|

حسين كمالي دبیرکل «حزب اسلامی کار»

اصلاحات، نیازی به کسب قدرت به هر بهایی ندارد

حسین سخنور

اصلاح‌طلبی را کمتر می‌شناسیم و بیشتر اصلاح‌طلبان را می‌شناسیم و به همین دلیل برای شناخت این جریان باز هم سراغ خود اصلاح‌طلبان می‌رویم و این بار، حسین کمالی، دبیرکل حزب اسلامی کار. او که هم در دولت اصلاحات حضور داشت و هم پس از آن، حزبش در عداد احزاب اصلاح‌طلب به حساب می‌آید، اصلاح‌طلبی را محدود به فرد و گروه خاصی نمی‌داند و تلاش برای آینده بهتر را شاخصه اصلی اصلاح‌طلبی معرفی می‌کند که جزییات این تلاش را در گفت‌وگوی خود با «شرق» تبیین می‌کند.

در ویژه‌نامه «شرق»، ارایه یک تعریف دقیق و آکادمیک از اصلاح‌طلبی مورد نظر نیست و بیشتر روی اصلاح‌طلبی ایرانی و ویژگی‌های آن در دهه‌های گذشته بحث می‌کنیم. می‌توانید آن را با شاخصه‌هایش تبیین کنید.

این موضوعی که شما به آن پرداخته‌اید، مساله پراهمیتی است که باید زودتر مورد توجه قرار می‌گرفت. چون بخشی از مشکلات موجود بر اثر نداشتن تعریف یا تعاریف روشنی از اصلاح‌طلبی است. نگاه‌های متفاوتی وجود دارد و هر کس از زاویه‌ای خود را با واژه اصلاح‌طلبی پیوند می‌زند.

‌ کدام مشکل باعث شکل‌گیری اصلاح‌طلبان بدلی شده است؟

حالا من خیلی بحثم به این مشکل بازنمی‌گردد، چون ممکن است فرد اصولگرایی مانند آقای علی مطهری، در مواردی مواضع اصلاح‌طلبانه اتخاذ کند و در مواردی هم یک اصلاح‌طلب، رفتارهایی داشته باشد که با هیچ تعریفی از اصلاح‌طلبی، مطابقت نداشته باشد. تعریفی که من از اصلاح‌طلبی دارم، در قالب‌های شناخته شده فعلی قابل شناسایی و ارزیابی نیست و نگاه دیگری را قصد دارم مطرح کنم که در آن ممکن است برخی دسته‌بندی‌های سیاسی شناخته شده فعلی تغییر کند. به نظر من هر فرد و گروهی که به فکر آینده بهتر از طریق تغییر و اصلاح برخی کاستی‌ها و کژی‌ها باشد، اصلاح‌طلب خواهد بود. لذا اصلاح‌طلبی واژه‌ای نیست که در انحصار یک فرد، گروه، طبقه یا حزب خاصی قرار گیرد؛ همه آحاد انسانی می‌توانند با این تعریف اصلاح‌طلب باشند یا می‌توانند در مقابل، به فکر حفظ وضع موجود باشند و مشی محافظه‌کارانه داشته باشند یا بدتر از آن، واپس‌‌گرا باشند. حال کسانی که بیشتر از اصلاح می‌خواهند یا کندتر می‌روند از دایره اصلاح‌طلبی خارج می‌شوند. آنها در واقع اصلاح‌طلب نیستند و اگر چنین اظهار کنند خود را در درون این مجموعه بدون دلیل و تعریف مشخصی جای داده‌اند. به همین دلیل است که معتقدم باید تعریف یا تعاریف مشخصی از اصلاح‌طلبی ارایه دهیم تا تکلیف جریانات و افراد مختلف روشن شود و این‌طور نباشد که مثلا حتی کسانی که به فکر واژگونی و تغییرات انقلابی هستند هم اصلاح‌طلب معرفی شوند.

