|

رییس مجمع تشخیص مصلحت، رویه‌های دولت را قابل‌پذیرش نمی‌داند

منتقد 8 ساله

فرزانه آیینی

انتقادات رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام به دولت‌های نهم و دهم، بیشتر در حوزه‌های اقتصاد و دیپلماسی مطرح شده؛ دو حوزه‌ای که این روزها تقریبا با همان ادبیات «هاشمی»، از سوی هم‌پیمانان سابق احمدی‌نژاد هم بیان می‌شود. او گاهی هم به برخی رفتارهای سیاسی رییس دولت به شکل مستقیم یا غیرمستقیم انتقاد می‌کند و البته در دو سال اخیر به طور کلی، انتقاد کردن به این هشت‌سال به نسبت دو سال ابتدای آن راحت‌تر شده است. هرچند امروز صف منتقدان محمود احمدی‌نژاد آنقدر بلند است که از هر طیف و صنفی را در خود جای داده است، با این حال وقتی نوبت به اکبر هاشمی‌رفسنجانی می‌رسد، نقدها رنگ و بوی دیگری می‌گیرند.
ریشه ماجرا شاید به تجربه مدیریتی بیش از سه دهه‌ای هاشمی بازگردد، شاید هم به رقابت استاندار سابق با رییس‌جمهور پیشین در نهمین دوره کارزار ریاست‌جمهوری. هر چه که هست ریشه‌یابی این اختلاف در بهار سال گذشته آنچنان در میان ریش سفیدان جناح راست حایز اهمیت شد که مجلس‌خبرگان کمیسیون تحقیقی را برای ریشه‌یابی این داستان برگزید. پتانسیل این نقد و انتقادات متقابل هرچه می‌خواهد باشد چرا که در اصل ماجرا که حالا ابعاد تازه‌تری نیز یافته است، تفاوتی نخواهد گذاشت. اصل انتقادات و اقدامات، کنش‌ها و واکنش‌هایی بعضا گزنده و دامنه‌دار است که گاه و بی‌گاه در عرصه سیاسی و حتی مدیریتی کشور عرض‌اندام می‌کند. هر چند احمدی‌نژاد و هاشمی‌رفسنجانی در نهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۸۴ رقیب یکدیگر بودند. هاشمی‌رفسنجانی طی چهار سال اول ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد، کمتر به شکل علنی و مستقیم از سیاست‌های دولت او سخن می‌گفت، اما پس از وقایع ابتدای سال 90 و استعفای وزیر اطلاعات، به طور جدی‌تری انتقاداتش را بیان کرد. اگر چه نسبت دادن برخی تخلفات به خانواده هاشمی که از اتهامات کوچک و بزرگ اقتصادی و سیاسی تا برخی کارشکنی‌ها را شامل می‌شد، در چهارسال اول دولت نهم نیز پررنگ بود اما ماجرای مناظره‌های انتخاباتی سال 88، به آن روندی متفاوت بخشید.
به دنبال آن هم هاشمی در نامه‌ای از ضرغامی خواست که فرصتی فراهم کند تا او از خود دفاع کند؛ خواسته‌ای که امکان تحقق نیافت و گاهی نیز به شکل گله از سوی خاندان هاشمی بیان شد. پس از آن بود که نامه تظلم‌خواهی فرزندان آیت‌الله هاشمی نیز به قوه قضاییه ارسال شد تا بتوانند از طریق قوه قضاییه پیگیر مسایل مطرح‌شده علیه خود باشند.
