گفتوگو با آذر منصوری
عملکرد «مصلح» در بزنگاهها، تعیینکننده است
فریبا پژوه
آذر منصوری سابقه حضور در شورای شهر و حضور در احزاب را در کارنامه دارد. وی در گفتوگو با شرق، در خصوص مولفههای اصلاح طلبی و فراز و فرودهای آن در سالهای گذشته به بیان نکاتی پرداخت که در ادامه میآید.
برای تشخیص اصلاحطلبی واقعی و آنچه که امروز از آن بهعنوان اصلاحطلبی بدلی نام برده میشود، چه فاکتورهایی را میتوان لحاظ کرد؟
آنچه این روزها از آن به عنوان اصلاحطلبی بدلی نام برده میشود و بهطورکلی استفاده افراد از واژه اصلاحات که پیشینه خاص خود را دارد، نشان از این دارد که گفتمان اصلاحطلبی در جامعه زنده، ماندگار و پویاست.
هرچند پیشتر بحثهایی در رابطه با شکست پروژه اصلاحطلبی و تابوت اصلاحات مطرح شده بود اما صرف استفاده برخی گروهها تنها از نام اصلاحطلبی هم نشان میدهد اصلاحات در عمق وجدان جامعه زنده است. حتی میتوان گفت وقتی مردم به مقایسه عملکردها میپردازند، تمایل آنها به جریان اصلاحطلبی افزایش پیدا میکند.
مسایل اقتصادی، پاشنه آشیل دولت نهم و دهم بوده است. این در حالی است که تکیه رییس دولت فعلی در ایام انتخابات بر مسایل و مشکلات اقتصادی مردم بوده است. به نظر شما دولت بعدی پس از استقرار، برای حل یا کمرنگ کردن مشکلات اقتصادی، به چه مسایلی باید توجه داشته باشد؟
بیشک، اقتصاد یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه کاندیداهای انتخابات خواهد بود. چندی است که مشکلات اقتصادی توسط همه جریانهای سیاسی کشور اعم از اصولگرا و اصلاحطلب مورد اشاره و نقد قرار میگیرد. به هر حال دولت اصلاحات بهرغم اینکه با شعار توسعه سیاسی در جامعه ظاهر شد اما در زمینه اقتصاد عملکرد مناسبی داشت.
دیدگاه اصلاحطلبانه در حوزه اقتصاد،ناظر بر کدام بخش است؟
به نظر من اولین و مهمترین کار دولت در حوزه اقتصاد بهعنوان کاری زیربنایی برای هدایت ناوگان اقتصادی کشور، کنترل نرخ تورم است. اگر دولت در کنترل نرخ تورم ناموفق باشد، بیشک در حوزههای دیگر اقتصادی نیز ناتوان خواهد بود. با وجود منابع سرشاری که دولت فعلی در دست داشته و با توجه به هماهنگیهایی که میان دولت و سایر بخشهای کشور بهخصوص در دولت نهم و اوایل دولت دهم وجود داشته،دولت کنونی در زمینه اقتصادی پرانتقاد بوده است. در کنار بحث انحلال سازمان مدیریت و برنامهریزی و شیوه هزینهکرد از صندوق ذخیره ارزی از جمله انتقادهای وارده به دولت کنونی بهشمار میرود.
اصلاحطلبان در سالهایی که قدرت را در دست داشتند، آیا برای تبیین گفتمان اصلاحطلبی در جامعه تلاش کردند؟ آیا حلقههای واسط ارتباط با جامعه از جمله احزاب، نهادهای مدنی، مطبوعات و ... بهدرستی و عمیق شکلگرفتند یا تنها به ظواهر توجه شد؟
توجه به فعالیتهای مدنی و توجه به احزاب و حلقههای واسط ارتباط با جامعه در دولت اصلاحات بیشک امری ظاهری نبوده و به رشد مطبوعات وسازمانهای مردمنهاد (NGO) توجه شده بود. تمام اینها در قالب پروژه دموکراتیزاسیون تعریف شده بود و با نگاه مبنایی به احزاب و دیگر بخشهای جامعه مدنی نگاه میشد.
هرچند این مساله باید تثبیت میشد و درست همینجاست که تفاوت تاثیرگذاری دولت بر روند جلب مشارکتهای مردمی روشن میشود.
