین‌های وقفی کرج، میدان کاج سعادت‌آباد و... دوربین‌ها همه جا هستند و فیلمبرداران همیشه آماده‌اند. پدیده فیلمبرداری از جرایم و انتشار اینترنتی آنها، در ایران نوظهور و جنجال‌ساز است. نخستین قسمت این سریال در سال 89 در میدان کاج تهران ساخته شد آن زمان مردی به نام یعقوب مقابل چشم مردم رقیب عشقی‌اش را به قتل رساند و شاهدان از صحنه جنایت فیلمبرداری کردند. یعقوب چندی بعد به صورت فوق‌العاده محاکمه و در نزدیکی محل جنایت به‌ دار آویخته شد. مدتی بعد فیلمی منتشر شد که در آن زنی در خیابانی در زمین‌های وقفی کرج با چاقو پی‌درپی به شوهر معتادش ضربه می‌زد. پلیس کرج ابتدا وقوع این قتل را در محدوده استحفاظی خودش تکذیب کرد اما بعد پذیرفت این جنایت به وقوع پیوسته است. از آن به بعد هرازگاهی فیلمی مشابه در پایگاه‌های اینترنتی قرار می‌گرفت و با بازتاب گسترده‌ای مواجه می‌شد. فیلمی از صحنه قتل سه دختر به دست پدرشان در شهری در غرب کشور، به قتل رسیدن وکیل دادگستری در بازار آبادان توسط موکلش، اخاذی در یک پمپ‌بنزین، اخاذی در خیابان خردمند جنوبی و قتل در کفاشی تنها نمونه‌ای از این فیلم‌ها هستند. اگرچه نوع جرایم به وقوع پیوسته در این فیلم‌ها با یکدیگر متفاوت است، اکثر بازیگران اصلی آنها سرنوشتی مشابه یافته‌اند، محاکمه خارج از نوبت و اعدام. برخی از این فیلم‌ها توسط شهروندان ضبط و منتشر شده و برخی دیگر با کمک دوربین‌های مداربسته به دست آمده است. با جست‌وجوی اینترنتی عبارت «سرقت مسلحانه از طلافروشی» فیلمی پیش روی کاربران قرار می‌گیرد که نشان‌دهنده جزییات یک دزدی است. در این فیلم دو مرد جوان وارد زرگری می‌شوند. یکی از آنها ناگهانی سلاحی را به سمت فروشنده نشانه می‌رود. نفر دوم از روی پیشخوان به آن طرف می‌پرد و سرقت آغاز می‌شود. این فیلم‌ها به هر طریقی که تهیه شده باشند در بین مسوولان قضایی و انتظامی طرفداری ندارند و هرگاه چنین تصاویری روی شبکه مجازی قرار می‌گیرد برای از بین بردن احساس ناامنی درباره برخوردهای قاطع و احکام شدید سخن به میان می‌آورند البته در برخی موارد نیز همین فیلم‌ها به ابزار کمکی پلیس برای دستگیری متهمان تبدیل می‌شود. در یکی از فیلم‌ها دو موتورسوار مردی را در زیرگذری در جنوب تهران ‌گیر می‌اندازند و سعی دارند از او زورگیری کنند فیلمبردار شهروندی است که از دور از این صحنه تصویر برمی‌دارد. سارقان در نهایت با دیدن دوربین می‌ترسند و بدون انجام دزدی می‌گریزند. مرد فیلمبردار چند روز بعد تصاویر را در اختیار پلیس آگاهی تهران قرار داد و ماموران با کمک آن سارقان را دستگیر کردند. این سریال هنوز به پایان نرسیده است و شهروندان موبایل‌به دست در کمین این نوع صحنه‌ها نشسته‌اند و برای فیلمبرداری آماده هستند.
صحنه اول:
زمان: 4 بعدازظهر 13 آبان سال 1391، مکان: مغازه کفش‌فروشی در خیابان امام (ره) تبریز. دوربین مداربسته مغازه روشن است. مغاره‌دار جعبه‌های کفش را جابه‌جا می‌کند و شاگردش نیز ته مغازه پشت میز نشسته است. پسری جوان وارد می‌شود صاحب مغازه به او رو می‌کند. حرف‌هایی رد و بدل می‌شود. تازه وارد ناگهان قمه‌ای بیرون می‌کشد و با دسته آن ضربه‌ای به کتف مرد میانسال وارد می‌کند. شاگرد مغازه جلو می‌رود. غریبه بدون تامل ضربه‌ای مهلک به گردن او می‌زند. شاگرد جوان غرق در خون به زمین می‌افتد. غریبه فرار می‌کند.
