|

جاسوسی نظامی اتحاد جماهیر شوروی در ایران

مورد سرلشکر احمد مقربی

تيرداد بنكدار

ماجرای جاسوسی سرلشکر احمد مقربی، برای اتحاد جماهیر شوروی سابق، بزرگ‌ترین ماجرای جاسوسی برملاشده نظامی، در تاریخ معاصر ایران بوده است. وی افسری عالی‌رتبه و صاحب موقعیت و معاون اداره پنجم ستاد ارتش بود. اداره پنجم یا اداره طرح، بخشی از ارتش بوده که وظیفه برآورد و ارزیابی امکانات و قدرت رزمی ارتش کشور و ارتش‌های همجوار را از زمان حال تا آینده قابل ارزیابی، برعهده داشت. از پیشینه و سوابق سرلشکر مقربی، تاکنون اطلاعات زیادی منتشر نشده است. سپهبد جلال پژمان، آخرین رییس اداره چهارم و معاون لجستیک ستاد ارتش شاهنشاهی، در کتاب خاطرات خود (باعنوان فروپاشی ارتش شاهنشاهی) از سابقه آشنایی خود با سرلشکر مقربی از سال 1319خ یاد کرده و عنوان می‌دارد که در آن زمان که وی دانش‌آموز دبیرستان نظام شیراز بود، احمد مقربی با درجه ستوان سومی در حال گذراندن خدمت وظیفه خود در شیراز بوده است. سپس سپهبد پژمان 10 سال بعد، در سال 1329خ که در آزمون اعزام به آمریکا توسط ارتش، پذیرفته شده بود، مقربی را با درجه همردیف سروانی، در میان محصلین اعزامی ارتش به آمریکا می‌بیند و در آنجا مقربی به او می‌گوید که پس از اتمام خدمت وظیفه، با درجه همردیف ستوان دومی در اداره مهندسی ارتش استخدام و مشغول به کار شده است. چند سال پس از بازگشت از آمریکا، سپهبد پژمان مجددا احمد مقربی را می‌بیند که این بار درجه سرگردی صف را پس از طی دوره مهندسی رزمی و چهار سال خدمت با درجه همردیف سروانی، بدون گذراندن دوره دوساله دانشکده افسری، دریافت کرده بوده است. سپهبد پژمان اضافه می‌کند که بعدها که مقربی با درجه سرلشکری در اداره پنجم مشغول به کار بوده است را در این اداره می‌دیده که همواره در زمان مقرر برای ناهار، در اتاق خود نماز می‌خوانده و پرونده‌هایی را دور خود بر زمین گذاشته و مطالعه می‌کند. سپهبد پژمان تاکید می‌کند که نماز خواندن سرلشکر مقربی، پوششی برای رونوشت از مدارک ارتش، به منظور جاسوسی بوده است. زمان ناهار هم که کسی در اتاق نبوده، فرصت مناسبی را برای وی فراهم می‌کرده است. سپهبد پژمان می‌نویسد که مقربی در اعترافات خود عنوان کرده بوده است که از چند سال قبل از دستگیری، مبادرت به رونوشت از روی اسناد نظامی می‌کرده است و به کمک سرتیپ حسین درخشانی، فرمانده‌ای که در سال 1324 به دلیل تسلیم کردن لشکر سه آذربایجان به شورشیان فرقه دموکرات، از ارتش اخراج شده بود، به استخدام سرویس جاسوسی شوروی درآمده و خواسته‌های آنها را در قبال دریافت وجوه اندکی، اجابت می‌کرده است. احتمالا بر اساس همین اعترافات هم بوده است که سرتیپ درخشانی که از سال‌های جنگ جهانی دوم، مشغول جاسوسی برای سفارت شوروی بوده است، لو رفته و تحت مراقبت ساواک قرار می‌گیرد و زمانی که در اوایل سال 1357خ با سفارت شوروی تماس برقرار می‌کند، توسط ساواک دستگیر شده و طولی نمی‌کشد که در زمان بازجویی احتمالا به دلیل سکته قلبی، می‌میرد. سرلشکر مقربی از زمانی که به طور کاملا دقیق مشخص نیست، مشغول به خبرچینی و ارایه اسرار نظامی کشور به سازمان جاسوسی اتحاد جماهیر شوروی سابق (کا.