|

پلوتونیوم یا اورانیوم؛ مساله این نیست

مریم امیری: ‌سومین آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی چیزی داشت که نگرانی‌ها را از آنچه در آزمایش‌های قبلی این کشور وجود داشت، فراتر برد. تردیدهایی وجود دارد که سومین بمبی که این کشور آزمایش کرد، برخلاف آزمایش‌های قبلی، نه با پایه پلوتونیوم که بر پایه اورانیوم بوده است. سلاح هسته‌ای تنها با دو عنصر ساخته می‌شود: اورانیوم غنی‌شده یا پلوتونیوم. کارشناسان کره‌جنوبی و ژاپن نتوانستند تشخیص دهند چه ماده‌‌ای در بمب اتمی کره‌شمالی به کار رفته است. آنها می‌گویند هیچ ایزوتوپ رادیواکتیوی از آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی ردیابی نکرده‌اند. به همین دلیل نتوانستند تکنولوژی آن را تشخیص دهند. هواپیماها و کشتی‌های کره‌جنوبی و ژاپن پس از آزمایش هسته‌ای فورا راه افتادند تا نمونه‌ها را جمع‌آوری کنند. هشت نمونه بررسی شد ولی چیزی به دست نیامد. پیدا کردن ایزوتوپ‌ها -به ویژه گاز هگزا- به کارشناسان کمک می‌کند که تشخیص دهند بمب هسته‌ای پایه پلوتونیوم دارد یا اورانیوم. آزمایش دقیق هسته‌ای می‌تواند به نحوی باشد که ایزوتوپی به جا نماند؛ به ویژه اگر در آن از اورانیوم غنی‌شده استفاده شده باشد.
اهمیت دانستن پایه بمب هسته‌ای در چیست؟
پاسخ این است که اگر آن‌طور که می‌گویند در این آزمایش آخر اورانیوم غنی‌شده به کار رفته باشد، برنامه هسته‌ای کره‌شمالی از قبل هم تهدیدآمیزتر خواهد بود. اهمیت این آزمایش پیام زورآزمایی کیم‌جونگ‌اون نبود. استفاده از اورانیوم غنی‌شده این پیام را به جهان -به ویژه به خریداران بالقوه- می‌دهد که خط تولید جدید و ناشناخته‌ای برای تولید مواد لازم برای سلاح هسته‌ای دارد.
کره‌شمالی سرشار از ذخایر سنگ معدن اورانیوم است، در حالی‌ که موجودی پلوتونیوم آن محدود است. در سال 1993 ایالات متحده کشف کرد که کره‌شمالی به اندازه ساخت یک یا دو بمب هسته‌ای پلوتونیوم در اختیار دارد. حالا که مشخص شده علاوه بر پلوتونیوم، اورانیوم غنی‌شده نیز در کره‌شمالی وجود دارد، معلوم نیست این کشور سالانه چند بمب می‌تواند تولید کند. دو سال پیش کره‌شمالی سایت غنی‌سازی اورانیوم خودش را در «یانگبیون» فاش کرد؛ سایتی که برای تولید چندین بمب در سال می‌تواند اورانیوم غنی کند. شواهد قاطعی در دست نیست که این سایت راه افتاده باشد. از این‌رو کارشناسان غربی معتقدند سایت دیگری در کار است که سال‌هاست اورانیوم غنی می‌کند. نتیجه شوم چنین چیزی این است که کره‌شمالی حالا به محصول جدیدی دست یافته که مواد اولیه آن را راحت‌تر می‌تواند در بازار تهیه کند. استفاده از پلوتونیوم در ساخت بمب اتمی مزایای بسیاری دارد. تنها چهار کیلوگرم پلوتونیوم برای ساخت بمب اتمی با قدرت انفجار ۲۰ کیلوتن کافی است. در عین حال با تاسیسات بازفرآوری نسبتا کوچکی می‌توان چیزی حدود ۱۲ کیلوگرم پلوتونیوم در سال تولید کرد و آن را مستقیما در ساخت بمب به کار گرفت. برای کشور یا گروه تروریستی که بخواهد بمب اتمی بسازد، تولید پلوتونیوم با کمک رآکتورهای هسته‌ای غیرنظامی از تهیه آن با اورانیوم غنی‌شده آسان‌تر است. کارشناسان معتقدند که دانش و فناوری لازم برای طراحی و ساخت یک بمب پلوتونیومی ابتدایی، از دانش و فناوری که حمله‌کنندگان با گاز اعصاب به شبکه مترو توکیو در سال ۱۹۹۵ در اختیار داشتند، پیشرفته‌تر نیست. متوقف نشدن برنامه خطرناک کره‌شمالی محدودیت‌های سیاست‌های غربی را یادآور می‌شود؛ به ویژه اصرار ایالات متحده بر منزوی‌تر کردن این امپراتوری گوشه‌گیر. چنین سیاست‌هایی جهان را از عواقب اعمال کره‌شمالی «منزوی» نمی‌کند. آخرین بمب هسته‌ای کره‌شمالی قوی‌ترین آنها نیز بود. وزیر دفاع این کشور می‌گوید موج انفجار حاصل از آزمایش هسته‌ای معادل انفجار شش الی هفت کیلوتن تی‌ان‌تی بوده است. همین مقایسه در آزمایش سال ۲۰۰۹ معادل دو الی شش کیلوتن تی‌ان‌تی بود.
