جدال فرهنگ انحصار با فرهنگ شهروندی
ترجمه: محمدعلی عسگری
زنان مصری در صف رایگیری پیشنویس قانون اساسی جدید مصر، عکس:AP
نبردی واقعی بین موج فرهنگ جدید شهروندی - که راه خود را در سراسر منطقه خاورمیانه میگشاید - با فرهنگ سنتی انحصارگرایانه با پشتوانههای اعتقادی در جریان است. مرحله انتقالی حاضر که در کشورهای عربی جریان دارد تنها منحصر به اتفاقاتی نمیشود که در مصر یا سوریه و تونس و لیبی و یمن میگذرد بلکه تغییراتی ریشهای را در برمیگیرد که حتی کشورهای نفتی حوزه خلیجفارس را نیز با وجود آنکه انقلابی در آنها اتفاق نیفتاده شامل میشود. محور مشترک بین همه این کشورها اعم از خاورمیانه عربی یا کشورهای مغرب عربی و نیز کشورهای حوزه خلیجفارس این است که همه آنها نیازمند نهادهای اصلاحطلبانه با اصول دموکراتیک و شهروندی هستند و از این امر گریزی نیست.
مظاهر زندگی در منطقه با کوشش نسل جوان از یک سو و با اهرمهای خارجی از سوی دیگر درحال تغییر و دگرگونی است. بینیازی آمریکا از نفت چنانکه گفته میشود تا سال 2020 با کمک تکنولوژی جدید و منابع زیرزمینی سرشار از نفت آمریکا حاصل میشود بخشی از انگیزههای وقوع این تحولات است. زیرا سیاستهای آینده منطقه را از این پس نه چارچوب یک نظام منطقهای گذشتهگرا و مبتنی بر توافقات یا چانهزنیهای این و آنکه تا به حال مرسوم بوده و نه اراده آمریکا یا روسیه بلکه دینامیسم تازهای تعیین میکند که نقش مهم و ریشهای در ساخت آن خواهد داشت و این امر نیازمند مردان و زنانی در سطوح سیاسی و اقتصادی است که نسبت به مسوولیتهای خود واقف بوده و نیازهای این مرحله را بشناسند تا ناگهان درگیر توفانهای ناخواسته نشوند. این توفانها همین چندی پیش بود که قدرتهایی را سرنگون کرد و شرکای اقتصادی شان را غافلگیر ساخت. نسیمهای تغییر همچنان درحال وزیدن است و سرنوشت و جایگاه تمام کسانی را تهدید میکند که میپندارند این یک حالت گذرا و موقتی خواهد بود.
برخی میگویند این ایالات متحده است که خیزشهای موسوم به بیداری یا انقلاب یا بهار عربی - یا هرچه میخواهید نامش را بگذارید - در منطقه خاورمیانه به وجود آورده است و در واقع این آمریکاست که دارد دوباره نظام منطقهای جدیدی را طراحی میکند. بهخصوص این امر برای کسانی جدی است که باور کردهاند استراتژی آینده آمریکا نهادینه کردن معیارهای خود در جهان است حال میخواهد رییسجمهوری این کشور «باراک اوبامای» انزواطلب باشد یا «جورج دبلیو بوش» جنگ طلب. اما برخی دیگر بر این باورند که آمریکا کشوری است که میتواند خود را با واقعیتهای موجود - هرچه که باشد - تطبیق دهد و همین رمز بقا و ماندگاری و تبدیل آمریکا به یک ابرقدرت شده است. زیرا کاملا میداند چه میکند و برمبنای شرایط متفاوت چگونه سیاستهای خود را بدون خطا و اشتباه - که هرگز چنین نبوده - پیش ببرد.