ماجرای دانشگاه آزاد
این تنها اختلاف موجود نبود، چه اینکه مناقشه دانشگاه آزاد موضوع دیگری بود که اختلافات این دو را مجددا رسانه‌ای کرد. در ابتدای دولت نهم، احمدی‌نژاد در چند سفر استانی تاکید کرد که می‌خواهد درباره دانشگاه آزاد، تصمیم انقلابی بگیرد. حتی تلاش شد این دانشگاه زیرنظر وزارت علوم عمل کند اما با تشکیل جلسه هیات موسس این دانشگاه، این روند متوقف شد. اما این اختلافات زمانی قوت گرفت که هیات امنای دانشگاه آزاد به ریاست هاشمی شهریورماه سال 88 اعلام کرد کلیه اموال منقول و غیرمنقول این دانشگاه را وقف کرده است. اندکی پس از آن شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به ریاست محمود احمدی‌نژاد اساسنامه جدیدی را برای دانشگاه آزاد تدوین کرد و تعدادی از اعضای هیات موسس را از این شورا کنار گذاشت. این چالش‌ها ادامه پیدا کرد تا اینکه با دستور رهبر معظم انقلاب در دو حکم جداگانه به هاشمی‌رفسنجانی به عنوان رییس هیات امنای دانشگاه آزاد و محمود احمدی‌نژاد در راس شورای‌عالی انقلاب فرهنگی هم وقف دانشگاه آزاد و هم تصویب اساسنامه جدید متوقف شد. پس از آن هم هیات امنای جدیدی از سوی این شورا، انتخاب شد و آنها نیز پس از حدود سه دهه، رییس جدیدی را برای این دانشگاه انتخاب کردند.
مجمع تشخیص
مصوبات مجمع تشخیص مصلحت که بر اساس قانون در موارد اختلافی میان دولت و مجلس ورود می‌یافت نیز فرصتی برای انتقاد به عملکرد هاشمی از سوی مسوولان دولت شد. احمدی‌نژاد که خود عضویت مجمع را داشت اما آخرین باری که محمود احمدی‌نژاد رییس‌جمهور در جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام شرکت کرد، به اوایل سال 1388 برمی‌گشت. پس از آن به ویژه بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری دوره دهم، محمود احمدی‌نژاد که به لحاظ جایگاه ریاست‌جمهوری یکی از اعضای حقوقی و ثابت مجمع تشخیص مصلحت نظام است، در تمام جلسات این مجمع غایب بود. چند ماه که از غیبت احمدی‌نژاد در جلسات مجمع گذشت، یکی از سایت‌های حامی دولت از درخواست هاشمی‌رفسنجانی از احمدی‌نژاد برای شرکت در جلسات مجمع تشخیص به دلیل حساسیت جلسات و برای رعایت مصالح عمومی خبر داد و نوشت که رییس‌جمهور نیز در پاسخ به این دعوت از برنامه‌ریزی خود برای شرکت مستمر در جلسات این مجمع در آینده نزدیک خبر داده است. اما دهم آذر 88 محمود احمدی‌نژاد در یک گفت‌وگوی تلویزیونی درباره دلایل غیبت خود در جلسات مجمع گفت: «نرفتن به مجمع تشخیص دلایل خاص خودش را دارد.» غیبت رییس‌جمهور در جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام در حالی ادامه داشت که به اعتقاد کارشناسان حضور احمدی‌نژاد در این جلسات به منظور دفاع از موضع دولت و جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی ضروری است. تا اینکه پس از دو سال در اردیبهشت‌ماه گذشته این غیبت‌ها به سر رسید و احمدی‌نژاد به سفارش بزرگان نظام به مجمع بازگشت. در همان روزها، رفسنجانی در واکنش به انتقادات دولتیان به عملکرد مجمع تشخیص مصلحت نظام، عملکرد 23ساله مجمع تشخیص را کم ایراد و «کاملا موفق» توصیف کرد. رییس مجمع تشخیص همچنین با بیان اینکه «ما فراجناحی هستیم»، گفته بود: «موضع‌گیری‌های سیاسی ما هم خیلی عمومی و کلی است و جناحی کار نمی‌کنیم.»