گ.ب.) بود. بنا بر گزارش وب‌سایت پارسینه از اسناد ساواک، وی در سال 1333خ و پس از لو رفتن سازمان نظامی حزب توده، به مدت هفت ماه بازداشت ولی به دلیل فقدان شواهد کافی، تبرئه و از زندان آزاد شد. این وب‌سایت همچنین اضافه می‌کند که در سال 1344خ شوروی‌ها که از ارتباط احمد مقربی که در آن زمان هم موقعیت حساسی در ارتش داشته است، با یک سرهنگ فراری ارتش ایران مطلع شده بودند، به وی نزدیک شده و با تهدید به افشای این روابط، وی را وادار به همکاری با خود می‌کنند. بنا براین گزارش، سرلشکر مقربی به مدت بیش از 11 سال برای سفارت شوروی در ایران جاسوسی می‌کرده است. بر همین اساس است که می‌شود دریافت که چرا سرلشکر مقربی در ازای مبلغی که سپهبد پژمان ناچیز دانسته، برای سفارت شوروی جاسوسی می‌کرده است. سرلشکر مقربی برای ارایه اطلاعات به شوروی‌ها، نیازمند برقراری تماس مستقیم نبود. وی به وسیله تجهیزات الکترونیک ظریف و پیشرفته‌ای، اطلاعات نظامی را در اختیار ماموران آنها قرار می‌داد. به این ترتیب که او دستگاه ضبط صوتی را از ماموران کا.گ.ب. دریافت کرده بود که فرستنده‌ای رادیویی در آن، جاسازی شده بود. مقربی اطلاعات نظامی مورد نیاز شوروی‌ها را به صورت دور تند روی دستگاه ضبط کرده و از طریق فرستنده جاسازی شده، آنها را برای ماموران کا.گ.ب. که در پوشش دیپلمات سفارت اتحاد جماهیر شوروی در ایران فعالیت داشتند، ارسال می‌کرد. نحوه دریافت اطلاعات توسط شوروی‌ها هم به این ترتیب بود که در زمان مقرر، ماموران کا.‌گ.ب. با اتومبیل سفارت شوروی، به کوچه محل سکونت سرلشکر مقربی آمده و یک نفر از آنها از اتومبیل پیاده شده و با کیف سامسونتی که دستگاه گیرنده رادیویی در آن قرار داشت، در کوچه قدم زده و همزمان اطلاعاتی را که سرلشکر مقربی با دستگاه فرستنده ارسال می‌کرد، دریافت می‌داشت و پس از اتمام کار، ماموران شوروی به‌سرعت محل را ترک می‌کردند. اینکه آیا از این شیوه ارسال اطلاعات، در تمامی مدتی که مقربی به جاسوسی برای شوروی‌ها مشغول بوده استفاده می‌شده است یا محدود به سال‌های آخر فعالیت او بوده است، اطلاعی در دست نیست. از مدتی پیش از لو رفتن مقربی، عده‌ای از فرماندهان نسبت به وجود جاسوسی در سطوح بالای ارتش، مشکوک شده و گویا آن را با محمدرضا شاه نیز در میان گذاشته بودند. اما سرنخی از این جاسوس احتمالی، به دست نمی‌آمد تا اینکه سرانجام در سال 1355خ، ردی از ارتباطات مشکوکی در کوی نفت میرداماد (محل سکونت مقربی) توسط ساواک کشف می‌شود. سپهبد جلال پژمان این ردیابی را در پی افتادن امواج فرستنده رادیویی سرلشکر مقربی بر رادیوی خودرو گشت ساواک و سرتیپ منوچهر هاشمی، آخرین رییس اداره ضدجاسوسی ساواک، رویت قدم زدن مشکوک و مداوم سرنشین اتومبیل سفارت شوروی را علت این ردیابی می‌داند. طبعا گزارش سرتیپ هاشمی باید دقیق‌تر باشد. وی در این‌باره