از دهه پیش، پیوینگ یانگ زرادخانه‌های خود را به یکی کاهش داده بود و در سال ۲۰۰۶ یک بمب هسته‌ای آزمایش کرد، دومی را هم در سال ۲۰۰۹. جامعه جهانی امیدوار بود با تمام شدن ذخیره پلوتونیوم کره‌شمالی، ماجراجویی خطرناک او هم به پایان رسد. اما در عمل فرض‌هایی درست‌تر از آب درآمدند که می‌گفتند این کشور پیش از پایان یافتن ذخیره پلوتونیوم در آزمایش بعدی خودش از اورانیوم غنی‌شده استفاده خواهدکرد.
اورانیوم غنی‌شده نسبت به پلوتونیوم سخت‌تر ردیابی و راحت‌تر پنهان می‌شود و از این‌رو راحت‌تر هم صادر می‌شود. مدلی که در بمب هسته‌ای که در سال ۱۹۴۵ در هیروشیما فرود آمد نیز به کار رفت. این بمب آنقدر مطمئن بود که آمریکا پیش از استفاده هرگز آن را آزمایش نکرد. تکنولوژی غنی‌سازی اورانیوم را راحت‌تر می‌توان پنهان کرد، ابزار آن سریع‌تر ساخته می‌شود و شانس یافتن همپیمان‌هایی مانند القاعده نیز بیشتر است. همان‌طور که وزیر دفاع سابق آمریکا می‌گوید تاریخ نشان داده که کره‌ای‌ها «هر چیز را به هر کس که بتواند پول نقد بپردازد، می‌فروشند» در نتیجه می‌توان گفت یکی از خطرناک‌ترین پیام‌هایی که آخرین آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی برای جامعه جهانی داشت، این بود: «بمب هسته‌ای می‌فروشیم.»
مریم امیری: ‌سومین آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی چیزی داشت که نگرانی‌ها را از آنچه در آزمایش‌های قبلی این کشور وجود داشت، فراتر برد. تردیدهایی وجود دارد که سومین بمبی که این کشور آزمایش کرد، برخلاف آزمایش‌های قبلی، نه با پایه پلوتونیوم که بر پایه اورانیوم بوده است. سلاح هسته‌ای تنها با دو عنصر ساخته می‌شود: اورانیوم غنی‌شده یا پلوتونیوم. کارشناسان کره‌جنوبی و ژاپن نتوانستند تشخیص دهند چه ماده‌‌ای در بمب اتمی کره‌شمالی به کار رفته است. آنها می‌گویند هیچ ایزوتوپ رادیواکتیوی از آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی ردیابی نکرده‌اند. به همین دلیل نتوانستند تکنولوژی آن را تشخیص دهند. هواپیماها و کشتی‌های کره‌جنوبی و ژاپن پس از آزمایش هسته‌ای فورا راه افتادند تا نمونه‌ها را جمع‌آوری کنند. هشت نمونه بررسی شد ولی چیزی به دست نیامد. پیدا کردن ایزوتوپ‌ها -به ویژه گاز هگزا- به کارشناسان کمک می‌کند که تشخیص دهند بمب هسته‌ای پایه پلوتونیوم دارد یا اورانیوم. آزمایش دقیق هسته‌ای می‌تواند به نحوی باشد که ایزوتوپی به جا نماند؛ به ویژه اگر در آن از اورانیوم غنی‌شده استفاده شده باشد.
اهمیت دانستن پایه بمب هسته‌ای در چیست؟
پاسخ این است که اگر آن‌طور که می‌گویند در این آزمایش آخر اورانیوم غنی‌شده به کار رفته باشد، برنامه هسته‌ای کره‌شمالی از قبل هم تهدیدآمیزتر خواهد بود. اهمیت این آزمایش پیام زورآزمایی کیم‌جونگ‌اون نبود. استفاده از اورانیوم غنی‌شده این پیام را به جهان -به ویژه به خریداران بالقوه- می‌دهد که خط تولید جدید و ناشناخته‌ای برای تولید مواد لازم برای سلاح هسته‌ای دارد.
