روابط ایران و ترکیه، فقط یک رابطه رسمی نیست
فرهنگ، اقتصاد، توریسم و گاهی سیاست
سولماز ایکدر
ششماه پیش بود که عباس عراقچی، معاون امور آسیا و خاورمیانه وزارت امور خارجه در نشست تمدنی- فرهنگی ایران و ترکیه گفت: «روابط ایران و ترکیه در حال حاضر در بهترین شرایط خود به سر میبرد و با وجود اختلافنظر در برخی حوزهها در رابطه با تحولات منطقهای و بینالمللی تبادل نظرهای خوبی صورت گرفته است.» ایران بهخصوص در دوران نخستوزیری اردوغان، مناسباتش را به خوبی با کشور ترکیه رقمزده است. منافع مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دو کشور در کنار تمایل به حفظ آرامش در منطقه باعث شد رابطه با ترکیه مستحکمتر از سابق شود. هرچند بحران سوریه و راهحلهای متفاوت ایران و ترکیه برای حل این چالش فرامنطقهای، باعث به وجود آمدن کدورت بین دولت تهران و آنکارا شده است. هر چند که ارتباط بین دو ملت قویتر و ریشه دارتر از آن است که به سادگی آسیب ببیند.
منافع مشترک
جدا از مناسبات سیاسی، ایرانیان به همسایه شمالغربیشان همواره نگاه ویژهای داشتهاند. ترکیه برای آسیا نقش دروازه اروپا را بازی میکند و یکی از راههای صادرات و واردات این قاره به کشورهای آسیایی است. معمولا نفت و گاز، فرش، پسته و زعفران ایران از راه ترکیه به اروپا صادر میشود و کالاهای لوکس یا لباس از ترکیه راهی ایران میشود. روابط تجاری میان این دو، در سال گذشته به 10میلیارددلار رسید. در سپتامبر امسال، اردوغان اعلام کرد ترکیه در صدد آن است که میزان داد و ستدهای تجاری خود را در پنجسال آینده، به سهبرابر میزان کنونی برساند. تحریمهايی که دست دولت ایران را برای مبادلات جهانی بست، به رشد روابط اقتصادی دو کشور ایران و ترکیه انجامید. «فارس» به نقل از خبرگزاری رویترز گزارش داد: برای اینکه یکی از شاهرگهای مالی ایران را ببینید از فرودگاه بینالمللی آتاتورک بازدید کنید. این گزارش رویتزر اغراقآمیز به نظر نمیرسد اگر بدانیم ماهانه به ارزش میلیونها دلار طلا از استانبول به ایران وارد میشود. این گزارش به نقل از دادههای رسمی بازرگانی ترکیه ادعا میکند تنها در یک ماه تابستان گذشته، تقریبا دومیلیارد دلار طلا از طرف خریداران ایرانی به دوبی ارسال شده است تا به تهران بیاید و همین امر نشان میدهد میزان صادرات مستقیم طلا از ترکیه به ایران امسال به شدت افزایش یافته است. ترکیه در ۹ماه نخست امسال بیش از 4/6 میلیارددلار طلا به ایران صادر کرده است علی باباچان معاون نخست وزیر ترکیه در پاسخ به سوال کمیته بودجه پارلمان این کشور رسما تاکید کرد افزایش صادرات طلای ترکیه به ایران طی ماههای گذشته مربوط به پرداخت پول گاز وارداتی از جمهوری اسلامی بوده است. ایران بیش از 18درصد گاز طبیعی و 51درصد نفت مورد نیاز ترکیه را تامین میکند. از زمان اعمال تحریمهای آمریکا و اروپا ضد ایران، ترکیه پول نفت و گاز وارداتی از ایران را با لیره پرداخت میکند؛ لیرهای که صرف خرید طلا میشود.
به دلیل همین افزایش مناسبات اقتصادی بین دو کشور، رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه فروردین امسال در مصاحبه مطبوعاتی مشترک با رحیمی معاون دولت ایران، ضمن بیان اینکه در سالهای اخیر جهش مطلوبی در روابط تجاری دو کشور ایجاد شده است، اظهار داشت: «حجم مبادلات دو کشور تا پایان سال 2011 از 16میلیارددلار گذشته و هدف ما این است که تا سال 2015 این رقم را به 30میلیارد دلار ارتقا دهیم.» دیگر تنها خریداران ایرانی در بازار به دنبال لباس ترک نیستند، دارو، لوازم خانگی، برخی مواد غذایی محصول ترکیه هم در ایران خریداران فراوانی دارد.»