اگر رویکرد دولتی به توسعه مشارکتهای مردمی و رشد و تقویت جامعه مدنی و احزاب مثبت باشد بهطور طبیعی امکانات و بستر لازم را برای توسعه و تاثیرگذاری آنها فراهم میکند به دلیل برخی محدودیتها در این شرایط بسیاری از فعالان جامعه مدنی که اصولا داوطلبانه فعالیت میکنند، عطای این کار را به لقایش میبخشند. برای رشد، تثبیت و استقرار دایمی در جامعه مدنی باید از سوی دولتها نیز نگاه مثبتی وجود داشته باشد. با توجه به اتفاقاتی که طی سالهای گذشته رخ داد، بسیاری از احزاب و NGOها و سایر نهادهای جامعه مدنی ترجیح دادند که به فعالیت خود ادامه ندهند.
بهنظر من، بخشی از زمینهسازی برای تثبیت و استقرار گفتمان اصلاحطلبی باید توسط دولتها انجام شود. مثلا در دولت اصلاحات اختصاص یارانه به احزاب مطرح و اجرا شد که خیلی از احزاب اصولگرا نیز این مساله را تایید میکنند و سبب شد که افرادی به تشکیل احزاب تشویق شوند تا بتوانند در تصمیمگیریها موثر باشند و بنیه فکری و سیاسی خود را افزایش دهند.
فکر میکنم نگاه به تفاوتها در دولتهای مستقر، ما را به این سمت میبرد که چرا این فعالیتها در جامعه ما نهادینه نشد. البته باید به پیشینه باور حزبی در ایران نیز توجه داشته باشیم. همچنین بخش مهمی از مشکلات ساختاری در ارتباط با نهادهای مدنی و احزاب به قانون احزاب مربوط میشود. از جمله اینکه احزاب در ایران تا زمان معرفی کاندیداها میتوانند در انتخابات حضور داشته باشند اما نمیتوانند در ساختار قدرت حضور داشته باشند. اگر نگاهی به عملکرد احزاب و دولتها در ترکیه بیندازیم این مساله چندساختاری در کشور ما بیش از پیش نمود خواهد داشت.
به اعتقاد برخی، دولت کنونی از دل دولت اصلاحات بیرون آمده است. این مساله را چگونه ارزیابی میکنید؟
در ابتدا باید به این نکته توجه داشت که تاریخ سیر خودش را طی میکند. به نظر میرسد امروز روند حرکت در مسیری است که گذشتگان طی کردهاند. بهعنوان مثال، بهکارگیری وزیر زن در دولت نهم، نه به معنای توجه جدی و نهادینه این دولت به فعالیت زنان، بلکه بهدلیل این بود که آنها میخواستند نشان دهند که راهی را که پيشتر باز شده، ادامه میدهند. اما در عمل آنچه در سالهای اخیر اتفاق افتاد، حذف زنان از سیستم اجرایی کشور بود. هماکنون کابینه دولت از وجود یک زن در جمع خود محروم است. وزیر بهداشت تنها زن عضو کابینه هم از وزارتخانه حذف شد که انتقادهای اصولگرایان را هم برانگیخت. این مساله که گفته میشود دولت احمدینژاد زاییده دولت اصلاحات است، باید به صورت دیالکتیکی بررسی شود.
اگر به این مساله باور داشته باشیم که نقد موضوعی باعث رشد، تربیت و بالندگی آن خواهد شد، انتقاد جدی شما به عملکرد جریان اصلاحطلبی در سالهای گذشته چیست؟
بیشک خطای استراتژیک اصلاحطلبان تفرق و عدم اجماع آنها در انتخابات ریاستجمهوری سال84 بود. هر چند نباید به سادگی از کنار شعارهای مردمپسند که توسط برخی کاندیداهای رقیب داده میشد عبور کرد.
آیا اصلاحطلبی شما معطوف به حضور در ساختار رسمی قدرت است و باید به هر قیمتی به این خواسته رسید؟
ممکن است که هماکنون اختلافاتی میان اصلاحطلبان وجود داشته باشد، اما باید به این مهم توجه کرد که این مسایل تاکتیکی است و همه گروههای اصلاحطلب به لحاظ استراتژیکی در مجاورت هم هستند. به نظر من انتخابات فینفسه، فرصتی برای همه جریانهای سیاسی است تا بتوانند بروز و ظهوری در جامعه و عرصه سیاست معطوف به قدرت داشته باشند و به آگاهیبخشی بپردازند.