‌ این کار هم مشکل دیگری را رقم می‌زند و از تکثر جلوگیری می‌کند، «تکثر» که به تعبیر برخی از اصلاح‌طلبان، خود یکی از ویژگی‌های اصلاح‌طلبی است. مثلا به همین دلیل محمدرضا خاتمی گفته بود ما هیچ‌گاه دنبال تعریف یکسانی از اصلاح‌طلبی نبوده و نیستیم، چون چنین قراری نداشتیم.

این حرف کاملا درستی است. بحث من بر سر تدوین و مکتوب شدن این نظرات و تعاریف متفاوت است. من هم نمی‌گویم همه به یک تعریف از اصلاح‌طلبی برسیم، ولی باید تعاریف متفاوت، مشخص شود تا بر اساس آن هم مردم بتوانند انتخاب کنند و هم خود گروه‌ها و افراد اصلاح‌طلب بتوانند با هم وارد گفت‌وگو شوند. مثلا من می‌گویم اصلاح‌طلب نمی‌تواند اهل خشونت باشد و ممکن است دیگری خشونت را برای قانع‌سازی دیگران ضروری بداند. من نمی‌گویم فقط تعریف من از اصلاح‌طلبی مطرح شود، دیگری هم تعریفش را بگوید، تا بر اساس تعاریف خود با هم گفت‌وگو کنیم و مردم هم انتخاب کنند. اما اگر بخواهیم بازگردیم به سوال اول شما و تعریفی که ما از اصلاح‌طلبی داریم، باید بگویم از نظر ما اصلاح‌طلبی در همه ابعاد ضرورت داشته و قابل انجام است، در همه زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی. برخی از اشخاص ممکن است در یکی از این زمینه‌ها مثلا بعد اجتماعی، اصلاح‌طلب باشند اما در حوزه اقتصادی از ترس کم یا بی‌بهره شدن، خواهان حفظ وضع موجود باشند. یا از نگاهی سیاسی ممکن است، یک اصلاح‌طلب رای اکثریت را بپذیرد اما حقوق اقلیت را نادیده بینگارد در بعد فرهنگی و اجتماعی نیز تنویر افکار عمومی و تکثرگرایی و تبلیغ زیست مدنی و تاکید بر همزیستی مسالمت‌آمیز و علم‌گرایی و خرافه‌زدایی می‌تواند از شاخصه‌ها باشد و در بعد بین‌المللی نیز تفکر اصلاح‌طلبی به تعامل بین‌المللی و همزیستی انسانی و عادلانه بیندیشد. در مجموع همه این عوامل باعث می‌شود همان هدفی که در ابتدا گفتم برآورده شود و زندگی بهتر و آینده‌ای بهتر برای مردم محقق شود. شاید بتوان همین آینده بهتر را زمینه اصلی تعریف اصلاح‌طلبی دانست. حدیثی از معصوم نیز داریم که می‌فرمایند: اگر کسی امروزش مثل دیروزش باشد و فردایش مثل امروز، خسران دیده است.

‌ این تعریف هرچه باشد، مانعیت ندارد. خب با این حساب حزب موتلفه را هم باید حزبی اصلاح‌طلب دانست. چون آنها هم می‌خواهند فردایشان بهتر از امروزشان باشد.