جز اینکه ترکیه نقش کشور واسط را برای صادرات و واردات بین ایران و اروپا بازی میکند، صادرات ایران به ترکیه عمدتا نفت و گاز طبیعی است. ایران در ردهپنجم کشورهای تامینکننده نیازهای ترکیه قرار دارد. از سوی دیگر ایران جزو چهار کشوری است که ترکیه بیشترین صادرات را به آن داشته است. صادرات ترکیه به ایران از جمله ماشینآلات، فولاد و وسایل خانگی است. پس از ایجاد کدورتهای سیاسی بین دو کشور، ترس از تاثیر این کدورتها بر مناسبات اقتصادی ایران و ترکیه به وجود آمد.
در این رابطه آرتوم دینچ، کارشناس مسایل ایران و ترکیه میگوید: « به نظر من روابط سیاسی، مناسبات تجاری و اقتصادی ترکیه و ایران را رقم نمیزند و باوجود مسائل سیاسی میان دو کشور مناسبات اقتصادی آنها رشد و توسعه بیشتری پیدا خواهد کرد.»
ترکیه مقصد مسافران
تبادلات اجتماعی بین دوکشور به همان اهمیت تبادلات اقتصادی است. ترکیه هنوز از گردشگران ایرانی ویزای ورود نمیخواهد. مسافرت بدون ویزا در کنار پیشرفت صنعت توریسم ترکیه به عنوان کشوری که از نظر فرهنگی، نقاط مشترک زیادی با ایران دارد و تا پیش از بحران ارزی، کشور گرانقیمتی برای ایرانیان ارزیابی نمیشد، ترکیه را به یکی از مقاصد اصلی سفرهای ایرانیان بدل کرده است. میزان مسافرت ایرانیان به ترکیه به خصوص شهرهای ساحلی این کشور به حدی زیاد بود که از سوی سازمان میراث فرهنگی دستوری مبنی بر ممنوعیت تبلیغ برای سفر این شهرها به آژانسهای مسافرتی ابلاغ شد. در مقابل شیعیان ترکیه، به اماکن مذهبی ایران نظیر مشهد سفر میکنند. البته ایران برنامههایی برای افزایش میزان «توریسم سلامت» خود در دست دارد. این را روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی اعلام کرده که هم مرز با ترکیه است. تراب محمدی در جلسهای از برنامههای استان آذربایجانشرقی با توجه به سرمایههای طبیعی و انسانی استان برای افزودن به میزان توریسم سلامت از کشورهای ترکیه و آذربایجان خبرداد. در سالهای اخیر با رواج گرفتن صنعت توریسم در جهان، دیگر تنها گردشگران صرف مورد توجه دولتها نیستند. کشورها برای رونق انواع توریسم سلامتی، علمی و مذهبی هم سرمایهگذاری میکنند. با توجه به تعداد بالای دانشجویان ایرانی که در ترکیه مشغول به تحصیل هستند، ایران و ترکیه تصمیم گرفتند که برای نخستین بار در تاریخ روابط دو کشور دانشگاه مشترک مابین خود تاسیس کنند. معاون امور بینالملل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری چندی قبل در خبری که باشگاه خبرنگاران منتشر کرد، این خبر را داد: «ششماه پیش رییس شورایعالی ترکیه به دعوت وزیر علوم و تحقیقات ایران به تهران دعوت شد و پیشنهاد تاسیس دانشگاه مشترک مابین دو کشور ایران و ترکیه مطرح شد که هیات ترکیهای از این پیشنهاد استقبال کردند.» طبق این گزارش بهمنماه امسال دو کشور در شهر وان ترکیه نیز تفاهمنامهای مبنی بر تاسیس دانشگاه امضا کردند که برمبنای آن اولین دانشگاه در شهر وان و شهر تبریز تاسیس خواهد شد.
