|

گاهي دور؛ گاهي نزديك

یدالله طاهرنژاد / عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی

اگر بخواهیم نگاهی به رویکرد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رییس اسبق مجلس‌خبرگان رهبری، نخستین رییس مجلس ایران و چهارمین رییس‌جمهوری ایران داشته باشیم، ابتدا باید به وی به‌عنوان کسی که در شکل‌گیری هسته‌های اولیه انقلاب و سرمایه‌گذاری برای این انقلاب و ایجاد ساختارهای حکومت پس از انقلاب نقش اساسی و کلیدی داشته است، نگاه کنیم. همین پیش‌زمینه موجب می‌شود که برای وی حفظ انقلاب و حفاظت از کیان آن در اولویت قرارگیرد و هرگاه احساس کند که این عنصر کلیدی و حساس دچار مشکل شده، دست به ایفای نقش زده است. البته باید توجه داشته باشید از بدو پیروزی انقلاب تا به امروز آنچه که باعث قوام و پیشرفت انقلاب بوده است، وحدت در میان آحاد جامعه بوده و آنچه که موجب مشکل و به عبارتی اثر کاهندگی در پیشرفت انقلاب داشته، اختلاف و افراط و تفریط بوده است. در زمانی جریانات چپ، تندروی‌هایی داشتند که ایشان در مسیر تعادل آن تلاش کردند و در برابر، آن‌زمان که جریانات راست‌گرا در مقوله کار و عمل به زیاده‌روی و تندروی روی می‌آوردند، آقای هاشمی دخالت کرده و موجب تعدیل عملکرد و روش آنها نیز می‌شد. به عبارتی هر جناحی که احساس می‌کرد مظلوم واقع شده یا به انزوا کشیده شده است به آقای هاشمی پناه می‌برد؛ زیرا همواره وی را پناهگاه قوی برای حفظ نیروهای اصیل انقلاب می‌دیدند. به طور کلی هرکدام از طیف‌ها که احساس می‌کردند از سوی جریان افراطی مقابل در حال رانده‌شدن به حاشیه بوده‌اند به سوی ایشان جذب می‌شدند. اگر نگاهی به فضای فعلی نیز داشته باشیم در دولت احمدی‌نژاد از آن‌جهت که جریانات اصلاح‌طلب مظلوم واقع شده، این جریانات به هاشمی نزدیک شده‌اند. در این شرایط جریانات و ذخایر تجربی کشور نادیده انگاشته و کار به دست افرادی كم‌تجربه افتاد. محصول آن وضعیتي است که در حال حاضر جامعه را در عرصه اقتصاد، سیاست و فرهنگ در برگرفته است. باید توجه داشته باشیم که آیت‌الله هاشمی در تمام این سال‌ها با این مقوله به مقابله برخاسته بود و البته این روند چیزی سوای موضع‌گیری‌های این چنددهه ایشان نیست، اما چون افراط، شدت و حدت بیشتری گرفته است در برابر آن، نیروی بیشتری نیز برای این مقابله مصرف می‌شود.
1 اگر به دوره‌های گذشته توجه کنیم، اگرچه در کابینه دوم تفاوت محتوایی در چیدمان وجود دارد اما این رویه هاشمی بر اساس همان ویژگی‌های بیان شده و در جهت تعادل برقرارکردن است. آقای هاشمی از یک‌سو میان دو جریان اصلاح‌طلب و اصولگرا یا همان چپ و راست سابق، تعادل برقرار می‌کرد و از سوی دیگر همین جریانات را باید با كليت نظام هماهنگ می‌ساخت. اگر در این سال‌ها تفاوت و تغییراتی در مشی ایشان مشهود است به علت آن بوده که هماهنگی بیشتری بین مسوولین نظام و بدنه سیاسی و اجتماعی کشور ایجاد شود وگرنه خود او از لحاظ فکری و عملی چندان دچار تغییر مشی نشده است.
2 باید به این نکته توجه داشته باشیم که دولت خاتمی و خود آقای خاتمی محصول عملکرد دولت هاشمی است. به عبارتی مسیری که آقای هاشمی در این سال‌ها پیموده بود چنان شکل‌گرفت که مردم پس از آن به دولت خاتمی رسیده‌اند و همین بس که وی تلاش بسیاری داشت که انتخابات 76 انتخاباتی شفاف، منصفانه و دقیق اجرا شود و رای مردم درست گرفته و درست خوانده شود. خاتمی نیز به این موضوع اذعان داشت که وزیر دولت هاشمی است و در این مدت مناسبات میان آنها حسنه بود و پس از آنکه رییس‌جمهور شد، خاتمی خود را به‌گونه‌ای مدیون زحمات جریاناتی می‌دید که با هاشمی هماهنگ بوده‌اند؛ اگرچه در آن زمان برخی افراطیون در ميان اصلاح‌طلبان، آقای هاشمی را از هتاکی‌ها بی‌نصیب نگذاشتند اما آقای خاتمی همواره رعایت حدود و حریم را می‌کردند و مناسبات دوستانه آنها همیشه پابرجا بود.