اشکال سوال شما این است که به یک حزب اشاره دارید و به آنچه که من در ابتدا گفتم توجه نداشتید. من گفتم بر اساس تعریف ما دیگر اصلاح‌طلبی محدود به یک جریان و یک حزب نیست. اصلاح‌طلبی یک پلاک نیست که بر سینه بعضی افراد زده باشند و دیگران حق استفاده از آن را نداشته باشند. ضمنا جمعیتی که امروز تحت عنوان اصولگرا فعالیت می‌کنند، دچار همین مشکل ابهام در تعریف هستند. شاخصه‌هایی که آنها برای خود تعریف می‌کنند، مثل پایبندی به قانون اساسی و نظام و اسلام چه فرقی با شاخصه‌های اصلاح‌طلبی دارد؟ یعنی اصلاح‌طلبان به این موارد اعتقادی ندارند؟ در پاسخ به ایراد مطروحه حضرتعالی باید یادآوری کنم که برخی از اشخاص، در جست‌وجوی تغییر و تحول در همه زمینه‌ها و دستیابی به آینده بهتر نیستند یا به صورت موضوعی و موردی، جست‌وجوگر بهبود و تحول هستند و در مواردی به حفظ وضع موجود دل بسته‌اند. اما اصلاحات با حفظ اصل نظام، به دنبال هرچه بهتر شدن وضعیت جامعه است. علاوه بر این ویژگی‌های دیگری مانند عدم پرخاشگری می‌تواند این مرزها را روشن کند. یک اصلاح‌طلب، هیچگاه خشونت نمی‌ورزد و امکان طرح همه نظرات را فراهم می‌آورد، حتی اگر صاحب حرف و نظر، مخالف و دشمنش باشد، یک اصلاح‌طلب برای ذات هر فرد با هر عقیده‌ای احترام قایل است.

‌ حتی برای کسی که قایل به شیوه‌های منتقدانه غیراصلاح‌طلبی باشد؟

فرقی نمی‌کند یک اصلاح‌طلب حتی برای دشمن خود هم خیرخواهی می‌کند، چه رسد به کسانی که فقط نگاهی متفاوت دارند. ما معتقدیم باید نظر آنان را هم شنید و کسی که با پرخاشگری با مخالفان برخورد می‌کند، اصلاح‌طلب نیست. اصلاح‌طلب به رشد اجتماعی مردم باور دارد و برای این کار قایل به آزادی بیان است تا شخصیت و تفکر افراد کمال پیدا کند. با تخاصم این کمال شکل نمی‌گیرد.

‌ نحوه استفاده از آنها مهم است.

چه فرقی می‌کند؟

‌ الان عنوان جنگ پیش‌دستانه، بحث مهمی در علوم سیاسی و حقوق بین‌الملل است.

مگر القاعده و طالبان ساخته و پرداخته همین کشورهایی نیستند که ادعای جنگ پیش‌دستانه دارند؟ علاوه بر این اگر قرار است برخی سازمان‌ها و گروه‌های تروریستی هم کنترل شوند، چرا توسط آمریکا؟ یک سازمان بین‌المللی می‌تواند این وظیفه را عهده‌دار شود. اسلحه و جنگ و قتل نفس با دموکراسی رابطه‌ای ندارد. ضمنا برخی از استانداردهای اینها دوگانه است. اگر در سوریه بهانه حقوق بشر یا رای اکثریت را دارند، چرا وقتی به بحرین می‌رسد، همه چیز را فراموش می‌کنند؟ یا در مسایل اقتصادی چرا باید عده‌ای در آفریقا از گرسنگی بمیرند و برخی از همین کشورها مازاد نیازشان را به دریا بریزند؟ این رفتارها با گفتمان بشر دوستانه و اصلاح‌طلبی در سطح جهانی مغایرت دارد و یک اصلاح‌طلب این رفتارها را نمی‌پذیرد.

‌ برگردیم به سطح داخل و مسایل خودمان.

همین مسایل در کشور هم تکرار می‌شود. ما به کسی می‌گوییم اصلاح‌طلب که تفکری سازنده، آرام و مسالمت‌آمیز دارد، نه اینکه در مخاصمه و دشمنی باشد، مانند یکی از کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 84 که گفته بود من با فلانی می‌جنگم. اصلاح‌طلب با کسی نمی‌جنگد و تعامل و گفت‌وگو را انتخاب می‌کند.