می‌نویسد که ماموران ساواک، پس از این ردیابی، بلافاصله اتومبیل مرسدس بنز متعلق به سفارت شوروی را شناسایی کردند و دریافتند که در کوچه‌ای که آن اتومبیل توقف می‌کند، دو نفر از امرای ارتش سکونت دارند. از امیر دیگر به سرعت رفع سوءظن شد و سپس به مدتی در حدود یکسال، ماموران ساواک، سرلشکر مقربی را زیر نظر گرفتند. در تابستان سال 1356خ که سرلشکر مقربی برای گذراندن تعطیلات، به آمریکا سفر کرده بود، ماموران ساواک وارد منزل او شده و آن را بازرسی می‌کنند اما هیچ مدرکی از فعالیت‌های جاسوسی وی پیدا نمی‌کنند. پیش‌تر اشاره شد که مقربی برای ارسال اطلاعات، از فرستنده‌ای استفاده می‌کرد که در یک دستگاه ضبط صوت خانگی جاسازی شده و به همین دلیل هم مدرکی که شک ماموران تجسس را ‌برانگیزد، در خانه وی یافت نشد. سرانجام ساواک تصمیم می‌گیرد که در موقعیتی مناسب، برای دستگیری سرلشکر مقربی وارد عمل شود. در یکی از روزهای پاییز همان سال، ماموران ساواک که برای دستگیری مقربی در آماده‌باش به سر می‌بردند، به محض مشاهده اتومبیل سفارت شوروی در مقابل خانه مقربی، یک تصادف و دعوای ساختگی با ماموران شوروی راه انداخته و سپس تحت پوشش پلیس تهران، برای فرونشاندن درگیری وارد عمل شده و ماموران شوروی را به اتفاق سرلشکر مقربی و داماد و گماشته‌اش که به هوادرای از ماموران شوروی وارد درگیری با ماموران مخفی ساواک شده بودند، دستگیر و به کلانتری منتقل می‌کنند. دیپلمات‌های شوروی از آنجا به وزارت امور خارجه و سفارت اتحاد جماهیر شوروی تحویل داده شده و مهلتی 48 ساعته برای ترک ایران می‌گیرند و سرلشکر مقربی نیز توسط ساواک، بازداشت می‌شود. وی ابتدا فعالیت جاسوسی خود را انکار می‌کند ولی زمانی که ساواک را مطلع از برخی اقدامات خود می‌بیند، ناگزیر به اعتراف به جاسوسی برای شوروی می‌شود. دستگاه فرستنده و گیرنده توقیف شده از مقربی و ماموران شوروی، توسط ساواک برای رمزگشایی به متخصصان سازمان سیا سپرده می‌شود و آنها موفق به بازیابی برخی اطلاعات ارایه شده می‌شوند. آخرین پیامی که از مقربی روی این دستگاه ضبط شده بود، خبر استقرار پایگاه موشکی ایران در حوالی کویر بود. سرلشکر مقربی به سرعت بازجویی و محاکمه شده و در آذر ماه همان سال، به همراه علینقی ربانی، یکی از کارمندان عالی رتبه وزارت آموزش و پرورش که توسط دادگاه نظامی، همدست وی معرفی شده بود، محکوم به اعدام شده و هر دو به ترتیب در روزهای چهارم و 25دی‌ماه سال 56 تیرباران می‌شوند. دستگیری و اعدام سرلشکر مقربی، ضربه سختی را به تشکیلات کا.گ.ب در ایران وارد کرد. کوزیچکین مامور کا.گ.ب در ایران، ضمن برشمردن موقعیت و فواید منحصر به فرد مقربی برای سرویس جاسوسی شوروی، علت اصلی لو رفتن و دستگیری وی را ناشی از بی‌توجهی ماموران کا.گ.