3 واقعیت آن است که آقای هاشمی در طول زمان پس از انقلاب هیچ‌گاه رویکرد راست‌گرایانه یا چپ‌گرایانه به‌گونه‌ای که بر اساس باور و وابستگی به این دو طیف باشد از خود بروز نداده و اگر جهت‌گیری صورت گرفته است معمولا برای ایجاد تعادل در زمانی مشخص است. حتی اگر به یاد بیاورید در انتخابات 76 آنجا که ایشان احساس کرد که شايد برخي در جریان راست‌گرا در تلاش است تا تعادل منطقی انتخابات را تحت‌الشعاع قرار بدهد به عنوان رییس دولت وارد عمل شد و آن را به مسیر اصلی بازگرداند. قطعا این به آن معنا نیست که رویکردی چپ‌گرایانه اتخاذ کرد بلکه به این معناست که جریانات افراطی را پس زد تا تعادل ایجاد شود؛ به عبارتی ایستاد تا مانع از فعالیت تندبادهایی شود که قصدشان به بیراهه کشاندن جریان انتخابات بوده است و نتیجه آن هم مشخص شدن نتیجه واقعی انتخابات بود. یعنی ایشان با رعایت عدل و انصاف، فضایی را ایجاد کرد که انتخابات به‌درستی انجام گیرد.
4 در سال 84 آقای احمدی‌نژاد محور فعالیت انتخاباتی خود را بر دوقطبی‌کردن فضای کشور قرار داد و به عبارتی مقابله با آقای هاشمی را در دستور کار خود قرار داد. وی توانست از فضای ایجاد شده، نهایت استفاده را داشته باشد. در این برهه زمانی همه افرادی که به نوعی از آقای هاشمی دلخوری داشتند، چه در توده‌های مردم و چه در بین خواص، حول این محور و شعار احمدی‌نژاد منسجم شدند و جریان دوقطبی هاشمی و بقیه به وجود آمد.
5 بر اساس روند رفتاری و رویکرد این چند دهه آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی این نتیجه را می‌توان برداشت کرد که این جریانات هستند که در برهه‌های زمانی متفاوت گاه به ایشان نزدیک می‌شدند و گاه دور. به عبارتی در این سی‌واندی سال، مشی آقای هاشمی ثابت بوده است و معمولا نقش بالانسر یا متعادل‌کننده در میان جریانات افراطی و تندرو چه در جریان چپ‌گرا و چه راست‌گرا را داشته است.
اگر بخواهیم نگاهی به رویکرد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رییس اسبق مجلس‌خبرگان رهبری، نخستین رییس مجلس ایران و چهارمین رییس‌جمهوری ایران داشته باشیم، ابتدا باید به وی به‌عنوان کسی که در شکل‌گیری هسته‌های اولیه انقلاب و سرمایه‌گذاری برای این انقلاب و ایجاد ساختارهای حکومت پس از انقلاب نقش اساسی و کلیدی داشته است، نگاه کنیم. همین پیش‌زمینه موجب می‌شود که برای وی حفظ انقلاب و حفاظت از کیان آن در اولویت قرارگیرد و هرگاه احساس کند که این عنصر کلیدی و حساس دچار مشکل شده، دست به ایفای نقش زده است. البته باید توجه داشته باشید از بدو پیروزی انقلاب تا به امروز آنچه که باعث قوام و پیشرفت انقلاب بوده است، وحدت در میان آحاد جامعه بوده و آنچه که موجب مشکل و به عبارتی اثر کاهندگی در پیشرفت انقلاب داشته، اختلاف و افراط و تفریط بوده است. در زمانی جریانات چپ، تندروی‌هایی داشتند که ایشان در مسیر تعادل آن تلاش کردند و در برابر، آن‌زمان که جریانات راست‌گرا در مقوله کار و عمل به زیاده‌روی و تندروی روی می‌آوردند، آقای هاشمی دخالت کرده و موجب تعدیل عملکرد و روش آنها نیز می‌شد. به عبارتی هر جناحی که احساس می‌کرد مظلوم واقع شده یا به انزوا کشیده شده است به آقای هاشمی پناه می‌برد؛ زیرا همواره وی را پناهگاه قوی برای حفظ نیروهای اصیل انقلاب می‌دیدند. به طور کلی هرکدام از طیف‌ها که احساس می‌کردند از سوی جریان افراطی مقابل در حال رانده‌شدن به حاشیه بوده‌اند به سوی ایشان جذب می‌شدند. اگر نگاهی به فضای فعلی نیز داشته باشیم در دولت احمدی‌نژاد از آن‌جهت که جریانات اصلاح‌طلب مظلوم واقع شده، این جریانات به هاشمی نزدیک شده‌اند. در این شرایط جریانات و ذخایر تجربی کشور نادیده انگاشته و کار به دست افرادی كم‌تجربه افتاد. محصول آن وضعیتي است که در حال حاضر جامعه را در عرصه اقتصاد، سیاست و فرهنگ در برگرفته است. باید توجه داشته باشیم که آیت‌الله هاشمی در تمام این سال‌ها با این مقوله به مقابله برخاسته بود و البته این روند چیزی سوای موضع‌گیری‌های این چنددهه ایشان نیست، اما چون افراط، شدت و حدت بیشتری گرفته است در برابر آن، نیروی بیشتری نیز برای این مقابله مصرف می‌شود.