اما به اعتقاد من حیات و ممات یک جریان سیاسی صرفا در قالب حضور در قدرت تعریف نمیشود. یک جریان سیاسی میتواند رویکردهای متفاوتی داشته باشد ولی میتواند در عرصههای فرهنگی و اجتماعی حضور پیدا کند.
اگر شرایط حضور جریانات سیاسی ایجاد شود، به هر حال کف و سقفی برای خواستههای آن جریان وجود دارد. باید به این مساله توجه داشت که شرایط برای تحقق چنددرصد از مطالبات اصلاحطلبانه وجود دارد اما در مجموع به نظر من نگاه صفر و صدی به مقولههای سیاسی درست نیست.
به هر حال با توجه به موضعگیریهای این روزهای عرصه سیاسی فضای مطلوبی برای فعالیت انتخاباتی اصلاحطلبان در عرصه سیاسی، مهیا نیست. هر چند پس از گذشت سالها، بخشهایی از اصولگرایان امروز به این نتیجه رسیدهاند که کشور را نمیتوان به تنهایی و بدون حضور سایر گروهها اداره کرد.
به نظر شما اصلاحطلبی چه ملزوماتی دارد؟
جریان اصلاحطلبی شناسنامهدار است و به این ترتیب هر فرد یا گروهی با هر پیشینهای نمیتواند بگوید که اصلاحطلب است. اصلاحطلبی یک شعار نیست. بلکه عملکرد افراد بهخصوص در بزنگاههای جدی نیز باید روشن باشد.
نکته مهم این است که اصلاحطلبان دارای یک عقبه اجتماعی هستند و رویکرد جریان اصلاحات به این عقبه اجتماعی، همواره «اقناعی» بوده است. بنابراین هر فرد یا گروهی که پرچم اصلاحطلبی را به دست گرفت باید بتواند «عقبه اجتماعی» را هم توجیه و همراه سازد.
در مجموع به نظر میرسد، برای مردم سابقه فعالیتهای رفتارهای افرادی که مدعی اصلاحطلبی هستند، معیاری برای تشخیص صداقت رفتاری و گفتاری آنان است.
آذر منصوری سابقه حضور در شورای شهر و حضور در احزاب را در کارنامه دارد. وی در گفتوگو با شرق، در خصوص مولفههای اصلاح طلبی و فراز و فرودهای آن در سالهای گذشته به بیان نکاتی پرداخت که در ادامه میآید.
برای تشخیص اصلاحطلبی واقعی و آنچه که امروز از آن بهعنوان اصلاحطلبی بدلی نام برده میشود، چه فاکتورهایی را میتوان لحاظ کرد؟
آنچه این روزها از آن به عنوان اصلاحطلبی بدلی نام برده میشود و بهطورکلی استفاده افراد از واژه اصلاحات که پیشینه خاص خود را دارد، نشان از این دارد که گفتمان اصلاحطلبی در جامعه زنده، ماندگار و پویاست.
هرچند پیشتر بحثهایی در رابطه با شکست پروژه اصلاحطلبی و تابوت اصلاحات مطرح شده بود اما صرف استفاده برخی گروهها تنها از نام اصلاحطلبی هم نشان میدهد اصلاحات در عمق وجدان جامعه زنده است. حتی میتوان گفت وقتی مردم به مقایسه عملکردها میپردازند، تمایل آنها به جریان اصلاحطلبی افزایش پیدا میکند.
مسایل اقتصادی، پاشنه آشیل دولت نهم و دهم بوده است. این در حالی است که تکیه رییس دولت فعلی در ایام انتخابات بر مسایل و مشکلات اقتصادی مردم بوده است. به نظر شما دولت بعدی پس از استقرار، برای حل یا کمرنگ کردن مشکلات اقتصادی، به چه مسایلی باید توجه داشته باشد؟
بیشک، اقتصاد یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه کاندیداهای انتخابات خواهد بود. چندی است که مشکلات اقتصادی توسط همه جریانهای سیاسی کشور اعم از اصولگرا و اصلاحطلب مورد اشاره و نقد قرار میگیرد. به هر حال دولت اصلاحات بهرغم اینکه با شعار توسعه سیاسی در جامعه ظاهر شد اما در زمینه اقتصاد عملکرد مناسبی داشت.