«مولانا» را پس بدهید
پررنگترین فراز ارتباط فرهنگی بین ایران و ترکیه اما اختلاف است نه مصالحه بین دو کشور. ترکیه با تکیه بر محل دفن عارف و شاعر بزرگ ایرانی، مولانا او را ترک میخواند و در سالهای فراموشی و بیتوجهی مسولان ایرانی برای جذب گردشگر و دست و پا کردن اعتبار جهانی روی این عارف ایرانی سرمایهگذاری کرده است تا او را با نام «رومی» معرفی کند. حتی همسر اردوغان یک جلد از مثنوی را با نام «رومی» به همسر جورج بوش پسر هدیه داد تا مشخص شود ترکها حتی در هدیه دادن، حواسشان به مصادره مشاهیر ایران زمین است. در طول سالهایی که ما تنها به برگزار کردن همایشهای کم مخاطب در مورد مولانا بسنده کردیم، دولت ترکیه شهر قونیه - محل دفن مولانا را- تبدیل به شهری جهانی کرده است. به مناسبتهای مختلف از جمله تولد، وفات و روز ورود مولانا به قونیه برای بزرگداشت او برنامههای مفصل برگزار کردند تا جایی که حتی ایرانیها هم برای شناخت بهتر عارفشان به قونیه سفر میکنند. متاسفانه بقایی، رییس سازمان میراث فرهنگی وقت در ادعایی کمنظیر در جشنوارهای در سال 89 که در ترکیه برگزار شد، مولانا را یکی از مفاخر ادبی ایران ترک خواند و این امر را نشانه روابط نزدیک ایران و ترکیه دانست. سخنی که آنروز اعتراض چندانی را برنیانگیخت. انفعال گذشته ما و تلاش ترکیه اوضاع را به گونهای شکل داده است که اگر از امروز هم شروع کنیم نمیتوانیم آنچه را که از دست دادهایم به سادگی بازپسگیریم. شاید امروز ایران تنها کشور جهان باشد که مولانا را شاعری ایرانی میداند نه ترک. هرچند علاقه ترکها تنها به مولانای ما ختم نمیشود. یکی از مترجمان ترک کتابهای ایرانی در مصاحبهای با خبرگزاری مهر عنوان کرد: « ترجمه و استقبال از ادبیات ایران در ترکیه مطلوب است و شهروندان ترکیه از خواندن کتابهای ایرانی لذت میبرند.» داوود وفایی، مترجم زبان ترکی در تایید گفتههای دوغان اوزلوک، اضافه میکند: «معتقد است که ایرانیان در ترجمه و معرفی آثار نویسندگان ترک کمکاری کردهاند. و باید این نقیصه را جبران کنیم.» مولانا به کنار، موجسازی فرهنگی ترکیه در ایران با راهاندازی شبکه تلویزیونی «جم» بالا گرفت. در روزهای كمشمار شدن مخاطبان تلویزیون داخلی، خانوادههای ایرانی به تماشای سریالهای ترکی نشستند. سریالهایی که از شبکه «جم» پخش میشد چندان مقبول طبع مسوولان ایرانی نبود اما سریال حریم سلطان اعتراض فراگیر ایرانیان را نيز برانگیخت. ترکیه با ساخت این سریال قصد داشت که ضعف تاریخی خود را بپوشاند. در بخشهايي از این سریال ارزشهای فرهنگی و تاریخی ایران رعایت نشده بود و واقعیت حملههای ناموفق اما پرخشونت«سلطان» به ایران در جنگ چالدران و ساير جنگهاي دو كشور در آن برهه، غالب شده بود. اعتراض شخصیتهای فرهنگی و مسوولان ایرانی كه همزمان شد با انتقادهاي داخلي در تركيه كه معتقد به تحريف چهره سلطان سليمان بودند، در نهایت با تصمیم دولت ترکیه برای جلوگیری از ادامه ساخت این سریال همراه شد. از دلخوریها بین دوکشور در حوزه فرهنگی که بگذریم، با توجه به هممرز بودن دو کشور و سطح مبادلات گسترده اقتصادی و فرهنگی، تحلیلگران بر این باورند که اختلافهای سیاسی ایران با غرب یا حتی با خود کشور ترکیه در مورد سوریه بعید است بتواند روابط دوکشور را تحت تاثیر قرار دهد. تاپیش از کدورتهای سیاسی اخیر، ترکیه همیشه ایران را به عنوان کشور قدرتمند منطقهای طبقهبندی میکرد، از دسترسی ایران به تکنولوژی هستهای حمایت کرده و در کنفرانس تهران برای مبادله سوخت شرکت کرد. تمامی این مسایل نشاندهنده آن است که دو کشور نمیتوانند نقش یکدیگر را نادیده بگیرند. ملت ترکیه و ایران هیچگاه خواهان برهم زدن این روابط به دلیل وجود عامل سوم نیستند، مگر آنکه ترکیه به اقداماتي مبادرت ورزد تا منافع ایران را در منطقه تهدید کند که در آن شرایط ایران نمیپذیرد.