هاشمی‌رفسنجانی اخیرا هم با توجه به عملکرد کمیسیون نظارت مجمع تشخیص، بخشی از تخلفات دولت را هم این‌گونه بیان کرده است: فرض کنید درباره یارانه‌ها، واگذاری‌ها، خصوصی‌سازی‌ها و اینکه بنا بود وابسته به نفت نباشیم یا به تدریج وابستگی کم شود و اینکه کارها نباید دست دولت باشد و واگذار شود، اینها سیاست‌های مهمی است یا اینکه براساس سند چشم‌انداز باید سالی فلان مقدار کشور پیشرفت کند که نشده است. همه اینها تخلف‌هایی است که دولت کرده است.
مجلس خبرگان
ریاست هاشمی بر مجلس‌خبرگان هم چالش دیگری بود که آیت‌الله هاشمی با آن مواجه شد. پس از درگذشت آیت‌الله مشکینی، رییس مجمع تشخیص به اتفاق آرا به عنوان رییس مجلس‌خبرگان نیز برگزیده شد؛ امری که بارها و بارها از سوی حامیان دولت مورد انتقاد قرار گرفت. پس از جریانات سال 88، برگزاری نشست زمستانه مجلس‌خبرگان رهبری و انتخابات هیات رییسه این مجلس، فرصتی بود تا برخی رسانه‌های تندرو تلاش کنند، رقابت میان آیت‌الله هاشمی و آیت‌الله مهدوی‌کنی را تداعی کنند و ماجراهای خاصی حول آن شکل دهند. هاشمی با توجه به این روند، اعلام کرد در احترام به یار دیرینش که در جامعه روحانیت مبارز نیز به دبیرکلی وی رای داده بود، از حضور در این انتخابات انصراف می‌دهد و آیت‌الله مهدوی‌کنی به‌عنوان رییس جدید این مجلس برگزیده شد، هر چند دبیرکل جامعه روحانیت در چند مصاحبه پس از آن، از این جریانات تندرو ابراز ناخرسندی کرد و به تجلیل از هاشمی‌رفسنجانی پرداخت.
چه پایانی؟
هجمه‌ها و انتقادات پر حجم برخی حامیان احمدی‌نژاد نسبت به عملکردهای هاشمی‌رفسنجانی در شرایطی است که پیش از این از حمایت و تحسین‌های ویژه احمدی‌نژاد برخوردار بوده است. سایت‌های مختلف خبری در روزهای اخیر، اظهاراتی از احمدی‌نژاد در مورد هاشمی‌رفسنجانی منتشر کرده‌اند که او در مهرماه 75 درخصوص هاشمی‌رفسنجانی بیان کرده و او را شخصیت بزرگ انقلابی و اندیشمند دانسته است. روزنامه همشهری مورخ 28 مهر 75 نیز اظهارات محمود احمدی‌نژاد را منتشر کرده که در بخشی از آن، هاشمی‌رفسنجانی را «سردار سازندگی» نامیده است.
حالا هم که نوبت به یازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری رسیده نقد‌های دو طیف علیه هم رنگ‌وبوی تازه‌تری به خود گرفته و سبب شده است تا کوچک‌ترین تحرک سیاسی و اقتصادی جریانات مذکور از دید انتقادی طرفین مخفی نماند و به دستاویزی برای اعلام ضعف‌های مدیریتی رقیب تبدیل شود. با این حال یک موضوع توسط تحلیل‌گران مورد اشاره قرار گرفته است؛ اینکه هاشمی اهل تعامل سیاسی است مگر اینکه آنچه را که محل اشکال می‌داند، در رایزنی‌های بین خود و افراد، رفع نشود. او گفته که اصل انقلاب را از دولت‌ها مهم‌تر می‌داند اما برخی چهره‌های دولت نهم و دهم نیز تاکید می‌کنند که او نمی‌تواند خود را وارث انقلاب بداند. رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دور شدن از رویه‌های تجربه شده را درست نمی‌داند و در سوی مقابل، دولتی‌ها خود را حامی شکستن حلقه مدیران تکراری و در انداختن طرح‌های نو معرفی می‌کنند. قضاوت در این حوزه، شاید امروز از هر زمانی ساده‌تر باشد.