‌ برای اینکه این اصلاحات موردنظر و مواردی که گفتید، محقق شود، سراغ قدرت می‌روید یا جامعه؟ اولویت شما کدام است؟

من به صورت واضح می‌گویم اگر قدرت هم در اختیار ما باشد و باز با جامعه بیگانه باشیم و جامعه هم با حقوق خود بیگانه باشد، باز بعد از مدتی اصلاح‌طلبان در قدرت هم تبدیل به محافظه‌کارانی می‌شوند که خود امروز منتقد آن هستند. ما باید پیش از هر کاری، مردم را با حقوق خود آشنا کنیم تا خود آنها به دولت بیندیشند. در این صورت برای تحقق اصلاحات نیازی به کسب قدرت به هر بهایی نیست. اما اگر مردم با حقوق خود آشنا نباشند اصلا انتظار پاسخی نیست و در این صورت هم معلوم است که هیچ دولتی حاضر به قبول اصلاحات در بخش‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیست. متاسفانه هم از فرهنگ اسلامی و هم فرهنگ غربی از لحاظ حقوق بشر و داشتن دولت و جامعه پاسخگو دچار مشکل هستیم و فاصله زیادی با احقاق حقوق مردم داریم.

‌ اصلاح‌طلبان چه راه‌هایی را برای استیفای حقوق مردم انتخاب می‌کنند؟

من سخنگوی همه نیستم اما به نظر من بهترین راه، آموزش حقوق مردم به خود مردم است. برای این کار هم باید توجه اصلاح‌طلبان به جامعه مدنی و ساختارهای اجتماعی باشد.

‌ حزب شما، تا به حال تلاشی در این خصوص داشته است؟

بله، ما به روش‌های مختلف سعی کردیم وارد گفت‌وگوی مدنی شویم. مثلا انتشار روزنامه‌«اندیشه نو» که با استقبال عمومی هم مواجه بود، گامی در جهت مباحثه اجتماعی بود. همچنین من و دیگر اعضای حزب در مجامع مختلف حاضر می‌شویم و در گفت‌وگو با آحاد مختلف سعی می‌کنیم که نظرات اصلاح‌طلبانه را در جامعه مدنی مطرح کنیم. البته این کارها، دیربازده است و نباید در فاصله‌ای کوتاه انتظار نتیجه داشت، چون مشکلات زیادی هم پیش روی ماست. مثلا روزنامه ما را بستند که تا به امروز هم اجازه انتشار مجدد آن را باوجود تبرئه در دادگاه نداده‌اند.

‌ گاهی برخی از همین موانع باعث می‌شود که اصلاح‌طلبان به فکر این بیفتند که بازگردند به قدرت تا بتوانند اهداف خود را محقق کنند.

اما ما معتقدیم تا تغییر و تحولی در فرهنگ و نگرش جامعه به وجود نیاید، گرفتن قدرت هم تاثیری در تحقق اصلاحات ندارد. اصلاح‌طلبان هم باید تلاش در تحقق آگاهی داشته باشند تا کجی‌ها و مشکلات از بین برود. اما همانطور که گفتم این تغییر با انقلابیگری هم، مرز دارد، همانطور که با محافظه‌کاران مرز دارند. اساسا یک عنصر انقلابی نمی‌تواند اصلاح‌گر باشد. چون هم ریشه‌ها و هم راه‌ها تفاوت دارد. کسی که به فکر تغییرات انقلابی است تغییرات جزیی نمی‌اندیشد و اصلاح‌طلبان با آنها مرز جدی دارند. اصلاحات راه خود را دارد و انقلاب راه خود را. یک اصلاح‌طلب از مسیر خود می‌رود تا به هدف خود که اصلاح وضع جامعه است برسد.

‌ چطور شما که خود از نسل انقلاب هستید، اينگونه مي‌گويید؟

ما یک‌بار انقلاب کردیم و حالا باید اشکالاتی را که در آن به وجود آمده اصلاح کنیم، اگر بخواهیم دوباره انقلاب کنیم، که انقلاب خود را زیر سوال برده‌ایم. اما اصل اصلاح را قبول داریم و به آن پایبندیم. یکی از امتیازات فقه شیعه همین تغییر و اجتهاد پویایش است. ما نیز معتقدیم باید متناسب با نیازها و شرایط روز جامعه خود را اصلاح كنيم و پویا نگه داریم.

