|

باز تعریف سیاست

فرزانه سهرابی

مفهوم امر سیاسی (The Political) واژه نسبتا متاخری در ادبیات سیاسی است که برای توضیح مسایل جدیدی در دیسیپلین علم سیاست وضع شده است. در واقع، مفهوم امر سیاسی برای اشاره به تفاوت محتوایی و صوری با علم سیاست کلاسیک مطرح شده است. علم سیاست کلاسیک، قدرت و دولت را در کانون توجه خود قرار داده است و هدف از آن اساسا حفظ قدرت سیاسی در سطح دولت بوده است. امر سیاسی خلاف این جریان معتقد است که سیاست فقط محدود به قلمرو دولت و قدرت سیاسی نمی‌شود و هدف علم سیاست بازسازی‌شده باید ترسیم امکاناتی برای رهایی از سلطه باشد. بر این اساس دیگر نمی‌توان به تنهایی از مفهوم سنتی سیاست در تمامی روابط و مناسبات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی استفاده کرد؛ زیرا با اجتماعی شدن سیاست ما در تمامی مناسبات خود شاهد روابط قدرت هستیم. قدرتی که تنها در نهادهای رسمی خود را نشان نمی‌دهد. اکنون دیگر تنها دولت‌ها و نهادهای رسمی دارندگان قدرت بلامنازع نیستند بلکه به واسطه ظهور موضوعات جدید تمامی گروه‌هایی که در گذشته تنها دارای یک انجمن یا یک اسم بودند اکنون خواهان میزانی از قدرت برای بیان خواسته‌ها و تاثیرگذاری بر دنیای اطراف خود هستند. امر سیاسی در واقع زمانی سیاسی می‌شود که مردان و زنان اراده کنند که آن امر باید مورد بحث و مجادله قرار بگیرد و در عرصه عمومی مورد تصمیم‌گیری واقع شود. هیچکس و هیچ چیز در اصل از حوزه این تعریف جداشدنی نیست. آنچه مفهوم امر سیاسی را در کانون توجه قرار داده است ظهور عوامل ذهنی یعنی ظهور مکاتب جدیدی مانند (پساساختگرایی و پسامدرنیته، پسافمینیسم، پسامارکسیسم، مدرنیته بازاندیشانه و طرفداران محیط‌زیست) و عوامل عینی مانند (جهانی‌شدن، سرمایه‌داری بی‌سازمان، رسانه‌ای شدن و تکنولوژی) است. این عوامل در بستری از سیاست فرهنگی شکل گرفته است که از طریق آن تنها طبقه و ساختارهای رسمی و غیررسمی معیار توازن قدرت نیستند بلکه این هویت‌ها، شیوه‌های زندگی و ساختارهای اجتماعی تثبیت‌شده‌ای است، که خواهان حضور در عرصه قدرت و تاثیر‌گذاری بر آنند. امروزه دیگر مسایل اقتصادی و تولید انبوه تنها دغدغه جوامعی که سیاست فرهنگی در آن بروز کرده، نیست بلکه برخورد بر سر کنترل دانش که بین بخش‌های تحصیلکرده جامعه (دانشجویان و زنان خانه‌دار) در جریان است، به موضوعی مهم تبدیل شده است. در واقع ظهور این عوامل ذهنی و عینی تنها معطوف به سیاست در سطح دولت‌ها نیستند بلکه در جامعه مدنی فعال هستند. بنابراین شرایط جدید جامعه پست‌مدرنیته با سیاست به معنی سنتی آن هماهنگ نیست بلکه باید از مفهوم امر سیاسی که در ریزترین مناسبات اجتماعی و شخصی وجود دارد، نام برد. سیاست از نظر این مکاتب در سراسر جامعه اتفاق می‌افتد: از گروه‌های قبیله‌ای و فامیلی تا دولت و از انجمن‌های داوطلب تا شرکت‌های چندملیتی. سیاست یک فعالیت دسته‌جمعی است، در اصل هر موقع که به اتخاذ تصمیماتی چه از جانب دیگر مردمان و چه برای خودمان می‌پردازیم، به شکلی سیاسی عمل می‌کنیم. امروزه در رابطه با فمینیسم ما با مکتبی که تنها در سطح نظری حضور دارد روبه‌رو نیستیم بلکه این مکتب به صورت جنبشی درآمده است تا سیاست را از شکل تنگ‌نظرانه‌ای‌ که تنها در مسایل عمومی مانند اقتصاد یا امور خارجی محدود شده، رها کند.
در پایان باید گفت، برای اینکه تفکر سیاسی هم به عنوان یک رشته آکادمیک و هم به عنوان یکی از موضوعات مهم این جهان بتواند همچنان دارای موضعی اصیل باشد، نیازمند تعریف فرآیندی از سیاست هستیم که تنها بر نهادهای حکومتی رسمی و غیررسمی متمرکز نباشد، بلکه به جنبه‌های غیردموکراتیک سیاست توجه کند و وارد زمینه محیط اجتماعی و فرهنگی شود. تبلور این امر حداقل برای ما دانش‌آموختگان عرصه سیاست آشنایی هرچه بیشتر با آثار و اندیشمندانی است که نگاهی متفاوت به آنچه تاکنون سیاست نامیده‌ایم به ما می‌دهد. کتاب درباره امر سیاسی یکی از مهم‌ترین آثاری است که می‌تواند کمک شایانی داشته باشد.