ششماه پیش بود که عباس عراقچی، معاون امور آسیا و خاورمیانه وزارت امور خارجه در نشست تمدنی- فرهنگی ایران و ترکیه گفت: «روابط ایران و ترکیه در حال حاضر در بهترین شرایط خود به سر میبرد و با وجود اختلافنظر در برخی حوزهها در رابطه با تحولات منطقهای و بینالمللی تبادل نظرهای خوبی صورت گرفته است.» ایران بهخصوص در دوران نخستوزیری اردوغان، مناسباتش را به خوبی با کشور ترکیه رقمزده است. منافع مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دو کشور در کنار تمایل به حفظ آرامش در منطقه باعث شد رابطه با ترکیه مستحکمتر از سابق شود. هرچند بحران سوریه و راهحلهای متفاوت ایران و ترکیه برای حل این چالش فرامنطقهای، باعث به وجود آمدن کدورت بین دولت تهران و آنکارا شده است. هر چند که ارتباط بین دو ملت قویتر و ریشه دارتر از آن است که به سادگی آسیب ببیند.
منافع مشترک
جدا از مناسبات سیاسی، ایرانیان به همسایه شمالغربیشان همواره نگاه ویژهای داشتهاند. ترکیه برای آسیا نقش دروازه اروپا را بازی میکند و یکی از راههای صادرات و واردات این قاره به کشورهای آسیایی است. معمولا نفت و گاز، فرش، پسته و زعفران ایران از راه ترکیه به اروپا صادر میشود و کالاهای لوکس یا لباس از ترکیه راهی ایران میشود. روابط تجاری میان این دو، در سال گذشته به 10میلیارددلار رسید. در سپتامبر امسال، اردوغان اعلام کرد ترکیه در صدد آن است که میزان داد و ستدهای تجاری خود را در پنجسال آینده، به سهبرابر میزان کنونی برساند. تحریمهايی که دست دولت ایران را برای مبادلات جهانی بست، به رشد روابط اقتصادی دو کشور ایران و ترکیه انجامید. «فارس» به نقل از خبرگزاری رویترز گزارش داد: برای اینکه یکی از شاهرگهای مالی ایران را ببینید از فرودگاه بینالمللی آتاتورک بازدید کنید. این گزارش رویتزر اغراقآمیز به نظر نمیرسد اگر بدانیم ماهانه به ارزش میلیونها دلار طلا از استانبول به ایران وارد میشود. این گزارش به نقل از دادههای رسمی بازرگانی ترکیه ادعا میکند تنها در یک ماه تابستان گذشته، تقریبا دومیلیارد دلار طلا از طرف خریداران ایرانی به دوبی ارسال شده است تا به تهران بیاید و همین امر نشان میدهد میزان صادرات مستقیم طلا از ترکیه به ایران امسال به شدت افزایش یافته است. ترکیه در ۹ماه نخست امسال بیش از 4/6 میلیارددلار طلا به ایران صادر کرده است علی باباچان معاون نخست وزیر ترکیه در پاسخ به سوال کمیته بودجه پارلمان این کشور رسما تاکید کرد افزایش صادرات طلای ترکیه به ایران طی ماههای گذشته مربوط به پرداخت پول گاز وارداتی از جمهوری اسلامی بوده است. ایران بیش از 18درصد گاز طبیعی و 51درصد نفت مورد نیاز ترکیه را تامین میکند. از زمان اعمال تحریمهای آمریکا و اروپا ضد ایران، ترکیه پول نفت و گاز وارداتی از ایران را با لیره پرداخت میکند؛ لیرهای که صرف خرید طلا میشود.
به دلیل همین افزایش مناسبات اقتصادی بین دو کشور، رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه فروردین امسال در مصاحبه مطبوعاتی مشترک با رحیمی معاون دولت ایران، ضمن بیان اینکه در سالهای اخیر جهش مطلوبی در روابط تجاری دو کشور ایجاد شده است، اظهار داشت: «حجم مبادلات دو کشور تا پایان سال 2011 از 16میلیارددلار گذشته و هدف ما این است که تا سال 2015 این رقم را به 30میلیارد دلار ارتقا دهیم.» دیگر تنها خریداران ایرانی در بازار به دنبال لباس ترک نیستند، دارو، لوازم خانگی، برخی مواد غذایی محصول ترکیه هم در ایران خریداران فراوانی دارد.»