اصلاح‌طلبی را کمتر می‌شناسیم و بیشتر اصلاح‌طلبان را می‌شناسیم و به همین دلیل برای شناخت این جریان باز هم سراغ خود اصلاح‌طلبان می‌رویم و این بار، حسین کمالی، دبیرکل حزب اسلامی کار. او که هم در دولت اصلاحات حضور داشت و هم پس از آن، حزبش در عداد احزاب اصلاح‌طلب به حساب می‌آید، اصلاح‌طلبی را محدود به فرد و گروه خاصی نمی‌داند و تلاش برای آینده بهتر را شاخصه اصلی اصلاح‌طلبی معرفی می‌کند که جزییات این تلاش را در گفت‌وگوی خود با «شرق» تبیین می‌کند.

در ویژه‌نامه «شرق»، ارایه یک تعریف دقیق و آکادمیک از اصلاح‌طلبی مورد نظر نیست و بیشتر روی اصلاح‌طلبی ایرانی و ویژگی‌های آن در دهه‌های گذشته بحث می‌کنیم. می‌توانید آن را با شاخصه‌هایش تبیین کنید.

این موضوعی که شما به آن پرداخته‌اید، مساله پراهمیتی است که باید زودتر مورد توجه قرار می‌گرفت. چون بخشی از مشکلات موجود بر اثر نداشتن تعریف یا تعاریف روشنی از اصلاح‌طلبی است. نگاه‌های متفاوتی وجود دارد و هر کس از زاویه‌ای خود را با واژه اصلاح‌طلبی پیوند می‌زند.

‌ کدام مشکل باعث شکل‌گیری اصلاح‌طلبان بدلی شده است؟

حالا من خیلی بحثم به این مشکل بازنمی‌گردد، چون ممکن است فرد اصولگرایی مانند آقای علی مطهری، در مواردی مواضع اصلاح‌طلبانه اتخاذ کند و در مواردی هم یک اصلاح‌طلب، رفتارهایی داشته باشد که با هیچ تعریفی از اصلاح‌طلبی، مطابقت نداشته باشد. تعریفی که من از اصلاح‌طلبی دارم، در قالب‌های شناخته شده فعلی قابل شناسایی و ارزیابی نیست و نگاه دیگری را قصد دارم مطرح کنم که در آن ممکن است برخی دسته‌بندی‌های سیاسی شناخته شده فعلی تغییر کند. به نظر من هر فرد و گروهی که به فکر آینده بهتر از طریق تغییر و اصلاح برخی کاستی‌ها و کژی‌ها باشد، اصلاح‌طلب خواهد بود. لذا اصلاح‌طلبی واژه‌ای نیست که در انحصار یک فرد، گروه، طبقه یا حزب خاصی قرار گیرد؛ همه آحاد انسانی می‌توانند با این تعریف اصلاح‌طلب باشند یا می‌توانند در مقابل، به فکر حفظ وضع موجود باشند و مشی محافظه‌کارانه داشته باشند یا بدتر از آن، واپس‌‌گرا باشند. حال کسانی که بیشتر از اصلاح می‌خواهند یا کندتر می‌روند از دایره اصلاح‌طلبی خارج می‌شوند. آنها در واقع اصلاح‌طلب نیستند و اگر چنین اظهار کنند خود را در درون این مجموعه بدون دلیل و تعریف مشخصی جای داده‌اند. به همین دلیل است که معتقدم باید تعریف یا تعاریف مشخصی از اصلاح‌طلبی ارایه دهیم تا تکلیف جریانات و افراد مختلف روشن شود و این‌طور نباشد که مثلا حتی کسانی که به فکر واژگونی و تغییرات انقلابی هستند هم اصلاح‌طلب معرفی شوند.