ب در ایران به اصل محدودیت ارتباط با عامل عنوان می‌کند. کوزیچکین عنوان می‌دارد که ماموران شوروی به دلیل نیازی که به اطلاعات منحصر به فرد وی داشتند، یک هفته در میان مقربی را درگیر عملیات کرده و به این ترتیب او را در معرض شناسایی ساواک قرار می‌دادند. علاوه بر این اصرار خود سرلشکر مقربی در برقراری ارتباط در مقابل خانه‌اش، عامل دیگری بود که موقعیت وی را از نظر کوزیچکین آسیب‌پذیر كرده بود. چگونگی لو رفتن ارتباط سرلشکر مقربی با ماموران اطلاعاتی سفارت شوروی و کشف جاسوسی وی برای این کشور توسط ساواک ایران، معمایی بود که سازمان‌های اطلاعاتی بسیاری کنجکاو پی بردن به آن بودند. و طبیعتا شوروی‌ها به عنوان طرف زیان دیده ماجرا، بیش از همه این کنجکاوی را داشتند. تا جایی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی حکومت پهلوی، تلاش کردند که به پرونده سرلشکر مقربی دسترسی پیدا کنند و به همین منظور، با سازمان مجاهدین خلق ایران که پرونده را از بایگانی ساواک درآورده و در اختیار داشت، تماس برقرار کردند. اما زمانی که قرار ملاقاتی میان نماینده این سازمان محمدرضا سعادتی، با ماموران کا.گ.ب. در اردیبهشت سال 1358 خورشیدی در تهران و جهت دریافت پرونده سرلشکر مقربی برقرار شد، نماینده سازمان مجاهدین خلق توسط ماموران امنیتی بازداشت شد، ولی مامور کا.گ.ب. موفق شد با استفاده از فرصت مناسبی بگریزد. مشخص نیست که مامور کا.گ.ب. موفق به بردن پرونده سرلشکر مقربی با خود شد یا که این پرونده به دست ماموران ایرانی افتاد. البته از آنجایی که کوزیچکین حرفی از به دست آوردن پرونده نمی‌زند و اخیرا وب‌سایت پارسینه هم گزارشی از برخی اوراق پرونده مقربی منتشر کرده است، به نظر می‌رسد که شق دوم، بیشتر محتمل باشد.
ماجرای جاسوسی سرلشکر احمد مقربی، برای اتحاد جماهیر شوروی سابق، بزرگ‌ترین ماجرای جاسوسی برملاشده نظامی، در تاریخ معاصر ایران بوده است. وی افسری عالی‌رتبه و صاحب موقعیت و معاون اداره پنجم ستاد ارتش بود. اداره پنجم یا اداره طرح، بخشی از ارتش بوده که وظیفه برآورد و ارزیابی امکانات و قدرت رزمی ارتش کشور و ارتش‌های همجوار را از زمان حال تا آینده قابل ارزیابی، برعهده داشت. از پیشینه و سوابق سرلشکر مقربی، تاکنون اطلاعات زیادی منتشر نشده است. سپهبد جلال پژمان، آخرین رییس اداره چهارم و معاون لجستیک ستاد ارتش شاهنشاهی، در کتاب خاطرات خود (باعنوان فروپاشی ارتش شاهنشاهی) از سابقه آشنایی خود با سرلشکر مقربی از سال 1319خ یاد کرده و عنوان می‌دارد که در آن زمان که وی دانش‌آموز دبیرستان نظام شیراز بود، احمد مقربی با درجه ستوان سومی در حال گذراندن خدمت وظیفه خود در شیراز بوده است. سپس سپهبد پژمان 10 سال بعد، در سال 1329خ که در آزمون اعزام به آمریکا توسط ارتش، پذیرفته شده بود، مقربی را با درجه همردیف سروانی، در میان محصلین اعزامی ارتش به آمریکا می‌بیند و در آنجا مقربی به او می‌گوید که پس از اتمام خدمت وظیفه، با درجه همردیف ستوان دومی در اداره مهندسی ارتش استخدام و مشغول به کار شده است. چند سال پس از بازگشت از آمریکا، سپهبد پژمان مجددا احمد مقربی را می‌بیند که این بار درجه سرگردی صف را پس از طی دوره مهندسی رزمی و چهار سال خدمت با درجه همردیف سروانی، بدون