|

«پهلوی» به روایت مبارزان

گسترش آگاهی در بساط استبدادی

غلامرضا امامی


من در خاندانی زاده شدم مسلمان و ملی. پدرم مهر مصدق به دل داشت و در راه نهضت ملی شدن نفت به جان کوشید. در میان نامه‌های او نامه‌های بسیاری بود که مصدق به خط خویش برای او نوشته بود.
مادرم نیز از سادات طباطبایی قم بود. ما را به دربار و شاه کاری نبود و از آن حکومت همچون بسیاری دیگر ستم‌ها دیدیم و خانواده ما چون آوارگانی بودند در وطن. چرا که پدرم پزشک راه‌آهن بود و چون با رژیم سرخوشی نداشت، ما هر روز از دیاری به دیار دیگر تبعید می‌شدیم. کودک بودم که کودتای 28 مرداد 1332 درگرفت. هنوز آن غروب غمگین نارنجی در چشم من زنده است که پدرم در صحن حیات قدم می‌زد و دایم می‌گفت لااله‌‌الالله... چه بر سر پیرمرد آوردند... رادیوی کوچک آندریای ما روشن بود. قداره بندان به رادیو حمله کردند. رادیو به کف آنها افتاد و مصدق بازداشت شد. دکتر فاطمی به شهادت رسید و ابر استبداد سال‌ها بر این سرزمین گربه‌ای‌شکل چیرگی یافت. از همان عصر 28 مرداد همگی دریافتند و بعدها من دریافتم که این چرخ بحق نمی‌چرخد و این گردونه رو به سوی استبداد دارد و تنها چاره کار، آگاهی بود که از آن آزادی ناشی می‌شد. مصدق آزاده‌ای بود که بذر آگاهی و آزادی را در دل و اندیشه نه‌تنها مردم ایران، بلکه در شرق پراکنده کرد. همه می‌دانستند کودتای کشورهای خارجی است و حق نبود مردی لیبرال و معتقد به دموکراسی و مبارز این‌گونه خانه‌نشین شود. 15 ساله بودم در دبیرستان حکیم نظامی قم که 15 خرداد رخ داد. دیدن آن همه خون و گلوله برای نوجوانی در سن من جالب نبود. بعدها به تهران آمدیم و افتخار آشنایی با مردانی دست داد که همچنان نام بلندشان بر تارک آزادی این دیار می‌درخشد. آیت‌الله طالقانی، جلال آل‌احمد و... . جلال پیشنهاد کرد تا برای بخش مذهبی در خدمت و خیانت روشنفکران، طرحی آماده كنم و این نزدیکی تبدیل به دوستی و ارادت من با آن مرد بزرگ شد. با آشنایی با اندیشه او و دیگران دریافتم که یگانه گوهر کمیاب در ایران همواره آگاهی و آزادی است. پس از آگاهی بود که همگان دریافتند که از چه رو سلطنت باید در ایران پایه استواری داشته باشد؟ و چرا فرزند شاه از میان فرزندان ایران تنها باید به قدرت تکیه زند؟ و چرا در ایران نمی‌شود حکومتی چون انگلستان و اسکاندیناوی پا گیرد؟ سلطنت چیزی خلاف منطق و خلاف قدرت قاهر زمانه یعنی تاریخ بود و دیدن کودتای 28 مرداد و اتفاقات بعدی چون 15 خرداد، پشتیبان تاریخی نگرش من برای این موضع شد.

من در خاندانی زاده شدم مسلمان و ملی. پدرم مهر مصدق به دل داشت و در راه نهضت ملی شدن نفت به جان کوشید. در میان نامه‌های او نامه‌های بسیاری بود که مصدق به خط خویش برای او نوشته بود.
مادرم نیز از سادات طباطبایی قم بود. ما را به دربار و شاه کاری نبود و از آن حکومت همچون بسیاری دیگر ستم‌ها دیدیم و خانواده ما چون آوارگانی بودند در وطن. چرا که پدرم پزشک راه‌آهن بود و چون با رژیم سرخوشی نداشت، ما هر روز از دیاری به دیار دیگر تبعید می‌شدیم. کودک بودم که کودتای 28 مرداد 1332 درگرفت. هنوز آن غروب غمگین نارنجی در چشم من زنده است که پدرم در صحن حیات قدم می‌زد و دایم می‌گفت لااله‌‌الالله... چه بر سر پیرمرد آوردند... رادیوی کوچک آندریای ما روشن بود. قداره بندان به رادیو حمله کردند. رادیو به کف آنها افتاد و مصدق بازداشت شد. دکتر فاطمی به شهادت رسید و ابر استبداد سال‌ها بر این سرزمین گربه‌ای‌شکل چیرگی یافت. از همان عصر 28 مرداد همگی دریافتند و بعدها من دریافتم که این چرخ بحق نمی‌چرخد و این گردونه رو به سوی استبداد دارد و تنها چاره کار، آگاهی بود که از آن آزادی ناشی می‌شد. مصدق آزاده‌ای بود که بذر آگاهی و آزادی را در دل و اندیشه نه‌تنها مردم ایران، بلکه در شرق پراکنده کرد. همه می‌دانستند کودتای کشورهای خارجی است و حق نبود مردی لیبرال و معتقد به دموکراسی و مبارز این‌گونه خانه‌نشین شود. 15 ساله بودم در دبیرستان حکیم نظامی قم که 15 خرداد رخ داد. دیدن آن همه خون و گلوله برای نوجوانی در سن من جالب نبود. بعدها به تهران آمدیم و افتخار آشنایی با مردانی دست داد که همچنان نام بلندشان بر تارک آزادی این دیار می‌درخشد. آیت‌الله طالقانی، جلال آل‌احمد و... . جلال پیشنهاد کرد تا برای بخش مذهبی در خدمت و خیانت روشنفکران، طرحی آماده كنم و این نزدیکی تبدیل به دوستی و ارادت من با آن مرد بزرگ شد. با آشنایی با اندیشه او و دیگران دریافتم که یگانه گوهر کمیاب در ایران همواره آگاهی و آزادی است. پس از آگاهی بود که همگان دریافتند که از چه رو سلطنت باید در ایران پایه استواری داشته باشد؟ و چرا فرزند شاه از میان فرزندان ایران تنها باید به قدرت تکیه زند؟ و چرا در ایران نمی‌شود حکومتی چون انگلستان و اسکاندیناوی پا گیرد؟ سلطنت چیزی خلاف منطق و خلاف قدرت قاهر زمانه یعنی تاریخ بود و دیدن کودتای 28 مرداد و اتفاقات بعدی چون 15 خرداد، پشتیبان تاریخی نگرش من برای این موضع شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.