کره‌شمالی سرشار از ذخایر سنگ معدن اورانیوم است، در حالی‌ که موجودی پلوتونیوم آن محدود است. در سال 1993 ایالات متحده کشف کرد که کره‌شمالی به اندازه ساخت یک یا دو بمب هسته‌ای پلوتونیوم در اختیار دارد. حالا که مشخص شده علاوه بر پلوتونیوم، اورانیوم غنی‌شده نیز در کره‌شمالی وجود دارد، معلوم نیست این کشور سالانه چند بمب می‌تواند تولید کند. دو سال پیش کره‌شمالی سایت غنی‌سازی اورانیوم خودش را در «یانگبیون» فاش کرد؛ سایتی که برای تولید چندین بمب در سال می‌تواند اورانیوم غنی کند. شواهد قاطعی در دست نیست که این سایت راه افتاده باشد. از این‌رو کارشناسان غربی معتقدند سایت دیگری در کار است که سال‌هاست اورانیوم غنی می‌کند. نتیجه شوم چنین چیزی این است که کره‌شمالی حالا به محصول جدیدی دست یافته که مواد اولیه آن را راحت‌تر می‌تواند در بازار تهیه کند. استفاده از پلوتونیوم در ساخت بمب اتمی مزایای بسیاری دارد. تنها چهار کیلوگرم پلوتونیوم برای ساخت بمب اتمی با قدرت انفجار ۲۰ کیلوتن کافی است. در عین حال با تاسیسات بازفرآوری نسبتا کوچکی می‌توان چیزی حدود ۱۲ کیلوگرم پلوتونیوم در سال تولید کرد و آن را مستقیما در ساخت بمب به کار گرفت. برای کشور یا گروه تروریستی که بخواهد بمب اتمی بسازد، تولید پلوتونیوم با کمک رآکتورهای هسته‌ای غیرنظامی از تهیه آن با اورانیوم غنی‌شده آسان‌تر است. کارشناسان معتقدند که دانش و فناوری لازم برای طراحی و ساخت یک بمب پلوتونیومی ابتدایی، از دانش و فناوری که حمله‌کنندگان با گاز اعصاب به شبکه مترو توکیو در سال ۱۹۹۵ در اختیار داشتند، پیشرفته‌تر نیست. متوقف نشدن برنامه خطرناک کره‌شمالی محدودیت‌های سیاست‌های غربی را یادآور می‌شود؛ به ویژه اصرار ایالات متحده بر منزوی‌تر کردن این امپراتوری گوشه‌گیر. چنین سیاست‌هایی جهان را از عواقب اعمال کره‌شمالی «منزوی» نمی‌کند. آخرین بمب هسته‌ای کره‌شمالی قوی‌ترین آنها نیز بود. وزیر دفاع این کشور می‌گوید موج انفجار حاصل از آزمایش هسته‌ای معادل انفجار شش الی هفت کیلوتن تی‌ان‌تی بوده است. همین مقایسه در آزمایش سال ۲۰۰۹ معادل دو الی شش کیلوتن تی‌ان‌تی بود.
از دهه پیش، پیوینگ یانگ زرادخانه‌های خود را به یکی کاهش داده بود و در سال ۲۰۰۶ یک بمب هسته‌ای آزمایش کرد، دومی را هم در سال ۲۰۰۹. جامعه جهانی امیدوار بود با تمام شدن ذخیره پلوتونیوم کره‌شمالی، ماجراجویی خطرناک او هم به پایان رسد. اما در عمل فرض‌هایی درست‌تر از آب درآمدند که می‌گفتند این کشور پیش از پایان یافتن ذخیره پلوتونیوم در آزمایش بعدی خودش از اورانیوم غنی‌شده استفاده خواهدکرد.
اورانیوم غنی‌شده نسبت به پلوتونیوم سخت‌تر ردیابی و راحت‌تر پنهان می‌شود و از این‌رو راحت‌تر هم صادر می‌شود. مدلی که در بمب هسته‌ای که در سال ۱۹۴۵ در هیروشیما فرود آمد نیز به کار رفت. این بمب آنقدر مطمئن بود که آمریکا پیش از استفاده هرگز آن را آزمایش نکرد. تکنولوژی غنی‌سازی اورانیوم را راحت‌تر می‌توان پنهان کرد، ابزار آن سریع‌تر ساخته می‌شود و شانس یافتن همپیمان‌هایی مانند القاعده نیز بیشتر است. همان‌طور که وزیر دفاع سابق آمریکا می‌گوید تاریخ نشان داده که کره‌ای‌ها «هر چیز را به هر کس که بتواند پول نقد بپردازد، می‌فروشند» در نتیجه می‌توان گفت یکی از خطرناک‌ترین پیام‌هایی که آخرین آزمایش هسته‌ای کره‌شمالی برای جامعه جهانی داشت، این بود: «بمب هسته‌ای می‌فروشیم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.