گذراندن دوره دوساله دانشکده افسری، دریافت کرده بوده است. سپهبد پژمان اضافه می‌کند که بعدها که مقربی با درجه سرلشکری در اداره پنجم مشغول به کار بوده است را در این اداره می‌دیده که همواره در زمان مقرر برای ناهار، در اتاق خود نماز می‌خوانده و پرونده‌هایی را دور خود بر زمین گذاشته و مطالعه می‌کند. سپهبد پژمان تاکید می‌کند که نماز خواندن سرلشکر مقربی، پوششی برای رونوشت از مدارک ارتش، به منظور جاسوسی بوده است. زمان ناهار هم که کسی در اتاق نبوده، فرصت مناسبی را برای وی فراهم می‌کرده است. سپهبد پژمان می‌نویسد که مقربی در اعترافات خود عنوان کرده بوده است که از چند سال قبل از دستگیری، مبادرت به رونوشت از روی اسناد نظامی می‌کرده است و به کمک سرتیپ حسین درخشانی، فرمانده‌ای که در سال 1324 به دلیل تسلیم کردن لشکر سه آذربایجان به شورشیان فرقه دموکرات، از ارتش اخراج شده بود، به استخدام سرویس جاسوسی شوروی درآمده و خواسته‌های آنها را در قبال دریافت وجوه اندکی، اجابت می‌کرده است. احتمالا بر اساس همین اعترافات هم بوده است که سرتیپ درخشانی که از سال‌های جنگ جهانی دوم، مشغول جاسوسی برای سفارت شوروی بوده است، لو رفته و تحت مراقبت ساواک قرار می‌گیرد و زمانی که در اوایل سال 1357خ با سفارت شوروی تماس برقرار می‌کند، توسط ساواک دستگیر شده و طولی نمی‌کشد که در زمان بازجویی احتمالا به دلیل سکته قلبی، می‌میرد. سرلشکر مقربی از زمانی که به طور کاملا دقیق مشخص نیست، مشغول به خبرچینی و ارایه اسرار نظامی کشور به سازمان جاسوسی اتحاد جماهیر شوروی سابق (کا.گ.ب.) بود. بنا بر گزارش وب‌سایت پارسینه از اسناد ساواک، وی در سال 1333خ و پس از لو رفتن سازمان نظامی حزب توده، به مدت هفت ماه بازداشت ولی به دلیل فقدان شواهد کافی، تبرئه و از زندان آزاد شد. این وب‌سایت همچنین اضافه می‌کند که در سال 1344خ شوروی‌ها که از ارتباط احمد مقربی که در آن زمان هم موقعیت حساسی در ارتش داشته است، با یک سرهنگ فراری ارتش ایران مطلع شده بودند، به وی نزدیک شده و با تهدید به افشای این روابط، وی را وادار به همکاری با خود می‌کنند. بنا براین گزارش، سرلشکر مقربی به مدت بیش از 11 سال برای سفارت شوروی در ایران جاسوسی می‌کرده است. بر همین اساس است که می‌شود دریافت که چرا سرلشکر مقربی در ازای مبلغی که سپهبد پژمان ناچیز دانسته، برای سفارت شوروی جاسوسی می‌کرده است. سرلشکر مقربی برای ارایه اطلاعات به شوروی‌ها، نیازمند برقراری تماس مستقیم نبود. وی به وسیله تجهیزات الکترونیک ظریف و پیشرفته‌ای، اطلاعات نظامی را در اختیار ماموران آنها قرار می‌داد. به این ترتیب که او دستگاه ضبط صوتی را از ماموران کا.گ.ب. دریافت کرده بود که فرستنده‌ای رادیویی در آن، جاسازی شده بود. مقربی اطلاعات نظامی مورد نیاز شوروی‌ها را به صورت دور تند روی دستگاه ضبط کرده و از طریق فرستنده جاسازی شده، آنها را برای ماموران کا.گ.