1 اگر به دوره‌های گذشته توجه کنیم، اگرچه در کابینه دوم تفاوت محتوایی در چیدمان وجود دارد اما این رویه هاشمی بر اساس همان ویژگی‌های بیان شده و در جهت تعادل برقرارکردن است. آقای هاشمی از یک‌سو میان دو جریان اصلاح‌طلب و اصولگرا یا همان چپ و راست سابق، تعادل برقرار می‌کرد و از سوی دیگر همین جریانات را باید با كليت نظام هماهنگ می‌ساخت. اگر در این سال‌ها تفاوت و تغییراتی در مشی ایشان مشهود است به علت آن بوده که هماهنگی بیشتری بین مسوولین نظام و بدنه سیاسی و اجتماعی کشور ایجاد شود وگرنه خود او از لحاظ فکری و عملی چندان دچار تغییر مشی نشده است.
2 باید به این نکته توجه داشته باشیم که دولت خاتمی و خود آقای خاتمی محصول عملکرد دولت هاشمی است. به عبارتی مسیری که آقای هاشمی در این سال‌ها پیموده بود چنان شکل‌گرفت که مردم پس از آن به دولت خاتمی رسیده‌اند و همین بس که وی تلاش بسیاری داشت که انتخابات 76 انتخاباتی شفاف، منصفانه و دقیق اجرا شود و رای مردم درست گرفته و درست خوانده شود. خاتمی نیز به این موضوع اذعان داشت که وزیر دولت هاشمی است و در این مدت مناسبات میان آنها حسنه بود و پس از آنکه رییس‌جمهور شد، خاتمی خود را به‌گونه‌ای مدیون زحمات جریاناتی می‌دید که با هاشمی هماهنگ بوده‌اند؛ اگرچه در آن زمان برخی افراطیون در ميان اصلاح‌طلبان، آقای هاشمی را از هتاکی‌ها بی‌نصیب نگذاشتند اما آقای خاتمی همواره رعایت حدود و حریم را می‌کردند و مناسبات دوستانه آنها همیشه پابرجا بود.
3 واقعیت آن است که آقای هاشمی در طول زمان پس از انقلاب هیچ‌گاه رویکرد راست‌گرایانه یا چپ‌گرایانه به‌گونه‌ای که بر اساس باور و وابستگی به این دو طیف باشد از خود بروز نداده و اگر جهت‌گیری صورت گرفته است معمولا برای ایجاد تعادل در زمانی مشخص است. حتی اگر به یاد بیاورید در انتخابات 76 آنجا که ایشان احساس کرد که شايد برخي در جریان راست‌گرا در تلاش است تا تعادل منطقی انتخابات را تحت‌الشعاع قرار بدهد به عنوان رییس دولت وارد عمل شد و آن را به مسیر اصلی بازگرداند. قطعا این به آن معنا نیست که رویکردی چپ‌گرایانه اتخاذ کرد بلکه به این معناست که جریانات افراطی را پس زد تا تعادل ایجاد شود؛ به عبارتی ایستاد تا مانع از فعالیت تندبادهایی شود که قصدشان به بیراهه کشاندن جریان انتخابات بوده است و نتیجه آن هم مشخص شدن نتیجه واقعی انتخابات بود. یعنی ایشان با رعایت عدل و انصاف، فضایی را ایجاد کرد که انتخابات به‌درستی انجام گیرد.
4 در سال 84 آقای احمدی‌نژاد محور فعالیت انتخاباتی خود را بر دوقطبی‌کردن فضای کشور قرار داد و به عبارتی مقابله با آقای هاشمی را در دستور کار خود قرار داد. وی توانست از فضای ایجاد شده، نهایت استفاده را داشته باشد. در این برهه زمانی همه افرادی که به نوعی از آقای هاشمی دلخوری داشتند، چه در توده‌های مردم و چه در بین خواص، حول این محور و شعار احمدی‌نژاد منسجم شدند و جریان دوقطبی هاشمی و بقیه به وجود آمد.
5 بر اساس روند رفتاری و رویکرد این چند دهه آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی این نتیجه را می‌توان برداشت کرد که این جریانات هستند که در برهه‌های زمانی متفاوت گاه به ایشان نزدیک می‌شدند و گاه دور. به عبارتی در این سی‌واندی سال، مشی آقای هاشمی ثابت بوده است و معمولا نقش بالانسر یا متعادل‌کننده در میان جریانات افراطی و تندرو چه در جریان چپ‌گرا و چه راست‌گرا را داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.