هرچه باشد، ایالات متحده همچنان هنوز یک بازیگر مهم و تعیینکننده در منطقه است و در ساخت این نظام جدید منطقهای نیز مشارکت فعال خواهد داشت. دلایل این موضوع نیز تنها به آمریکا باز نمیگردد بلکه تا حدودی به شکست دیگران و ناکامیهایشان برمیگردد. زیرا روسها همچنان درگیر مسایل داخلی خود بوده و به سمت قومیتگرایی و دیکتاتوری تمایل دارند. از آن گذشته روسیه خود را تقریبا بازنشسته میبیند بهخصوص بعد از آنکه جایگاه سابق خود را از دست داد و ابزارهای تاثیرگذاریاش یکی پس از دیگری فرو ریخت. چین از این منطقه فاصله زیاد دارد و توجه زیادی نشان نمیدهد. دولتهای منطقه با گرایشهای غیردموکراتیک نیز در آینده چندان نقشی نمیتوانند داشت زیرا استراتژی آنها به مرور زمان دچار انزوا شده و خود درگیر مشکلات داخلی خواهندشد به نحوی که به آسانی قادر به عبور از آنها نیستند. در این میان، اخوانالمسلمین میپندارد معجزه قرن 21 بوده و ستاره بختش در تمام منطقه طلوع کرده است. آنها که بر موج تغییرات در مصر سوار شده و انقلاب جوانان را مصادره کردند، اکنون دارند قدرت را مزه مزه میکنند لیکن هنوز نیامده به مرض احتکار و انحصار در قدرت دچار شده و همین امر تجربه آنها را برای یک مرحله انتقالی تجربهای تلخ ساخته است. آنها در واقع فرصت نادر انتقال از یک فرهنگ انحصارگرایانه به فرهنگ سازندگی را از دست دادند و میزان شانس آنها برای مشارکت در ترسیم نظام منطقهای آینده فروکاسته شد.
نیروهای سلفی هم محورهای دیگری هستند که میپندارند آینده نه تنها منطقه که کل جهان را ترسیم خواهند کرد. اما این یک توهم باطل است و همه میدانند که آنها در حاشیه چنین نظامی خواهند بود. آنها نشان دادند تنها حرفهشان ویرانی و تخریب است و بدون تردید در سازندگی آینده نقشی نخواهند داشت.
اتفاقاتی که در مصر میافتد سادهاندیشی صاحبان فرهنگ انحصاری و فردگرایی را نشان میدهد. آنها گمان میبرند قادر به سرکوب تمایلات نوگرایانه جوانانی خواهند بود که این تغییرات را کلید زده و دستاوردهایشان را مصادره کردند. فکر میکنند قانون اساسی سندی است که میتوان آن را طبق معیارهای یک گروه نوشت حال آنکه قانون اساسی هرکشوری یک سند جمعی است. آنها از شورش مدنی مصریها شگفت زده شدند و از دیدن نسل جوان و زنان و مردان وحتی کودکانی که در میدانالتحریر گرد آمدند حیرت میکنند اما همچنان از مواضع خود برنگشته و میخواهند شانس خود را تا آخر امتحان کنند.
نبرد بر سر قانون اساسی در مصر نبردی برای آینده این کشور است. تصمیم «محمد مرسی» و گروه او برای تحمیل این قانون نشان میدهد که عقاید برای آنها اولویت نخست را دارد حتی اگر این عقاید به ضرر مصر و آینده آن باشد. برای اخوانالمسلمین این یک نبرد حیاتی و در واقع آخرین فرصت برای تحمیل نظریهشان بر دولت و ملت است. آنها به خوبی میدانند که مصر درحال غرق شدن در هرج و مرج و چند دستگی و تنشهای خونین و حتی فروپاشی اقتصادی است. اما آنها اولویتشان را قدرت و انحصار آن به هر قیمتی تعریف کردهاند. آنها میدانند که ممکن است مصر دچار عصیان خونینی شود و با عبور از مرحله کنونی قانون اساسی این کشور درگیر شورشهایی بزرگتر برای سرنگونی رژیم شود. بنابراین آنها نه به فکر مصر و احیای آن از این رکود و رخوت و سهیم کردن آن در ساخت یک نظام جدید منطقهای بلکه تنها به فکر یاری دادن به عقیده و حزب خاص خود هستند. اما جوانان مصری دست بردار نیستند و آنها این روند تغییر را ادامه خواهند داد. آنها قواعد عصیان مدنی را میدانند و نمیخواهند این عصیان به شورشهای خونین تبدیل شود. مهمترین رسالت آنها نبرد با فرهنگ انحصارگرایانه است.