‌ این کار هم مشکل دیگری را رقم می‌زند و از تکثر جلوگیری می‌کند، «تکثر» که به تعبیر برخی از اصلاح‌طلبان، خود یکی از ویژگی‌های اصلاح‌طلبی است. مثلا به همین دلیل محمدرضا خاتمی گفته بود ما هیچ‌گاه دنبال تعریف یکسانی از اصلاح‌طلبی نبوده و نیستیم، چون چنین قراری نداشتیم.

این حرف کاملا درستی است. بحث من بر سر تدوین و مکتوب شدن این نظرات و تعاریف متفاوت است. من هم نمی‌گویم همه به یک تعریف از اصلاح‌طلبی برسیم، ولی باید تعاریف متفاوت، مشخص شود تا بر اساس آن هم مردم بتوانند انتخاب کنند و هم خود گروه‌ها و افراد اصلاح‌طلب بتوانند با هم وارد گفت‌وگو شوند. مثلا من می‌گویم اصلاح‌طلب نمی‌تواند اهل خشونت باشد و ممکن است دیگری خشونت را برای قانع‌سازی دیگران ضروری بداند. من نمی‌گویم فقط تعریف من از اصلاح‌طلبی مطرح شود، دیگری هم تعریفش را بگوید، تا بر اساس تعاریف خود با هم گفت‌وگو کنیم و مردم هم انتخاب کنند. اما اگر بخواهیم بازگردیم به سوال اول شما و تعریفی که ما از اصلاح‌طلبی داریم، باید بگویم از نظر ما اصلاح‌طلبی در همه ابعاد ضرورت داشته و قابل انجام است، در همه زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی. برخی از اشخاص ممکن است در یکی از این زمینه‌ها مثلا بعد اجتماعی، اصلاح‌طلب باشند اما در حوزه اقتصادی از ترس کم یا بی‌بهره شدن، خواهان حفظ وضع موجود باشند. یا از نگاهی سیاسی ممکن است، یک اصلاح‌طلب رای اکثریت را بپذیرد اما حقوق اقلیت را نادیده بینگارد در بعد فرهنگی و اجتماعی نیز تنویر افکار عمومی و تکثرگرایی و تبلیغ زیست مدنی و تاکید بر همزیستی مسالمت‌آمیز و علم‌گرایی و خرافه‌زدایی می‌تواند از شاخصه‌ها باشد و در بعد بین‌المللی نیز تفکر اصلاح‌طلبی به تعامل بین‌المللی و همزیستی انسانی و عادلانه بیندیشد. در مجموع همه این عوامل باعث می‌شود همان هدفی که در ابتدا گفتم برآورده شود و زندگی بهتر و آینده‌ای بهتر برای مردم محقق شود. شاید بتوان همین آینده بهتر را زمینه اصلی تعریف اصلاح‌طلبی دانست. حدیثی از معصوم نیز داریم که می‌فرمایند: اگر کسی امروزش مثل دیروزش باشد و فردایش مثل امروز، خسران دیده است.

‌ این تعریف هرچه باشد، مانعیت ندارد. خب با این حساب حزب موتلفه را هم باید حزبی اصلاح‌طلب دانست. چون آنها هم می‌خواهند فردایشان بهتر از امروزشان باشد.