مفهوم امر سیاسی (The Political) واژه نسبتا متاخری در ادبیات سیاسی است که برای توضیح مسایل جدیدی در دیسیپلین علم سیاست وضع شده است. در واقع، مفهوم امر سیاسی برای اشاره به تفاوت محتوایی و صوری با علم سیاست کلاسیک مطرح شده است. علم سیاست کلاسیک، قدرت و دولت را در کانون توجه خود قرار داده است و هدف از آن اساسا حفظ قدرت سیاسی در سطح دولت بوده است. امر سیاسی خلاف این جریان معتقد است که سیاست فقط محدود به قلمرو دولت و قدرت سیاسی نمی‌شود و هدف علم سیاست بازسازی‌شده باید ترسیم امکاناتی برای رهایی از سلطه باشد. بر این اساس دیگر نمی‌توان به تنهایی از مفهوم سنتی سیاست در تمامی روابط و مناسبات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی استفاده کرد؛ زیرا با اجتماعی شدن سیاست ما در تمامی مناسبات خود شاهد روابط قدرت هستیم. قدرتی که تنها در نهادهای رسمی خود را نشان نمی‌دهد. اکنون دیگر تنها دولت‌ها و نهادهای رسمی دارندگان قدرت بلامنازع نیستند بلکه به واسطه ظهور موضوعات جدید تمامی گروه‌هایی که در گذشته تنها دارای یک انجمن یا یک اسم بودند اکنون خواهان میزانی از قدرت برای بیان خواسته‌ها و تاثیرگذاری بر دنیای اطراف خود هستند. امر سیاسی در واقع زمانی سیاسی می‌شود که مردان و زنان اراده کنند که آن امر باید مورد بحث و مجادله قرار بگیرد و در عرصه عمومی مورد تصمیم‌گیری واقع شود. هیچکس و هیچ چیز در اصل از حوزه این تعریف جداشدنی نیست. آنچه مفهوم امر سیاسی را در کانون توجه قرار داده است ظهور عوامل ذهنی یعنی ظهور مکاتب جدیدی مانند (پساساختگرایی و پسامدرنیته، پسافمینیسم، پسامارکسیسم، مدرنیته بازاندیشانه و طرفداران محیط‌زیست) و عوامل عینی مانند (جهانی‌شدن، سرمایه‌داری بی‌سازمان، رسانه‌ای شدن و تکنولوژی) است. این عوامل در بستری از سیاست فرهنگی شکل گرفته است که از طریق آن تنها طبقه و ساختارهای رسمی و غیررسمی معیار توازن قدرت نیستند بلکه این هویت‌ها، شیوه‌های زندگی و ساختارهای اجتماعی تثبیت‌شده‌ای است، که خواهان حضور در عرصه قدرت و تاثیر‌گذاری بر آنند. امروزه دیگر مسایل اقتصادی و تولید انبوه تنها دغدغه جوامعی که سیاست فرهنگی در آن بروز کرده، نیست بلکه برخورد بر سر کنترل دانش که بین بخش‌های تحصیلکرده جامعه (دانشجویان و زنان خانه‌دار) در جریان است، به موضوعی مهم تبدیل شده است. در واقع ظهور این عوامل ذهنی و عینی تنها معطوف به سیاست در سطح دولت‌ها نیستند بلکه در جامعه مدنی فعال هستند. بنابراین شرایط جدید جامعه پست‌مدرنیته با سیاست به معنی سنتی آن هماهنگ نیست بلکه باید از مفهوم امر سیاسی که در ریزترین مناسبات اجتماعی و شخصی وجود دارد، نام برد. سیاست از نظر این مکاتب در سراسر جامعه اتفاق می‌افتد: از گروه‌های قبیله‌ای و فامیلی تا دولت و از انجمن‌های داوطلب تا شرکت‌های چندملیتی. سیاست یک فعالیت دسته‌جمعی است، در اصل هر موقع که به اتخاذ تصمیماتی چه از جانب دیگر مردمان و چه برای خودمان می‌پردازیم، به شکلی سیاسی عمل می‌کنیم. امروزه در رابطه با فمینیسم ما با مکتبی که تنها در سطح نظری حضور دارد روبه‌رو نیستیم بلکه این مکتب به صورت جنبشی درآمده است تا سیاست را از شکل تنگ‌نظرانه‌ای‌ که تنها در مسایل عمومی مانند اقتصاد یا امور خارجی محدود شده، رها کند.
در پایان باید گفت، برای اینکه تفکر سیاسی هم به عنوان یک رشته آکادمیک و هم به عنوان یکی از موضوعات مهم این جهان بتواند همچنان دارای موضعی اصیل باشد، نیازمند تعریف فرآیندی از سیاست هستیم که تنها بر نهادهای حکومتی رسمی و غیررسمی متمرکز نباشد، بلکه به جنبه‌های غیردموکراتیک سیاست توجه کند و وارد زمینه محیط اجتماعی و فرهنگی شود. تبلور این امر حداقل برای ما دانش‌آموختگان عرصه سیاست آشنایی هرچه بیشتر با آثار و اندیشمندانی است که نگاهی متفاوت به آنچه تاکنون سیاست نامیده‌ایم به ما می‌دهد. کتاب درباره امر سیاسی یکی از مهم‌ترین آثاری است که می‌تواند کمک شایانی داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.