جز اینکه ترکیه نقش کشور واسط را برای صادرات و واردات بین ایران و اروپا بازی میکند، صادرات ایران به ترکیه عمدتا نفت و گاز طبیعی است. ایران در ردهپنجم کشورهای تامینکننده نیازهای ترکیه قرار دارد. از سوی دیگر ایران جزو چهار کشوری است که ترکیه بیشترین صادرات را به آن داشته است. صادرات ترکیه به ایران از جمله ماشینآلات، فولاد و وسایل خانگی است. پس از ایجاد کدورتهای سیاسی بین دو کشور، ترس از تاثیر این کدورتها بر مناسبات اقتصادی ایران و ترکیه به وجود آمد.
در این رابطه آرتوم دینچ، کارشناس مسایل ایران و ترکیه میگوید: « به نظر من روابط سیاسی، مناسبات تجاری و اقتصادی ترکیه و ایران را رقم نمیزند و باوجود مسائل سیاسی میان دو کشور مناسبات اقتصادی آنها رشد و توسعه بیشتری پیدا خواهد کرد.»
ترکیه مقصد مسافران
تبادلات اجتماعی بین دوکشور به همان اهمیت تبادلات اقتصادی است. ترکیه هنوز از گردشگران ایرانی ویزای ورود نمیخواهد. مسافرت بدون ویزا در کنار پیشرفت صنعت توریسم ترکیه به عنوان کشوری که از نظر فرهنگی، نقاط مشترک زیادی با ایران دارد و تا پیش از بحران ارزی، کشور گرانقیمتی برای ایرانیان ارزیابی نمیشد، ترکیه را به یکی از مقاصد اصلی سفرهای ایرانیان بدل کرده است. میزان مسافرت ایرانیان به ترکیه به خصوص شهرهای ساحلی این کشور به حدی زیاد بود که از سوی سازمان میراث فرهنگی دستوری مبنی بر ممنوعیت تبلیغ برای سفر این شهرها به آژانسهای مسافرتی ابلاغ شد. در مقابل شیعیان ترکیه، به اماکن مذهبی ایران نظیر مشهد سفر میکنند. البته ایران برنامههایی برای افزایش میزان «توریسم سلامت» خود در دست دارد. این را روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی اعلام کرده که هم مرز با ترکیه است. تراب محمدی در جلسهای از برنامههای استان آذربایجانشرقی با توجه به سرمایههای طبیعی و انسانی استان برای افزودن به میزان توریسم سلامت از کشورهای ترکیه و آذربایجان خبرداد. در سالهای اخیر با رواج گرفتن صنعت توریسم در جهان، دیگر تنها گردشگران صرف مورد توجه دولتها نیستند. کشورها برای رونق انواع توریسم سلامتی، علمی و مذهبی هم سرمایهگذاری میکنند. با توجه به تعداد بالای دانشجویان ایرانی که در ترکیه مشغول به تحصیل هستند، ایران و ترکیه تصمیم گرفتند که برای نخستین بار در تاریخ روابط دو کشور دانشگاه مشترک مابین خود تاسیس کنند. معاون امور بینالملل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری چندی قبل در خبری که باشگاه خبرنگاران منتشر کرد، این خبر را داد: «ششماه پیش رییس شورایعالی ترکیه به دعوت وزیر علوم و تحقیقات ایران به تهران دعوت شد و پیشنهاد تاسیس دانشگاه مشترک مابین دو کشور ایران و ترکیه مطرح شد که هیات ترکیهای از این پیشنهاد استقبال کردند.» طبق این گزارش بهمنماه امسال دو کشور در شهر وان ترکیه نیز تفاهمنامهای مبنی بر تاسیس دانشگاه امضا کردند که برمبنای آن اولین دانشگاه در شهر وان و شهر تبریز تاسیس خواهد شد.