انتقادات رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام به دولت‌های نهم و دهم، بیشتر در حوزه‌های اقتصاد و دیپلماسی مطرح شده؛ دو حوزه‌ای که این روزها تقریبا با همان ادبیات «هاشمی»، از سوی هم‌پیمانان سابق احمدی‌نژاد هم بیان می‌شود. او گاهی هم به برخی رفتارهای سیاسی رییس دولت به شکل مستقیم یا غیرمستقیم انتقاد می‌کند و البته در دو سال اخیر به طور کلی، انتقاد کردن به این هشت‌سال به نسبت دو سال ابتدای آن راحت‌تر شده است. هرچند امروز صف منتقدان محمود احمدی‌نژاد آنقدر بلند است که از هر طیف و صنفی را در خود جای داده است، با این حال وقتی نوبت به اکبر هاشمی‌رفسنجانی می‌رسد، نقدها رنگ و بوی دیگری می‌گیرند.
ریشه ماجرا شاید به تجربه مدیریتی بیش از سه دهه‌ای هاشمی بازگردد، شاید هم به رقابت استاندار سابق با رییس‌جمهور پیشین در نهمین دوره کارزار ریاست‌جمهوری. هر چه که هست ریشه‌یابی این اختلاف در بهار سال گذشته آنچنان در میان ریش سفیدان جناح راست حایز اهمیت شد که مجلس‌خبرگان کمیسیون تحقیقی را برای ریشه‌یابی این داستان برگزید. پتانسیل این نقد و انتقادات متقابل هرچه می‌خواهد باشد چرا که در اصل ماجرا که حالا ابعاد تازه‌تری نیز یافته است، تفاوتی نخواهد گذاشت. اصل انتقادات و اقدامات، کنش‌ها و واکنش‌هایی بعضا گزنده و دامنه‌دار است که گاه و بی‌گاه در عرصه سیاسی و حتی مدیریتی کشور عرض‌اندام می‌کند. هر چند احمدی‌نژاد و هاشمی‌رفسنجانی در نهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۸۴ رقیب یکدیگر بودند. هاشمی‌رفسنجانی طی چهار سال اول ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد، کمتر به شکل علنی و مستقیم از سیاست‌های دولت او سخن می‌گفت، اما پس از وقایع ابتدای سال 90 و استعفای وزیر اطلاعات، به طور جدی‌تری انتقاداتش را بیان کرد. اگر چه نسبت دادن برخی تخلفات به خانواده هاشمی که از اتهامات کوچک و بزرگ اقتصادی و سیاسی تا برخی کارشکنی‌ها را شامل می‌شد، در چهارسال اول دولت نهم نیز پررنگ بود اما ماجرای مناظره‌های انتخاباتی سال 88، به آن روندی متفاوت بخشید.
به دنبال آن هم هاشمی در نامه‌ای از ضرغامی خواست که فرصتی فراهم کند تا او از خود دفاع کند؛ خواسته‌ای که امکان تحقق نیافت و گاهی نیز به شکل گله از سوی خاندان هاشمی بیان شد. پس از آن بود که نامه تظلم‌خواهی فرزندان آیت‌الله هاشمی نیز به قوه قضاییه ارسال شد تا بتوانند از طریق قوه قضاییه پیگیر مسایل مطرح‌شده علیه خود باشند.