دیدگاه اصلاحطلبانه در حوزه اقتصاد،ناظر بر کدام بخش است؟
به نظر من اولین و مهمترین کار دولت در حوزه اقتصاد بهعنوان کاری زیربنایی برای هدایت ناوگان اقتصادی کشور، کنترل نرخ تورم است. اگر دولت در کنترل نرخ تورم ناموفق باشد، بیشک در حوزههای دیگر اقتصادی نیز ناتوان خواهد بود. با وجود منابع سرشاری که دولت فعلی در دست داشته و با توجه به هماهنگیهایی که میان دولت و سایر بخشهای کشور بهخصوص در دولت نهم و اوایل دولت دهم وجود داشته،دولت کنونی در زمینه اقتصادی پرانتقاد بوده است. در کنار بحث انحلال سازمان مدیریت و برنامهریزی و شیوه هزینهکرد از صندوق ذخیره ارزی از جمله انتقادهای وارده به دولت کنونی بهشمار میرود.
اصلاحطلبان در سالهایی که قدرت را در دست داشتند، آیا برای تبیین گفتمان اصلاحطلبی در جامعه تلاش کردند؟ آیا حلقههای واسط ارتباط با جامعه از جمله احزاب، نهادهای مدنی، مطبوعات و ... بهدرستی و عمیق شکلگرفتند یا تنها به ظواهر توجه شد؟
توجه به فعالیتهای مدنی و توجه به احزاب و حلقههای واسط ارتباط با جامعه در دولت اصلاحات بیشک امری ظاهری نبوده و به رشد مطبوعات وسازمانهای مردمنهاد (NGO) توجه شده بود. تمام اینها در قالب پروژه دموکراتیزاسیون تعریف شده بود و با نگاه مبنایی به احزاب و دیگر بخشهای جامعه مدنی نگاه میشد.
هرچند این مساله باید تثبیت میشد و درست همینجاست که تفاوت تاثیرگذاری دولت بر روند جلب مشارکتهای مردمی روشن میشود.
اگر رویکرد دولتی به توسعه مشارکتهای مردمی و رشد و تقویت جامعه مدنی و احزاب مثبت باشد بهطور طبیعی امکانات و بستر لازم را برای توسعه و تاثیرگذاری آنها فراهم میکند به دلیل برخی محدودیتها در این شرایط بسیاری از فعالان جامعه مدنی که اصولا داوطلبانه فعالیت میکنند، عطای این کار را به لقایش میبخشند. برای رشد، تثبیت و استقرار دایمی در جامعه مدنی باید از سوی دولتها نیز نگاه مثبتی وجود داشته باشد. با توجه به اتفاقاتی که طی سالهای گذشته رخ داد، بسیاری از احزاب و NGOها و سایر نهادهای جامعه مدنی ترجیح دادند که به فعالیت خود ادامه ندهند.
بهنظر من، بخشی از زمینهسازی برای تثبیت و استقرار گفتمان اصلاحطلبی باید توسط دولتها انجام شود. مثلا در دولت اصلاحات اختصاص یارانه به احزاب مطرح و اجرا شد که خیلی از احزاب اصولگرا نیز این مساله را تایید میکنند و سبب شد که افرادی به تشکیل احزاب تشویق شوند تا بتوانند در تصمیمگیریها موثر باشند و بنیه فکری و سیاسی خود را افزایش دهند.
فکر میکنم نگاه به تفاوتها در دولتهای مستقر، ما را به این سمت میبرد که چرا این فعالیتها در جامعه ما نهادینه نشد. البته باید به پیشینه باور حزبی در ایران نیز توجه داشته باشیم. همچنین بخش مهمی از مشکلات ساختاری در ارتباط با نهادهای مدنی و احزاب به قانون احزاب مربوط میشود. از جمله اینکه احزاب در ایران تا زمان معرفی کاندیداها میتوانند در انتخابات حضور داشته باشند اما نمیتوانند در ساختار قدرت حضور داشته باشند. اگر نگاهی به عملکرد احزاب و دولتها در ترکیه بیندازیم این مساله چندساختاری در کشور ما بیش از پیش نمود خواهد داشت.