«مولانا» را پس بدهید
پررنگترین فراز ارتباط فرهنگی بین ایران و ترکیه اما اختلاف است نه مصالحه بین دو کشور. ترکیه با تکیه بر محل دفن عارف و شاعر بزرگ ایرانی، مولانا او را ترک میخواند و در سالهای فراموشی و بیتوجهی مسولان ایرانی برای جذب گردشگر و دست و پا کردن اعتبار جهانی روی این عارف ایرانی سرمایهگذاری کرده است تا او را با نام «رومی» معرفی کند. حتی همسر اردوغان یک جلد از مثنوی را با نام «رومی» به همسر جورج بوش پسر هدیه داد تا مشخص شود ترکها حتی در هدیه دادن، حواسشان به مصادره مشاهیر ایران زمین است. در طول سالهایی که ما تنها به برگزار کردن همایشهای کم مخاطب در مورد مولانا بسنده کردیم، دولت ترکیه شهر قونیه - محل دفن مولانا را- تبدیل به شهری جهانی کرده است. به مناسبتهای مختلف از جمله تولد، وفات و روز ورود مولانا به قونیه برای بزرگداشت او برنامههای مفصل برگزار کردند تا جایی که حتی ایرانیها هم برای شناخت بهتر عارفشان به قونیه سفر میکنند. متاسفانه بقایی، رییس سازمان میراث فرهنگی وقت در ادعایی کمنظیر در جشنوارهای در سال 89 که در ترکیه برگزار شد، مولانا را یکی از مفاخر ادبی ایران ترک خواند و این امر را نشانه روابط نزدیک ایران و ترکیه دانست. سخنی که آنروز اعتراض چندانی را برنیانگیخت. انفعال گذشته ما و تلاش ترکیه اوضاع را به گونهای شکل داده است که اگر از امروز هم شروع کنیم نمیتوانیم آنچه را که از دست دادهایم به سادگی بازپسگیریم. شاید امروز ایران تنها کشور جهان باشد که مولانا را شاعری ایرانی میداند نه ترک. هرچند علاقه ترکها تنها به مولانای ما ختم نمیشود. یکی از مترجمان ترک کتابهای ایرانی در مصاحبهای با خبرگزاری مهر عنوان کرد: « ترجمه و استقبال از ادبیات ایران در ترکیه مطلوب است و شهروندان ترکیه از خواندن کتابهای ایرانی لذت میبرند.» داوود وفایی، مترجم زبان ترکی در تایید گفتههای دوغان اوزلوک، اضافه میکند: «معتقد است که ایرانیان در ترجمه و معرفی آثار نویسندگان ترک کمکاری کردهاند. و باید این نقیصه را جبران کنیم.» مولانا به کنار، موجسازی فرهنگی ترکیه در ایران با راهاندازی شبکه تلویزیونی «جم» بالا گرفت. در روزهای كمشمار شدن مخاطبان تلویزیون داخلی، خانوادههای ایرانی به تماشای سریالهای ترکی نشستند. سریالهایی که از شبکه «جم» پخش میشد چندان مقبول طبع مسوولان ایرانی نبود اما سریال حریم سلطان اعتراض فراگیر ایرانیان را نيز برانگیخت. ترکیه با ساخت این سریال قصد داشت که ضعف تاریخی خود را بپوشاند. در بخشهايي از این سریال ارزشهای فرهنگی و تاریخی ایران رعایت نشده بود و واقعیت حملههای ناموفق اما پرخشونت«سلطان» به ایران در جنگ چالدران و ساير جنگهاي دو كشور در آن برهه، غالب شده بود. اعتراض شخصیتهای فرهنگی و مسوولان ایرانی كه همزمان شد با انتقادهاي داخلي در تركيه كه معتقد به تحريف چهره سلطان سليمان بودند، در نهایت با تصمیم دولت ترکیه برای جلوگیری از ادامه ساخت این سریال همراه شد. از دلخوریها بین دوکشور در حوزه فرهنگی که بگذریم، با توجه به هممرز بودن دو کشور و سطح مبادلات گسترده اقتصادی و فرهنگی، تحلیلگران بر این باورند که اختلافهای سیاسی ایران با غرب یا حتی با خود کشور ترکیه در مورد سوریه بعید است بتواند روابط دوکشور را تحت تاثیر قرار دهد. تاپیش از کدورتهای سیاسی اخیر، ترکیه همیشه ایران را به عنوان کشور قدرتمند منطقهای طبقهبندی میکرد، از دسترسی ایران به تکنولوژی هستهای حمایت کرده و در کنفرانس تهران برای مبادله سوخت شرکت کرد. تمامی این مسایل نشاندهنده آن است که دو کشور نمیتوانند نقش یکدیگر را نادیده بگیرند. ملت ترکیه و ایران هیچگاه خواهان برهم زدن این روابط به دلیل وجود عامل سوم نیستند، مگر آنکه ترکیه به اقداماتي مبادرت ورزد تا منافع ایران را در منطقه تهدید کند که در آن شرایط ایران نمیپذیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.