ب. که در پوشش دیپلمات سفارت اتحاد جماهیر شوروی در ایران فعالیت داشتند، ارسال می‌کرد. نحوه دریافت اطلاعات توسط شوروی‌ها هم به این ترتیب بود که در زمان مقرر، ماموران کا.‌گ.ب. با اتومبیل سفارت شوروی، به کوچه محل سکونت سرلشکر مقربی آمده و یک نفر از آنها از اتومبیل پیاده شده و با کیف سامسونتی که دستگاه گیرنده رادیویی در آن قرار داشت، در کوچه قدم زده و همزمان اطلاعاتی را که سرلشکر مقربی با دستگاه فرستنده ارسال می‌کرد، دریافت می‌داشت و پس از اتمام کار، ماموران شوروی به‌سرعت محل را ترک می‌کردند. اینکه آیا از این شیوه ارسال اطلاعات، در تمامی مدتی که مقربی به جاسوسی برای شوروی‌ها مشغول بوده استفاده می‌شده است یا محدود به سال‌های آخر فعالیت او بوده است، اطلاعی در دست نیست. از مدتی پیش از لو رفتن مقربی، عده‌ای از فرماندهان نسبت به وجود جاسوسی در سطوح بالای ارتش، مشکوک شده و گویا آن را با محمدرضا شاه نیز در میان گذاشته بودند. اما سرنخی از این جاسوس احتمالی، به دست نمی‌آمد تا اینکه سرانجام در سال 1355خ، ردی از ارتباطات مشکوکی در کوی نفت میرداماد (محل سکونت مقربی) توسط ساواک کشف می‌شود. سپهبد جلال پژمان این ردیابی را در پی افتادن امواج فرستنده رادیویی سرلشکر مقربی بر رادیوی خودرو گشت ساواک و سرتیپ منوچهر هاشمی، آخرین رییس اداره ضدجاسوسی ساواک، رویت قدم زدن مشکوک و مداوم سرنشین اتومبیل سفارت شوروی را علت این ردیابی می‌داند. طبعا گزارش سرتیپ هاشمی باید دقیق‌تر باشد. وی در این‌باره می‌نویسد که ماموران ساواک، پس از این ردیابی، بلافاصله اتومبیل مرسدس بنز متعلق به سفارت شوروی را شناسایی کردند و دریافتند که در کوچه‌ای که آن اتومبیل توقف می‌کند، دو نفر از امرای ارتش سکونت دارند. از امیر دیگر به سرعت رفع سوءظن شد و سپس به مدتی در حدود یکسال، ماموران ساواک، سرلشکر مقربی را زیر نظر گرفتند. در تابستان سال 1356خ که سرلشکر مقربی برای گذراندن تعطیلات، به آمریکا سفر کرده بود، ماموران ساواک وارد منزل او شده و آن را بازرسی می‌کنند اما هیچ مدرکی از فعالیت‌های جاسوسی وی پیدا نمی‌کنند. پیش‌تر اشاره شد که مقربی برای ارسال اطلاعات، از فرستنده‌ای استفاده می‌کرد که در یک دستگاه ضبط صوت خانگی جاسازی شده و به همین دلیل هم مدرکی که شک ماموران تجسس را ‌برانگیزد، در خانه وی یافت نشد. سرانجام ساواک تصمیم می‌گیرد که در موقعیتی مناسب، برای دستگیری سرلشکر مقربی وارد عمل شود. در یکی از روزهای پاییز همان سال، ماموران ساواک که برای دستگیری مقربی در آماده‌باش به سر می‌بردند، به محض مشاهده اتومبیل سفارت شوروی در مقابل خانه مقربی، یک تصادف و دعوای ساختگی با ماموران شوروی راه انداخته و سپس تحت پوشش پلیس تهران، برای فرونشاندن درگیری وارد عمل شده و ماموران شوروی را به اتفاق سرلشکر مقربی و داماد و گماشته‌اش که به هوادرای از ماموران شوروی وارد درگیری با ماموران مخفی ساواک شده بودند، دستگیر و به کلانتری منتقل می‌کنند. دیپلمات‌های شوروی از آنجا به وزارت امور خارجه و سفارت اتحاد جماهیر شوروی تحویل داده شده و مهلتی 48 ساعته برای ترک