صحنه دوم:
زمان: 5 بامداد 29 دی سال 1391، مکان: خیابانی در نزدیکی مغازه کفش‌فروشی. هوا هنوز روشن نشده است. عده‌ زیادی دور میدان مانندی که با داربست ساخته شده، تجمع کرده‌اند. دمای هوا زیر صفر است اما منتظران خیال رفتن ندارند. مردی با صدای بلند متنی را می‌خواند، حکم دادگاه کیفری علیه یک قاتل است. جوانی به طرف طناب‌دار هدایت می‌شود. او همان غریبه صحنه اول است. طناب را دور گردنش می‌اندازند. زیر پایش خالی می‌شود و... حالا می‌توان زمان‌ها و مکان‌ها را تغییر داد؛ خیابان خردمند جنوبی تهران، بازار آبادان، زمین‌های وقفی کرج، میدان کاج سعادت‌آباد و... دوربین‌ها همه جا هستند و فیلمبرداران همیشه آماده‌اند. پدیده فیلمبرداری از جرایم و انتشار اینترنتی آنها، در ایران نوظهور و جنجال‌ساز است. نخستین قسمت این سریال در سال 89 در میدان کاج تهران ساخته شد آن زمان مردی به نام یعقوب مقابل چشم مردم رقیب عشقی‌اش را به قتل رساند و شاهدان از صحنه جنایت فیلمبرداری کردند. یعقوب چندی بعد به صورت فوق‌العاده محاکمه و در نزدیکی محل جنایت به‌ دار آویخته شد. مدتی بعد فیلمی منتشر شد که در آن زنی در خیابانی در زمین‌های وقفی کرج با چاقو پی‌درپی به شوهر معتادش ضربه می‌زد. پلیس کرج ابتدا وقوع این قتل را در محدوده استحفاظی خودش تکذیب کرد اما بعد پذیرفت این جنایت به وقوع پیوسته است. از آن به بعد هرازگاهی فیلمی مشابه در پایگاه‌های اینترنتی قرار می‌گرفت و با بازتاب گسترده‌ای مواجه می‌شد. فیلمی از صحنه قتل سه دختر به دست پدرشان در شهری در غرب کشور، به قتل رسیدن وکیل دادگستری در بازار آبادان توسط موکلش، اخاذی در یک پمپ‌بنزین، اخاذی در خیابان خردمند جنوبی و قتل در کفاشی تنها نمونه‌ای از این فیلم‌ها هستند. اگرچه نوع جرایم به وقوع پیوسته در این فیلم‌ها با یکدیگر متفاوت است، اکثر بازیگران اصلی آنها سرنوشتی مشابه یافته‌اند، محاکمه خارج از نوبت و اعدام. برخی از این فیلم‌ها توسط شهروندان ضبط و منتشر شده و برخی دیگر با کمک دوربین‌های مداربسته به دست آمده است. با جست‌وجوی اینترنتی عبارت «سرقت مسلحانه از طلافروشی» فیلمی پیش روی کاربران قرار می‌گیرد که نشان‌دهنده جزییات یک دزدی است. در این فیلم دو مرد جوان وارد زرگری می‌شوند. یکی از آنها ناگهانی سلاحی را به سمت فروشنده نشانه می‌رود. نفر دوم از روی پیشخوان به آن طرف می‌پرد و سرقت آغاز می‌شود. این فیلم‌ها به هر طریقی که تهیه شده باشند در بین مسوولان قضایی و انتظامی طرفداری ندارند و هرگاه چنین تصاویری روی شبکه مجازی قرار می‌گیرد برای از بین بردن احساس ناامنی درباره برخوردهای قاطع و احکام شدید سخن به میان می‌آورند البته در برخی موارد نیز همین فیلم‌ها به ابزار کمکی پلیس برای دستگیری متهمان تبدیل می‌شود. در یکی از فیلم‌ها دو موتورسوار مردی را در زیرگذری در جنوب تهران ‌گیر می‌اندازند و سعی دارند از او زورگیری کنند فیلمبردار شهروندی است که از دور از این صحنه تصویر برمی‌دارد. سارقان در نهایت با دیدن دوربین می‌ترسند و بدون انجام دزدی می‌گریزند. مرد فیلمبردار چند روز بعد تصاویر را در اختیار پلیس آگاهی تهران قرار داد و ماموران با کمک آن سارقان را دستگیر کردند. این سریال هنوز به پایان نرسیده است و شهروندان موبایل‌به دست در کمین این نوع صحنه‌ها نشسته‌اند و برای فیلمبرداری آماده هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.