اشکال سوال شما این است که به یک حزب اشاره دارید و به آنچه که من در ابتدا گفتم توجه نداشتید. من گفتم بر اساس تعریف ما دیگر اصلاح‌طلبی محدود به یک جریان و یک حزب نیست. اصلاح‌طلبی یک پلاک نیست که بر سینه بعضی افراد زده باشند و دیگران حق استفاده از آن را نداشته باشند. ضمنا جمعیتی که امروز تحت عنوان اصولگرا فعالیت می‌کنند، دچار همین مشکل ابهام در تعریف هستند. شاخصه‌هایی که آنها برای خود تعریف می‌کنند، مثل پایبندی به قانون اساسی و نظام و اسلام چه فرقی با شاخصه‌های اصلاح‌طلبی دارد؟ یعنی اصلاح‌طلبان به این موارد اعتقادی ندارند؟ در پاسخ به ایراد مطروحه حضرتعالی باید یادآوری کنم که برخی از اشخاص، در جست‌وجوی تغییر و تحول در همه زمینه‌ها و دستیابی به آینده بهتر نیستند یا به صورت موضوعی و موردی، جست‌وجوگر بهبود و تحول هستند و در مواردی به حفظ وضع موجود دل بسته‌اند. اما اصلاحات با حفظ اصل نظام، به دنبال هرچه بهتر شدن وضعیت جامعه است. علاوه بر این ویژگی‌های دیگری مانند عدم پرخاشگری می‌تواند این مرزها را روشن کند. یک اصلاح‌طلب، هیچگاه خشونت نمی‌ورزد و امکان طرح همه نظرات را فراهم می‌آورد، حتی اگر صاحب حرف و نظر، مخالف و دشمنش باشد، یک اصلاح‌طلب برای ذات هر فرد با هر عقیده‌ای احترام قایل است.

‌ حتی برای کسی که قایل به شیوه‌های منتقدانه غیراصلاح‌طلبی باشد؟

فرقی نمی‌کند یک اصلاح‌طلب حتی برای دشمن خود هم خیرخواهی می‌کند، چه رسد به کسانی که فقط نگاهی متفاوت دارند. ما معتقدیم باید نظر آنان را هم شنید و کسی که با پرخاشگری با مخالفان برخورد می‌کند، اصلاح‌طلب نیست. اصلاح‌طلب به رشد اجتماعی مردم باور دارد و برای این کار قایل به آزادی بیان است تا شخصیت و تفکر افراد کمال پیدا کند. با تخاصم این کمال شکل نمی‌گیرد.

‌ نحوه استفاده از آنها مهم است.

چه فرقی می‌کند؟

‌ الان عنوان جنگ پیش‌دستانه، بحث مهمی در علوم سیاسی و حقوق بین‌الملل است.

مگر القاعده و طالبان ساخته و پرداخته همین کشورهایی نیستند که ادعای جنگ پیش‌دستانه دارند؟ علاوه بر این اگر قرار است برخی سازمان‌ها و گروه‌های تروریستی هم کنترل شوند، چرا توسط آمریکا؟ یک سازمان بین‌المللی می‌تواند این وظیفه را عهده‌دار شود. اسلحه و جنگ و قتل نفس با دموکراسی رابطه‌ای ندارد. ضمنا برخی از استانداردهای اینها دوگانه است. اگر در سوریه بهانه حقوق بشر یا رای اکثریت را دارند، چرا وقتی به بحرین می‌رسد، همه چیز را فراموش می‌کنند؟ یا در مسایل اقتصادی چرا باید عده‌ای در آفریقا از گرسنگی بمیرند و برخی از همین کشورها مازاد نیازشان را به دریا بریزند؟ این رفتارها با گفتمان بشر دوستانه و اصلاح‌طلبی در سطح جهانی مغایرت دارد و یک اصلاح‌طلب این رفتارها را نمی‌پذیرد.

‌ برگردیم به سطح داخل و مسایل خودمان.

همین مسایل در کشور هم تکرار می‌شود. ما به کسی می‌گوییم اصلاح‌طلب که تفکری سازنده، آرام و مسالمت‌آمیز دارد، نه اینکه در مخاصمه و دشمنی باشد، مانند یکی از کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 84 که گفته بود من با فلانی می‌جنگم. اصلاح‌طلب با کسی نمی‌جنگد و تعامل و گفت‌وگو را انتخاب می‌کند.