همچنین درمصر و تمام کشورهای عرب، زنان و مردان بازرگانی هستند که به منافع خود پیش از هر چیز دیگری میاندیشند. برخی از آنها نسل جوانی هستند که در گذشته در ایجاد تغییرات شکست خوردهاند. از این رو برای آنها مساله شهروندی یک مساله حاشیهای است و درواقع اولویت اصلی برای آنها همان کسب سود و منافع است حتی اگر دراین راه ناچار به معامله با شیطان باشند. آنها کسانی هستند که بر تختهای ثروت مینشینند و درست مثل کسانی که بر تختهای قدرت تکیه میزنند کارشان این است که علیه نهادینه کردن ارزشهای شهروندی دسیسه کنند. آنها شرکای دایمی همه نظامهای مستقر با هر هویتی هستند و میخواهند فراتر از حسابرسیها باشند. اما اکنون زمان آن رسیده است که این افراد هم درک کنند دفاع از حقوق شهروندی بر آنها نیز واجب است و از آن راه گریزی ندارند. اگر نهادهای دموکراتیک در این کشورها شکل نگیرد به زودی همه آن کوههای ثروت و قدرت نیز سرنوشتی دیگر پیدا خواهد کرد.
حقوق شهروندی و تاسیس دولت مدرن نه تنها وظیفه دولت و نظام حاکم بلکه حتی وظیفه ملت و پیشاپیش آنها بازرگانان و تجار است. آموزش و از بین بردن بیسوادی ضرورتی حیاتی است. همچنین مشارکت در بنای زیر ساختهای دموکراسی که از آنها گریزی نیست. انحصار قدرت یا انحصار ثروت از جمله آفتهایی است که باید از چنگ آنها رها شد و نمیتوان به این بهانه مردم را از دست یافتن به حقوق خود محروم ساخت.
هیچکس حق ابتکار و خلاقیت را نفی نمیکند. اما شکافی سهمگین بین طبقه نخبه و مردم به وجود آمده است که باید آن را پر کرد. اگر شورشی به وجود میآید باید دانست که این شورشها صرفا علیه ارکان قدرت نیست بلکه علیه انحصارگرایی طبقه ثروتمند و با نفوذ جامعه نیز خواهد بود. در این راه نمیتوان از اندیشه رعیت پروری که در بین تودههای بسیاری ترویج میشود صرف نظر کرد. تفکری که مبتنی بر گرفتن و نه دادن و بر تکالیف و نه حقوق است. تفکری که ریشه در زندگی قبایلی گذشتههای دور بهخصوص زندگی صحرانشینی دارد. مردم اما دیگر از حقوق خود کوتاه نمیآیند به ویژه اینکه تغییرات از هر سو در حال پیشروی است.
حتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس نیز باید در استراتژیهای آینده خود تجدید نظر کنند. دستکم تکنولوژی استخراج نفت و گاز در آینده الزاما آنها را برآن خواهد داشت تا دراینباره به صورتی جدی بیندیشند و به فکر اصلاحات داخلی و ایجاد فضای باز و تامین حقوق شهروندی وایجاد موسسات سرمایهگذاری به غیراز اینهایی باشند که طی چند دهه گذشته مرسوم بوده است. آنها در صورت کاهش و حتی فروپاشی بهای گاز در آینده باید به فکر منابع درآمد دیگری باشند. بینیازی آمریکا طی هفتسال آینده از نفت و گاز خاورمیانه کاهش شدید قیمتها را در پی خواهد داشت. تابلو پیش رو در حال تغییر ریشهای و اساسی است و بنابراین باید راهحلهای تازهای را جستوجو و در ایجاد اصلاحات شتاب کرد. باید به جای آن رژیم پدرسالارانه قدیم به تقویت نهادهای دموکراتیک اقدام کرد. منطقه خاورمیانه درحال عبور از یک مرحله انتقالی است که چشمانداز دوران جدیدی را فراروی خود ترسیم میکند. دورانی که میطلبد تا تغییراتی نه تنها در صاحبان ثروت و قدرت بلکه در عمق خواستههای اجتماعی و فرهنگی تودهها به وجودآید. علاوه بر درون، بخشی از این تغییرات نیز ناشی از خارج و سیاستهای پیشگیرانهای خواهد بود که میکوشد تا با قدرت تکنولوژی خود را از وابستگی به دیگران نجات داده و به استقلال برسد. مظاهر نظام جدید منطقهای در خاورمیانه هیچ شباهتی به گذشتهها نخواهد داشت. روزهای تازهای در راه است و قصیده بلند تغییرات به رغم بقای انحصارگرایی و فردمحوری هرگز کوتاه نخواهد شد. این روند به مرحله نبردی سرنوشت ساز تبدیل شده است. نبردی که در آن حقوق شهروندی و برابری حرف اول وآخر را میزند و این تازه ابتدای کار است.
