|

«پهلوی» به روایت مبارزان

28 مرداد، سلطنت و مشروعیت از دست رفته

محمد بسته‌نگار


از سال 1332 که کودتای 28 مرداد اتفاق افتاد، سلطنت، مشروعیت خود را از دست داد. پس از آن شخصیت‌هایی چون آیت‌الله طالقانی، مهندس بازرگان، دکتر سحابی و در راس آنها آیت‌الله زنجانی، نهضت مقاومت ملی ایران را تشکیل دادند که این نهضت مبارزه با حکومت کودتا را در دستور کار داشت. این مبارزه طی این سال‌ها همچنان ادامه داشت تا اینکه در سال 39 جبهه ملی و در سال 40 نهضت آزادی ایران تشکیل شدند. نهضت آزادی در همان زمان و در آن مقطع می‌گفت که باید اختیارات شاه کم شود و بر طبق قانون اساسی، شاه باید سلطنت کند و مردم حکومت کنند و در این رابطه سخنرانی‌های متعددی در کلوپ نهضت و همچنین در مسجد هدایت علیه نظام استبدادی گذاشته شد. در نتیجه حکومت کودتا که در راس آن شاه بود تاب مقاومت نیاورد و اعضای جبهه ملی و سپس اعضای نهضت آزادی را به زندان انداخت. در این بین اعضای نهضت آزادی را به محاکمه کشید و آنها را ضد سلطنت مشروطه خواند. به همین جهت مرحوم طالقانی و بازرگان به 10 سال زندان محکوم شدند. باقی اعضا از جمله خود من نیز به جرم عضویت در نهضت آزادی چهار تا شش‌سال به زندان رفتیم. بعد از آزادی از زندان هم در سال 46، ساواک با رفتن ما به دانشگاه مخالفت کرد و ما باقی درس دانشگاهی خود را بعد از انقلاب ادامه دادیم. بنابراین می‌توان گفت سیر مبارزاتی مردم ایران بعد از کودتای 28 مرداد علیه نظام سلطنتی آغاز شد و پس از سال 42 و محاکمه سران نهضت آزادی در جامعه این نگرش ایجاد شد که دیگر با زبان دیپلماتیک و مبارزه پارلمانی نمی‌شود با نظام سلطنتی مقابله کرد تا بتوان حکومت مشروطه را برقرار کرد. به این دلیل مبارزان به طرف مبارزه مسلحانه روی آوردند که از آن میان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی ممتاز بودند و مبارزه مسلحانه را همچنان ادامه دانند تا اینکه در سال‌های 55 و 56 که مرحوم امام فاز دوم مبارزاتش را در نجف و پاریس شروع کرد، مردم یکپارچه علیه نظام سلطنتی شروع به مبارزه کردند. مردم به این نتیجه رسیدند که دیگر نظام سلطنتی نمی‌تواند جوابگوی خواسته‌های آنها باشد. حتی با اینکه شاه در پاییز 57 در سخنرانی خود گفت: «من صدای انقلاب شما را شنیدم.»، همه می‌دانستند که دیگر خیلی دیر شده است. مجموعه حوادثی که از سال 32 شروع شد و در سال 57 به اوج خود رسید، سبب شد قیام و مبارزات مردم اوج بگیرد و نظام شاهنشاهی با رفتن شاه از هم پاشیده شود. به این اعتبار می‌توان گفت که پیدایش موضوع دو قطبی حق و باطلی میان مردم و رژیم بعد از کودتای 28 مرداد 32 شکل گرفت و به اوج رسید.

از سال 1332 که کودتای 28 مرداد اتفاق افتاد، سلطنت، مشروعیت خود را از دست داد. پس از آن شخصیت‌هایی چون آیت‌الله طالقانی، مهندس بازرگان، دکتر سحابی و در راس آنها آیت‌الله زنجانی، نهضت مقاومت ملی ایران را تشکیل دادند که این نهضت مبارزه با حکومت کودتا را در دستور کار داشت. این مبارزه طی این سال‌ها همچنان ادامه داشت تا اینکه در سال 39 جبهه ملی و در سال 40 نهضت آزادی ایران تشکیل شدند. نهضت آزادی در همان زمان و در آن مقطع می‌گفت که باید اختیارات شاه کم شود و بر طبق قانون اساسی، شاه باید سلطنت کند و مردم حکومت کنند و در این رابطه سخنرانی‌های متعددی در کلوپ نهضت و همچنین در مسجد هدایت علیه نظام استبدادی گذاشته شد. در نتیجه حکومت کودتا که در راس آن شاه بود تاب مقاومت نیاورد و اعضای جبهه ملی و سپس اعضای نهضت آزادی را به زندان انداخت. در این بین اعضای نهضت آزادی را به محاکمه کشید و آنها را ضد سلطنت مشروطه خواند. به همین جهت مرحوم طالقانی و بازرگان به 10 سال زندان محکوم شدند. باقی اعضا از جمله خود من نیز به جرم عضویت در نهضت آزادی چهار تا شش‌سال به زندان رفتیم. بعد از آزادی از زندان هم در سال 46، ساواک با رفتن ما به دانشگاه مخالفت کرد و ما باقی درس دانشگاهی خود را بعد از انقلاب ادامه دادیم. بنابراین می‌توان گفت سیر مبارزاتی مردم ایران بعد از کودتای 28 مرداد علیه نظام سلطنتی آغاز شد و پس از سال 42 و محاکمه سران نهضت آزادی در جامعه این نگرش ایجاد شد که دیگر با زبان دیپلماتیک و مبارزه پارلمانی نمی‌شود با نظام سلطنتی مقابله کرد تا بتوان حکومت مشروطه را برقرار کرد. به این دلیل مبارزان به طرف مبارزه مسلحانه روی آوردند که از آن میان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی ممتاز بودند و مبارزه مسلحانه را همچنان ادامه دانند تا اینکه در سال‌های 55 و 56 که مرحوم امام فاز دوم مبارزاتش را در نجف و پاریس شروع کرد، مردم یکپارچه علیه نظام سلطنتی شروع به مبارزه کردند. مردم به این نتیجه رسیدند که دیگر نظام سلطنتی نمی‌تواند جوابگوی خواسته‌های آنها باشد. حتی با اینکه شاه در پاییز 57 در سخنرانی خود گفت: «من صدای انقلاب شما را شنیدم.»، همه می‌دانستند که دیگر خیلی دیر شده است. مجموعه حوادثی که از سال 32 شروع شد و در سال 57 به اوج خود رسید، سبب شد قیام و مبارزات مردم اوج بگیرد و نظام شاهنشاهی با رفتن شاه از هم پاشیده شود. به این اعتبار می‌توان گفت که پیدایش موضوع دو قطبی حق و باطلی میان مردم و رژیم بعد از کودتای 28 مرداد 32 شکل گرفت و به اوج رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.