ماجرای دانشگاه آزاد
این تنها اختلاف موجود نبود، چه اینکه مناقشه دانشگاه آزاد موضوع دیگری بود که اختلافات این دو را مجددا رسانه‌ای کرد. در ابتدای دولت نهم، احمدی‌نژاد در چند سفر استانی تاکید کرد که می‌خواهد درباره دانشگاه آزاد، تصمیم انقلابی بگیرد. حتی تلاش شد این دانشگاه زیرنظر وزارت علوم عمل کند اما با تشکیل جلسه هیات موسس این دانشگاه، این روند متوقف شد. اما این اختلافات زمانی قوت گرفت که هیات امنای دانشگاه آزاد به ریاست هاشمی شهریورماه سال 88 اعلام کرد کلیه اموال منقول و غیرمنقول این دانشگاه را وقف کرده است. اندکی پس از آن شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به ریاست محمود احمدی‌نژاد اساسنامه جدیدی را برای دانشگاه آزاد تدوین کرد و تعدادی از اعضای هیات موسس را از این شورا کنار گذاشت. این چالش‌ها ادامه پیدا کرد تا اینکه با دستور رهبر معظم انقلاب در دو حکم جداگانه به هاشمی‌رفسنجانی به عنوان رییس هیات امنای دانشگاه آزاد و محمود احمدی‌نژاد در راس شورای‌عالی انقلاب فرهنگی هم وقف دانشگاه آزاد و هم تصویب اساسنامه جدید متوقف شد. پس از آن هم هیات امنای جدیدی از سوی این شورا، انتخاب شد و آنها نیز پس از حدود سه دهه، رییس جدیدی را برای این دانشگاه انتخاب کردند.
مجمع تشخیص
مصوبات مجمع تشخیص مصلحت که بر اساس قانون در موارد اختلافی میان دولت و مجلس ورود می‌یافت نیز فرصتی برای انتقاد به عملکرد هاشمی از سوی مسوولان دولت شد. احمدی‌نژاد که خود عضویت مجمع را داشت اما آخرین باری که محمود احمدی‌نژاد رییس‌جمهور در جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام شرکت کرد، به اوایل سال 1388 برمی‌گشت. پس از آن به ویژه بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری دوره دهم، محمود احمدی‌نژاد که به لحاظ جایگاه ریاست‌جمهوری یکی از اعضای حقوقی و ثابت مجمع تشخیص مصلحت نظام است، در تمام جلسات این مجمع غایب بود. چند ماه که از غیبت احمدی‌نژاد در جلسات مجمع گذشت، یکی از سایت‌های حامی دولت از درخواست هاشمی‌رفسنجانی از احمدی‌نژاد برای شرکت در جلسات مجمع تشخیص به دلیل حساسیت جلسات و برای رعایت مصالح عمومی خبر داد و نوشت که رییس‌جمهور نیز در پاسخ به این دعوت از برنامه‌ریزی خود برای شرکت مستمر در جلسات این مجمع در آینده نزدیک خبر داده است. اما دهم آذر 88 محمود احمدی‌نژاد در یک گفت‌وگوی تلویزیونی درباره دلایل غیبت خود در جلسات مجمع گفت: «نرفتن به مجمع تشخیص دلایل خاص خودش را دارد.» غیبت رییس‌جمهور در جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام در حالی ادامه داشت که به اعتقاد کارشناسان حضور احمدی‌نژاد در این جلسات به منظور دفاع از موضع دولت و جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی ضروری است. تا اینکه پس از دو سال در اردیبهشت‌ماه گذشته این غیبت‌ها به سر رسید و احمدی‌نژاد به سفارش بزرگان نظام به مجمع بازگشت. در همان روزها، رفسنجانی در واکنش به انتقادات دولتیان به عملکرد مجمع تشخیص مصلحت نظام، عملکرد 23ساله مجمع تشخیص را کم ایراد و «کاملا موفق» توصیف کرد. رییس مجمع تشخیص همچنین با بیان اینکه «ما فراجناحی هستیم»، گفته بود: «موضع‌گیری‌های سیاسی ما هم خیلی عمومی و کلی است و جناحی کار نمی‌کنیم.»