منبع: الحیات
زنان مصری در صف رایگیری پیشنویس قانون اساسی جدید مصر، عکس:AP
نبردی واقعی بین موج فرهنگ جدید شهروندی - که راه خود را در سراسر منطقه خاورمیانه میگشاید - با فرهنگ سنتی انحصارگرایانه با پشتوانههای اعتقادی در جریان است. مرحله انتقالی حاضر که در کشورهای عربی جریان دارد تنها منحصر به اتفاقاتی نمیشود که در مصر یا سوریه و تونس و لیبی و یمن میگذرد بلکه تغییراتی ریشهای را در برمیگیرد که حتی کشورهای نفتی حوزه خلیجفارس را نیز با وجود آنکه انقلابی در آنها اتفاق نیفتاده شامل میشود. محور مشترک بین همه این کشورها اعم از خاورمیانه عربی یا کشورهای مغرب عربی و نیز کشورهای حوزه خلیجفارس این است که همه آنها نیازمند نهادهای اصلاحطلبانه با اصول دموکراتیک و شهروندی هستند و از این امر گریزی نیست.
مظاهر زندگی در منطقه با کوشش نسل جوان از یک سو و با اهرمهای خارجی از سوی دیگر درحال تغییر و دگرگونی است. بینیازی آمریکا از نفت چنانکه گفته میشود تا سال 2020 با کمک تکنولوژی جدید و منابع زیرزمینی سرشار از نفت آمریکا حاصل میشود بخشی از انگیزههای وقوع این تحولات است. زیرا سیاستهای آینده منطقه را از این پس نه چارچوب یک نظام منطقهای گذشتهگرا و مبتنی بر توافقات یا چانهزنیهای این و آنکه تا به حال مرسوم بوده و نه اراده آمریکا یا روسیه بلکه دینامیسم تازهای تعیین میکند که نقش مهم و ریشهای در ساخت آن خواهد داشت و این امر نیازمند مردان و زنانی در سطوح سیاسی و اقتصادی است که نسبت به مسوولیتهای خود واقف بوده و نیازهای این مرحله را بشناسند تا ناگهان درگیر توفانهای ناخواسته نشوند. این توفانها همین چندی پیش بود که قدرتهایی را سرنگون کرد و شرکای اقتصادی شان را غافلگیر ساخت. نسیمهای تغییر همچنان درحال وزیدن است و سرنوشت و جایگاه تمام کسانی را تهدید میکند که میپندارند این یک حالت گذرا و موقتی خواهد بود.
برخی میگویند این ایالات متحده است که خیزشهای موسوم به بیداری یا انقلاب یا بهار عربی - یا هرچه میخواهید نامش را بگذارید - در منطقه خاورمیانه به وجود آورده است و در واقع این آمریکاست که دارد دوباره نظام منطقهای جدیدی را طراحی میکند. بهخصوص این امر برای کسانی جدی است که باور کردهاند استراتژی آینده آمریکا نهادینه کردن معیارهای خود در جهان است حال میخواهد رییسجمهوری این کشور «باراک اوبامای» انزواطلب باشد یا «جورج دبلیو بوش» جنگ طلب. اما برخی دیگر بر این باورند که آمریکا کشوری است که میتواند خود را با واقعیتهای موجود - هرچه که باشد - تطبیق دهد و همین رمز بقا و ماندگاری و تبدیل آمریکا به یک ابرقدرت شده است. زیرا کاملا میداند چه میکند و برمبنای شرایط متفاوت چگونه سیاستهای خود را بدون خطا و اشتباه - که هرگز چنین نبوده - پیش ببرد.
