بچههایی در جستوجوی خانواده و خانوادههایی در آرزوی بچه
سولماز ایکدر
در روزهای دور، بچههایی که به هر دلیل از حمایت خانواده برخوردار نبودند را خانوادههای بدون فرزند به راحتی، برای فرزندخواندگی انتخاب میکردند. اما این الگوی ساده مدتهاست تغییر کرده. پس از پایان دهه 60 و جنگ از میزان بچههای «سر راهی» در ایران به میزان قابل توجهی کاسته شد و خانوادههای ناتوان از بچه به دنیا آوردن، ناچار به دنبال راهحلهای پیچیدهتر رفتند. در دهه 60 وقوع انقلاب و هشت سال جنگ تحمیلی باعث بالارفتن آمار کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست در تهران و شهرهای جنگزده شده بود. آن کودکان با توجه به قوانین سهلگیرتر آن سالها به سادگی به خانوادههای مشتاق سپرده شدند.
اما امروز به دلیل قوانین حمایتی گوناگون قبول سرپرستی یک کودک تبدیل به پروسهای زمانبر و مشروط به قبول شرطهای گوناگون مالی و حقوقی شده است. اجرای این قوانین پیچیده باعث روی آوردن خانوادههای نیازمند به استفاده از امکانات پزشکی برای درمان نواقص جسمی، روشهای پیچیده و مشروط برای به فرزندخواندگی گرفتن و حتی بالا رفتن آمار خرید و فروش غیرقانونی بچه یا کودکدزدی، شده است. طبق آخرین آمار از بین هر سه طلاق در ایران یکی از آنها به دلیل عدم توانایی یکی از زوجین برای فرزندآوری، صورت میگیرد. این آمار نشانگر آن است که هنوز هستند خانوادههایی که با فرهنگ فرزندخواندگی احساس غریبی میکنند و حاضر به قبول سرپرستی یک کودک بیسرپرست نیستند یا شرایط لازم برای به فرزندخواندگی گرفتن یک کودک را ندارند. از سوی دیگر، بهخصوص در سالهای اخیر مراکز نگهداری از کودکان بیسرپرست، از کودکان بدسرپرستی پر شده است که امکان فرزندخوانده شدن برای آنها طبق قوانین فعلی ایران میسر نیست. اگرچه سازمان بهزیستی با اتکا به قوانین جدید در زمینه فرزندخواندگی نهایت تلاشش را برای کنترل بازار پررونق فرزندخواندگی و سرپرستی کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست، میکند اما نیاز خانوادههایی که به هیچ عنوان نمیتوانند شرایط لازم برای دریافت قانونی حق سرپرستی یک کودک را دریافت کنند، درهای فساد را باز میکند. مانند انواع آفاتی که راهحل استفاده از رحم اجارهای برای زوجهای نابارور را به خود آلوده کرده است. در این پرونده سعی کردیم انواع راههای فرزنددار شدن خانوادههای نابارور، اعم از راههای قانونی و غیرقانونی را بررسی کنیم و در کنار آن به روشهای نگهداری از کودکان در مراکز دولتی یا نیمهدولتی بپردازیم.
در روزهای دور، بچههایی که به هر دلیل از حمایت خانواده برخوردار نبودند را خانوادههای بدون فرزند به راحتی، برای فرزندخواندگی انتخاب میکردند. اما این الگوی ساده مدتهاست تغییر کرده. پس از پایان دهه 60 و جنگ از میزان بچههای «سر راهی» در ایران به میزان قابل توجهی کاسته شد و خانوادههای ناتوان از بچه به دنیا آوردن، ناچار به دنبال راهحلهای پیچیدهتر رفتند. در دهه 60 وقوع انقلاب و هشت سال جنگ تحمیلی باعث بالارفتن آمار کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست در تهران و شهرهای جنگزده شده بود. آن کودکان با توجه به قوانین سهلگیرتر آن سالها به سادگی به خانوادههای مشتاق سپرده شدند.
اما امروز به دلیل قوانین حمایتی گوناگون قبول سرپرستی یک کودک تبدیل به پروسهای زمانبر و مشروط به قبول شرطهای گوناگون مالی و حقوقی شده است. اجرای این قوانین پیچیده باعث روی آوردن خانوادههای نیازمند به استفاده از امکانات پزشکی برای درمان نواقص جسمی، روشهای پیچیده و مشروط برای به فرزندخواندگی گرفتن و حتی بالا رفتن آمار خرید و فروش غیرقانونی بچه یا کودکدزدی، شده است. طبق آخرین آمار از بین هر سه طلاق در ایران یکی از آنها به دلیل عدم توانایی یکی از زوجین برای فرزندآوری، صورت میگیرد. این آمار نشانگر آن است که هنوز هستند خانوادههایی که با فرهنگ فرزندخواندگی احساس غریبی میکنند و حاضر به قبول سرپرستی یک کودک بیسرپرست نیستند یا شرایط لازم برای به فرزندخواندگی گرفتن یک کودک را ندارند. از سوی دیگر، بهخصوص در سالهای اخیر مراکز نگهداری از کودکان بیسرپرست، از کودکان بدسرپرستی پر شده است که امکان فرزندخوانده شدن برای آنها طبق قوانین فعلی ایران میسر نیست. اگرچه سازمان بهزیستی با اتکا به قوانین جدید در زمینه فرزندخواندگی نهایت تلاشش را برای کنترل بازار پررونق فرزندخواندگی و سرپرستی کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست، میکند اما نیاز خانوادههایی که به هیچ عنوان نمیتوانند شرایط لازم برای دریافت قانونی حق سرپرستی یک کودک را دریافت کنند، درهای فساد را باز میکند. مانند انواع آفاتی که راهحل استفاده از رحم اجارهای برای زوجهای نابارور را به خود آلوده کرده است. در این پرونده سعی کردیم انواع راههای فرزنددار شدن خانوادههای نابارور، اعم از راههای قانونی و غیرقانونی را بررسی کنیم و در کنار آن به روشهای نگهداری از کودکان در مراکز دولتی یا نیمهدولتی بپردازیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.