هاشمی‌رفسنجانی اخیرا هم با توجه به عملکرد کمیسیون نظارت مجمع تشخیص، بخشی از تخلفات دولت را هم این‌گونه بیان کرده است: فرض کنید درباره یارانه‌ها، واگذاری‌ها، خصوصی‌سازی‌ها و اینکه بنا بود وابسته به نفت نباشیم یا به تدریج وابستگی کم شود و اینکه کارها نباید دست دولت باشد و واگذار شود، اینها سیاست‌های مهمی است یا اینکه براساس سند چشم‌انداز باید سالی فلان مقدار کشور پیشرفت کند که نشده است. همه اینها تخلف‌هایی است که دولت کرده است.
مجلس خبرگان
ریاست هاشمی بر مجلس‌خبرگان هم چالش دیگری بود که آیت‌الله هاشمی با آن مواجه شد. پس از درگذشت آیت‌الله مشکینی، رییس مجمع تشخیص به اتفاق آرا به عنوان رییس مجلس‌خبرگان نیز برگزیده شد؛ امری که بارها و بارها از سوی حامیان دولت مورد انتقاد قرار گرفت. پس از جریانات سال 88، برگزاری نشست زمستانه مجلس‌خبرگان رهبری و انتخابات هیات رییسه این مجلس، فرصتی بود تا برخی رسانه‌های تندرو تلاش کنند، رقابت میان آیت‌الله هاشمی و آیت‌الله مهدوی‌کنی را تداعی کنند و ماجراهای خاصی حول آن شکل دهند. هاشمی با توجه به این روند، اعلام کرد در احترام به یار دیرینش که در جامعه روحانیت مبارز نیز به دبیرکلی وی رای داده بود، از حضور در این انتخابات انصراف می‌دهد و آیت‌الله مهدوی‌کنی به‌عنوان رییس جدید این مجلس برگزیده شد، هر چند دبیرکل جامعه روحانیت در چند مصاحبه پس از آن، از این جریانات تندرو ابراز ناخرسندی کرد و به تجلیل از هاشمی‌رفسنجانی پرداخت.
چه پایانی؟
هجمه‌ها و انتقادات پر حجم برخی حامیان احمدی‌نژاد نسبت به عملکردهای هاشمی‌رفسنجانی در شرایطی است که پیش از این از حمایت و تحسین‌های ویژه احمدی‌نژاد برخوردار بوده است. سایت‌های مختلف خبری در روزهای اخیر، اظهاراتی از احمدی‌نژاد در مورد هاشمی‌رفسنجانی منتشر کرده‌اند که او در مهرماه 75 درخصوص هاشمی‌رفسنجانی بیان کرده و او را شخصیت بزرگ انقلابی و اندیشمند دانسته است. روزنامه همشهری مورخ 28 مهر 75 نیز اظهارات محمود احمدی‌نژاد را منتشر کرده که در بخشی از آن، هاشمی‌رفسنجانی را «سردار سازندگی» نامیده است.
حالا هم که نوبت به یازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری رسیده نقد‌های دو طیف علیه هم رنگ‌وبوی تازه‌تری به خود گرفته و سبب شده است تا کوچک‌ترین تحرک سیاسی و اقتصادی جریانات مذکور از دید انتقادی طرفین مخفی نماند و به دستاویزی برای اعلام ضعف‌های مدیریتی رقیب تبدیل شود. با این حال یک موضوع توسط تحلیل‌گران مورد اشاره قرار گرفته است؛ اینکه هاشمی اهل تعامل سیاسی است مگر اینکه آنچه را که محل اشکال می‌داند، در رایزنی‌های بین خود و افراد، رفع نشود. او گفته که اصل انقلاب را از دولت‌ها مهم‌تر می‌داند اما برخی چهره‌های دولت نهم و دهم نیز تاکید می‌کنند که او نمی‌تواند خود را وارث انقلاب بداند. رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دور شدن از رویه‌های تجربه شده را درست نمی‌داند و در سوی مقابل، دولتی‌ها خود را حامی شکستن حلقه مدیران تکراری و در انداختن طرح‌های نو معرفی می‌کنند. قضاوت در این حوزه، شاید امروز از هر زمانی ساده‌تر باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.