هرچه باشد، ایالات متحده همچنان هنوز یک بازیگر مهم و تعیینکننده در منطقه است و در ساخت این نظام جدید منطقهای نیز مشارکت فعال خواهد داشت. دلایل این موضوع نیز تنها به آمریکا باز نمیگردد بلکه تا حدودی به شکست دیگران و ناکامیهایشان برمیگردد. زیرا روسها همچنان درگیر مسایل داخلی خود بوده و به سمت قومیتگرایی و دیکتاتوری تمایل دارند. از آن گذشته روسیه خود را تقریبا بازنشسته میبیند بهخصوص بعد از آنکه جایگاه سابق خود را از دست داد و ابزارهای تاثیرگذاریاش یکی پس از دیگری فرو ریخت. چین از این منطقه فاصله زیاد دارد و توجه زیادی نشان نمیدهد. دولتهای منطقه با گرایشهای غیردموکراتیک نیز در آینده چندان نقشی نمیتوانند داشت زیرا استراتژی آنها به مرور زمان دچار انزوا شده و خود درگیر مشکلات داخلی خواهندشد به نحوی که به آسانی قادر به عبور از آنها نیستند. در این میان، اخوانالمسلمین میپندارد معجزه قرن 21 بوده و ستاره بختش در تمام منطقه طلوع کرده است. آنها که بر موج تغییرات در مصر سوار شده و انقلاب جوانان را مصادره کردند، اکنون دارند قدرت را مزه مزه میکنند لیکن هنوز نیامده به مرض احتکار و انحصار در قدرت دچار شده و همین امر تجربه آنها را برای یک مرحله انتقالی تجربهای تلخ ساخته است. آنها در واقع فرصت نادر انتقال از یک فرهنگ انحصارگرایانه به فرهنگ سازندگی را از دست دادند و میزان شانس آنها برای مشارکت در ترسیم نظام منطقهای آینده فروکاسته شد.
نیروهای سلفی هم محورهای دیگری هستند که میپندارند آینده نه تنها منطقه که کل جهان را ترسیم خواهند کرد. اما این یک توهم باطل است و همه میدانند که آنها در حاشیه چنین نظامی خواهند بود. آنها نشان دادند تنها حرفهشان ویرانی و تخریب است و بدون تردید در سازندگی آینده نقشی نخواهند داشت.
اتفاقاتی که در مصر میافتد سادهاندیشی صاحبان فرهنگ انحصاری و فردگرایی را نشان میدهد. آنها گمان میبرند قادر به سرکوب تمایلات نوگرایانه جوانانی خواهند بود که این تغییرات را کلید زده و دستاوردهایشان را مصادره کردند. فکر میکنند قانون اساسی سندی است که میتوان آن را طبق معیارهای یک گروه نوشت حال آنکه قانون اساسی هرکشوری یک سند جمعی است. آنها از شورش مدنی مصریها شگفت زده شدند و از دیدن نسل جوان و زنان و مردان وحتی کودکانی که در میدانالتحریر گرد آمدند حیرت میکنند اما همچنان از مواضع خود برنگشته و میخواهند شانس خود را تا آخر امتحان کنند.
نبرد بر سر قانون اساسی در مصر نبردی برای آینده این کشور است. تصمیم «محمد مرسی» و گروه او برای تحمیل این قانون نشان میدهد که عقاید برای آنها اولویت نخست را دارد حتی اگر این عقاید به ضرر مصر و آینده آن باشد. برای اخوانالمسلمین این یک نبرد حیاتی و در واقع آخرین فرصت برای تحمیل نظریهشان بر دولت و ملت است. آنها به خوبی میدانند که مصر درحال غرق شدن در هرج و مرج و چند دستگی و تنشهای خونین و حتی فروپاشی اقتصادی است. اما آنها اولویتشان را قدرت و انحصار آن به هر قیمتی تعریف کردهاند. آنها میدانند که ممکن است مصر دچار عصیان خونینی شود و با عبور از مرحله کنونی قانون اساسی این کشور درگیر شورشهایی بزرگتر برای سرنگونی رژیم شود. بنابراین آنها نه به فکر مصر و احیای آن از این رکود و رخوت و سهیم کردن آن در ساخت یک نظام جدید منطقهای بلکه تنها به فکر یاری دادن به عقیده و حزب خاص خود هستند. اما جوانان مصری دست بردار نیستند و آنها این روند تغییر را ادامه خواهند داد. آنها قواعد عصیان مدنی را میدانند و نمیخواهند این عصیان به شورشهای خونین تبدیل شود. مهمترین رسالت آنها نبرد با فرهنگ انحصارگرایانه است.