به اعتقاد برخی، دولت کنونی از دل دولت اصلاحات بیرون آمده است. این مساله را چگونه ارزیابی میکنید؟
در ابتدا باید به این نکته توجه داشت که تاریخ سیر خودش را طی میکند. به نظر میرسد امروز روند حرکت در مسیری است که گذشتگان طی کردهاند. بهعنوان مثال، بهکارگیری وزیر زن در دولت نهم، نه به معنای توجه جدی و نهادینه این دولت به فعالیت زنان، بلکه بهدلیل این بود که آنها میخواستند نشان دهند که راهی را که پيشتر باز شده، ادامه میدهند. اما در عمل آنچه در سالهای اخیر اتفاق افتاد، حذف زنان از سیستم اجرایی کشور بود. هماکنون کابینه دولت از وجود یک زن در جمع خود محروم است. وزیر بهداشت تنها زن عضو کابینه هم از وزارتخانه حذف شد که انتقادهای اصولگرایان را هم برانگیخت. این مساله که گفته میشود دولت احمدینژاد زاییده دولت اصلاحات است، باید به صورت دیالکتیکی بررسی شود.
اگر به این مساله باور داشته باشیم که نقد موضوعی باعث رشد، تربیت و بالندگی آن خواهد شد، انتقاد جدی شما به عملکرد جریان اصلاحطلبی در سالهای گذشته چیست؟
بیشک خطای استراتژیک اصلاحطلبان تفرق و عدم اجماع آنها در انتخابات ریاستجمهوری سال84 بود. هر چند نباید به سادگی از کنار شعارهای مردمپسند که توسط برخی کاندیداهای رقیب داده میشد عبور کرد.
آیا اصلاحطلبی شما معطوف به حضور در ساختار رسمی قدرت است و باید به هر قیمتی به این خواسته رسید؟
ممکن است که هماکنون اختلافاتی میان اصلاحطلبان وجود داشته باشد، اما باید به این مهم توجه کرد که این مسایل تاکتیکی است و همه گروههای اصلاحطلب به لحاظ استراتژیکی در مجاورت هم هستند. به نظر من انتخابات فینفسه، فرصتی برای همه جریانهای سیاسی است تا بتوانند بروز و ظهوری در جامعه و عرصه سیاست معطوف به قدرت داشته باشند و به آگاهیبخشی بپردازند.
اما به اعتقاد من حیات و ممات یک جریان سیاسی صرفا در قالب حضور در قدرت تعریف نمیشود. یک جریان سیاسی میتواند رویکردهای متفاوتی داشته باشد ولی میتواند در عرصههای فرهنگی و اجتماعی حضور پیدا کند.
اگر شرایط حضور جریانات سیاسی ایجاد شود، به هر حال کف و سقفی برای خواستههای آن جریان وجود دارد. باید به این مساله توجه داشت که شرایط برای تحقق چنددرصد از مطالبات اصلاحطلبانه وجود دارد اما در مجموع به نظر من نگاه صفر و صدی به مقولههای سیاسی درست نیست.
به هر حال با توجه به موضعگیریهای این روزهای عرصه سیاسی فضای مطلوبی برای فعالیت انتخاباتی اصلاحطلبان در عرصه سیاسی، مهیا نیست. هر چند پس از گذشت سالها، بخشهایی از اصولگرایان امروز به این نتیجه رسیدهاند که کشور را نمیتوان به تنهایی و بدون حضور سایر گروهها اداره کرد.
به نظر شما اصلاحطلبی چه ملزوماتی دارد؟
جریان اصلاحطلبی شناسنامهدار است و به این ترتیب هر فرد یا گروهی با هر پیشینهای نمیتواند بگوید که اصلاحطلب است. اصلاحطلبی یک شعار نیست. بلکه عملکرد افراد بهخصوص در بزنگاههای جدی نیز باید روشن باشد.
نکته مهم این است که اصلاحطلبان دارای یک عقبه اجتماعی هستند و رویکرد جریان اصلاحات به این عقبه اجتماعی، همواره «اقناعی» بوده است. بنابراین هر فرد یا گروهی که پرچم اصلاحطلبی را به دست گرفت باید بتواند «عقبه اجتماعی» را هم توجیه و همراه سازد.
در مجموع به نظر میرسد، برای مردم سابقه فعالیتهای رفتارهای افرادی که مدعی اصلاحطلبی هستند، معیاری برای تشخیص صداقت رفتاری و گفتاری آنان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.