‌ برای اینکه این اصلاحات موردنظر و مواردی که گفتید، محقق شود، سراغ قدرت می‌روید یا جامعه؟ اولویت شما کدام است؟

من به صورت واضح می‌گویم اگر قدرت هم در اختیار ما باشد و باز با جامعه بیگانه باشیم و جامعه هم با حقوق خود بیگانه باشد، باز بعد از مدتی اصلاح‌طلبان در قدرت هم تبدیل به محافظه‌کارانی می‌شوند که خود امروز منتقد آن هستند. ما باید پیش از هر کاری، مردم را با حقوق خود آشنا کنیم تا خود آنها به دولت بیندیشند. در این صورت برای تحقق اصلاحات نیازی به کسب قدرت به هر بهایی نیست. اما اگر مردم با حقوق خود آشنا نباشند اصلا انتظار پاسخی نیست و در این صورت هم معلوم است که هیچ دولتی حاضر به قبول اصلاحات در بخش‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیست. متاسفانه هم از فرهنگ اسلامی و هم فرهنگ غربی از لحاظ حقوق بشر و داشتن دولت و جامعه پاسخگو دچار مشکل هستیم و فاصله زیادی با احقاق حقوق مردم داریم.

‌ اصلاح‌طلبان چه راه‌هایی را برای استیفای حقوق مردم انتخاب می‌کنند؟

من سخنگوی همه نیستم اما به نظر من بهترین راه، آموزش حقوق مردم به خود مردم است. برای این کار هم باید توجه اصلاح‌طلبان به جامعه مدنی و ساختارهای اجتماعی باشد.

‌ حزب شما، تا به حال تلاشی در این خصوص داشته است؟

بله، ما به روش‌های مختلف سعی کردیم وارد گفت‌وگوی مدنی شویم. مثلا انتشار روزنامه‌«اندیشه نو» که با استقبال عمومی هم مواجه بود، گامی در جهت مباحثه اجتماعی بود. همچنین من و دیگر اعضای حزب در مجامع مختلف حاضر می‌شویم و در گفت‌وگو با آحاد مختلف سعی می‌کنیم که نظرات اصلاح‌طلبانه را در جامعه مدنی مطرح کنیم. البته این کارها، دیربازده است و نباید در فاصله‌ای کوتاه انتظار نتیجه داشت، چون مشکلات زیادی هم پیش روی ماست. مثلا روزنامه ما را بستند که تا به امروز هم اجازه انتشار مجدد آن را باوجود تبرئه در دادگاه نداده‌اند.

‌ گاهی برخی از همین موانع باعث می‌شود که اصلاح‌طلبان به فکر این بیفتند که بازگردند به قدرت تا بتوانند اهداف خود را محقق کنند.

اما ما معتقدیم تا تغییر و تحولی در فرهنگ و نگرش جامعه به وجود نیاید، گرفتن قدرت هم تاثیری در تحقق اصلاحات ندارد. اصلاح‌طلبان هم باید تلاش در تحقق آگاهی داشته باشند تا کجی‌ها و مشکلات از بین برود. اما همانطور که گفتم این تغییر با انقلابیگری هم، مرز دارد، همانطور که با محافظه‌کاران مرز دارند. اساسا یک عنصر انقلابی نمی‌تواند اصلاح‌گر باشد. چون هم ریشه‌ها و هم راه‌ها تفاوت دارد. کسی که به فکر تغییرات انقلابی است تغییرات جزیی نمی‌اندیشد و اصلاح‌طلبان با آنها مرز جدی دارند. اصلاحات راه خود را دارد و انقلاب راه خود را. یک اصلاح‌طلب از مسیر خود می‌رود تا به هدف خود که اصلاح وضع جامعه است برسد.

‌ چطور شما که خود از نسل انقلاب هستید، اينگونه مي‌گويید؟

ما یک‌بار انقلاب کردیم و حالا باید اشکالاتی را که در آن به وجود آمده اصلاح کنیم، اگر بخواهیم دوباره انقلاب کنیم، که انقلاب خود را زیر سوال برده‌ایم. اما اصل اصلاح را قبول داریم و به آن پایبندیم. یکی از امتیازات فقه شیعه همین تغییر و اجتهاد پویایش است. ما نیز معتقدیم باید متناسب با نیازها و شرایط روز جامعه خود را اصلاح كنيم و پویا نگه داریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.