همچنین درمصر و تمام کشورهای عرب، زنان و مردان بازرگانی هستند که به منافع خود پیش از هر چیز دیگری میاندیشند. برخی از آنها نسل جوانی هستند که در گذشته در ایجاد تغییرات شکست خوردهاند. از این رو برای آنها مساله شهروندی یک مساله حاشیهای است و درواقع اولویت اصلی برای آنها همان کسب سود و منافع است حتی اگر دراین راه ناچار به معامله با شیطان باشند. آنها کسانی هستند که بر تختهای ثروت مینشینند و درست مثل کسانی که بر تختهای قدرت تکیه میزنند کارشان این است که علیه نهادینه کردن ارزشهای شهروندی دسیسه کنند. آنها شرکای دایمی همه نظامهای مستقر با هر هویتی هستند و میخواهند فراتر از حسابرسیها باشند. اما اکنون زمان آن رسیده است که این افراد هم درک کنند دفاع از حقوق شهروندی بر آنها نیز واجب است و از آن راه گریزی ندارند. اگر نهادهای دموکراتیک در این کشورها شکل نگیرد به زودی همه آن کوههای ثروت و قدرت نیز سرنوشتی دیگر پیدا خواهد کرد.
حقوق شهروندی و تاسیس دولت مدرن نه تنها وظیفه دولت و نظام حاکم بلکه حتی وظیفه ملت و پیشاپیش آنها بازرگانان و تجار است. آموزش و از بین بردن بیسوادی ضرورتی حیاتی است. همچنین مشارکت در بنای زیر ساختهای دموکراسی که از آنها گریزی نیست. انحصار قدرت یا انحصار ثروت از جمله آفتهایی است که باید از چنگ آنها رها شد و نمیتوان به این بهانه مردم را از دست یافتن به حقوق خود محروم ساخت.
هیچکس حق ابتکار و خلاقیت را نفی نمیکند. اما شکافی سهمگین بین طبقه نخبه و مردم به وجود آمده است که باید آن را پر کرد. اگر شورشی به وجود میآید باید دانست که این شورشها صرفا علیه ارکان قدرت نیست بلکه علیه انحصارگرایی طبقه ثروتمند و با نفوذ جامعه نیز خواهد بود. در این راه نمیتوان از اندیشه رعیت پروری که در بین تودههای بسیاری ترویج میشود صرف نظر کرد. تفکری که مبتنی بر گرفتن و نه دادن و بر تکالیف و نه حقوق است. تفکری که ریشه در زندگی قبایلی گذشتههای دور بهخصوص زندگی صحرانشینی دارد. مردم اما دیگر از حقوق خود کوتاه نمیآیند به ویژه اینکه تغییرات از هر سو در حال پیشروی است.
حتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس نیز باید در استراتژیهای آینده خود تجدید نظر کنند. دستکم تکنولوژی استخراج نفت و گاز در آینده الزاما آنها را برآن خواهد داشت تا دراینباره به صورتی جدی بیندیشند و به فکر اصلاحات داخلی و ایجاد فضای باز و تامین حقوق شهروندی وایجاد موسسات سرمایهگذاری به غیراز اینهایی باشند که طی چند دهه گذشته مرسوم بوده است. آنها در صورت کاهش و حتی فروپاشی بهای گاز در آینده باید به فکر منابع درآمد دیگری باشند. بینیازی آمریکا طی هفتسال آینده از نفت و گاز خاورمیانه کاهش شدید قیمتها را در پی خواهد داشت. تابلو پیش رو در حال تغییر ریشهای و اساسی است و بنابراین باید راهحلهای تازهای را جستوجو و در ایجاد اصلاحات شتاب کرد. باید به جای آن رژیم پدرسالارانه قدیم به تقویت نهادهای دموکراتیک اقدام کرد. منطقه خاورمیانه درحال عبور از یک مرحله انتقالی است که چشمانداز دوران جدیدی را فراروی خود ترسیم میکند. دورانی که میطلبد تا تغییراتی نه تنها در صاحبان ثروت و قدرت بلکه در عمق خواستههای اجتماعی و فرهنگی تودهها به وجودآید. علاوه بر درون، بخشی از این تغییرات نیز ناشی از خارج و سیاستهای پیشگیرانهای خواهد بود که میکوشد تا با قدرت تکنولوژی خود را از وابستگی به دیگران نجات داده و به استقلال برسد. مظاهر نظام جدید منطقهای در خاورمیانه هیچ شباهتی به گذشتهها نخواهد داشت. روزهای تازهای در راه است و قصیده بلند تغییرات به رغم بقای انحصارگرایی و فردمحوری هرگز کوتاه نخواهد شد. این روند به مرحله نبردی سرنوشت ساز تبدیل شده است. نبردی که در آن حقوق شهروندی و برابری حرف اول وآخر را میزند و این تازه ابتدای کار است.
منبع: الحیات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.