ایران می‌گیرند و سرلشکر مقربی نیز توسط ساواک، بازداشت می‌شود. وی ابتدا فعالیت جاسوسی خود را انکار می‌کند ولی زمانی که ساواک را مطلع از برخی اقدامات خود می‌بیند، ناگزیر به اعتراف به جاسوسی برای شوروی می‌شود. دستگاه فرستنده و گیرنده توقیف شده از مقربی و ماموران شوروی، توسط ساواک برای رمزگشایی به متخصصان سازمان سیا سپرده می‌شود و آنها موفق به بازیابی برخی اطلاعات ارایه شده می‌شوند. آخرین پیامی که از مقربی روی این دستگاه ضبط شده بود، خبر استقرار پایگاه موشکی ایران در حوالی کویر بود. سرلشکر مقربی به سرعت بازجویی و محاکمه شده و در آذر ماه همان سال، به همراه علینقی ربانی، یکی از کارمندان عالی رتبه وزارت آموزش و پرورش که توسط دادگاه نظامی، همدست وی معرفی شده بود، محکوم به اعدام شده و هر دو به ترتیب در روزهای چهارم و 25دی‌ماه سال 56 تیرباران می‌شوند. دستگیری و اعدام سرلشکر مقربی، ضربه سختی را به تشکیلات کا.گ.ب در ایران وارد کرد. کوزیچکین مامور کا.گ.ب در ایران، ضمن برشمردن موقعیت و فواید منحصر به فرد مقربی برای سرویس جاسوسی شوروی، علت اصلی لو رفتن و دستگیری وی را ناشی از بی‌توجهی ماموران کا.گ.ب در ایران به اصل محدودیت ارتباط با عامل عنوان می‌کند. کوزیچکین عنوان می‌دارد که ماموران شوروی به دلیل نیازی که به اطلاعات منحصر به فرد وی داشتند، یک هفته در میان مقربی را درگیر عملیات کرده و به این ترتیب او را در معرض شناسایی ساواک قرار می‌دادند. علاوه بر این اصرار خود سرلشکر مقربی در برقراری ارتباط در مقابل خانه‌اش، عامل دیگری بود که موقعیت وی را از نظر کوزیچکین آسیب‌پذیر كرده بود. چگونگی لو رفتن ارتباط سرلشکر مقربی با ماموران اطلاعاتی سفارت شوروی و کشف جاسوسی وی برای این کشور توسط ساواک ایران، معمایی بود که سازمان‌های اطلاعاتی بسیاری کنجکاو پی بردن به آن بودند. و طبیعتا شوروی‌ها به عنوان طرف زیان دیده ماجرا، بیش از همه این کنجکاوی را داشتند. تا جایی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی حکومت پهلوی، تلاش کردند که به پرونده سرلشکر مقربی دسترسی پیدا کنند و به همین منظور، با سازمان مجاهدین خلق ایران که پرونده را از بایگانی ساواک درآورده و در اختیار داشت، تماس برقرار کردند. اما زمانی که قرار ملاقاتی میان نماینده این سازمان محمدرضا سعادتی، با ماموران کا.گ.ب. در اردیبهشت سال 1358 خورشیدی در تهران و جهت دریافت پرونده سرلشکر مقربی برقرار شد، نماینده سازمان مجاهدین خلق توسط ماموران امنیتی بازداشت شد، ولی مامور کا.گ.ب. موفق شد با استفاده از فرصت مناسبی بگریزد. مشخص نیست که مامور کا.گ.ب. موفق به بردن پرونده سرلشکر مقربی با خود شد یا که این پرونده به دست ماموران ایرانی افتاد. البته از آنجایی که کوزیچکین حرفی از به دست آوردن پرونده نمی‌زند و اخیرا وب‌سایت پارسینه هم گزارشی از برخی اوراق پرونده مقربی منتشر کرده است، به نظر می‌رسد که شق دوم، بیشتر محتمل باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.