اصلاحات گامبه گام در برمه
پروانه آهنین
تانيا تجلي / عکس:Reuters
وقتی روز 4 مارس 2012 در ماندالای سخنرانی میکرد اگرچه خستگی در چهرهاش موج میزد ولی کاملا سختیها و اعتصاب غذاهایش در سال 2003 و البته مشکل قلبیاش را به دست فراموشی سپرده بود. پروانه آهنی برمه مصممتر از زمانهای پیش حرف میزد: «میدانم که برمه به من نیاز دارد». روزی که هواداران دموکراسی در برمه خوشحال شدند تاریخی فراموش نشدنی داشت؛ 13 نوامبر 2010؛ مرزهایی که حکومت نظامی برمه بین مردم و آنگسان سوچی قرار داده بود برداشته شد. آنگ سان با پیراهنی سفید که گلهای یاس اطراف یقهاش کار شده بود بین مردم قرار گرفت: «میخواهم با همه قدرت دموکراتیکها به کار ادامه بدهم به این امید که زندگی روزانه برمهایها پیشرفت چشمگیری داشته باشد». در ماه فوریه 2011 «بانو» بالاخره تقاضای خود را علنی کرد و از حکومت برمه خواست تا وعدههایشان را عملی کنند: «وقت آن رسیده که همه زندانیان سیاسی را آزاد کنید و محرومیتهای مالی را که برای آنها وضع کردهاید بردارید». سوچی همچنین در گفتوگویی که با بیبیسی داشت بیپروا از بهار عربی حمایت کرد: «امیدوارم که مردم مصر و تونس هر چه زودتر و البته در کمال صلح و آرامش به خواستهشان برسند و حکومت به آنها واگذار شود». اما بهار برمه زمانی رسید که این کشور فصلی غیر از بهار را تجربه میکرد؛ 19 ژوئن 2011 دولت برمه درها را رو به تغییرات گسترده گشود؛ اتحادیه اروپا و آمریکا در دو دهه گذشته تحریمهای بیشماری علیه حکومت برمه وضع کرده بود و حالا در چنین روزی رژیم، وعدههای زیادی داد: آزادی کار احزاب و سندیکاها، کم شدن سانسور، فراخواندن تبعیدیهای سیاسی به برمه، چراغ سبز به گفتوگو با اقلیتهای مذهبی و... 19 اوت باب اول گشوده شد و تین سین رییسجمهور به طور رسمی از آنگ سان سوچی پذیرایی کرد. صحبتهای « پروانه آهنین» خطاب به رییسجمهور هم جلب توجه میکرد: «ما نقاط مشترک زیادی داریم و میخواهیم این تفاهمها راه را برای بهبود شرایط مردممان باز کند». همسر تین سین هم در مراسم شامی آنگ سان سوچی را به آغوش گرفت تا نشان دهد هم دیدگاههایشان عوض شده و هم سوچی قابل احترام است. در تابستان 2011 افراد سیاسی زیادی تقاضای دیدار با آنگ سان را دادند؛ هیلاری کلینتون در ماه دسامبر او را درست در ورودی در خانهاش به آغوش کشید. چند هفته بعد آلن ژوپه فرانسوی هم سوچی را «زنی خارقالعاده» خواند و نشان لژیون دونور را به او اهدا کرد. 5 ژانویه 2012 ویلیام هیگ وزیر امور خارجه انگلستان با سوچی و همتای خود در برمه ملاقات كرد. این ملاقات مهمی برای سوچی و برمه بود.
گویی زندگی پروانه آهنین از 66 سالگی شروع شده است؛ آنگ سان سوچی پس از 15 سال حصر خانگی و مقاومت در راه بهبود وضعیت برمه و البته فشار برای برقراری دموکراسی درکشورش به پارلمان این کشور راه یافت؛ موردی که خیلیها آن را پاداشی برای مقاومت سیاسیاش دانستهاند. با این حال آنگ سان سوچی در صحبتهایش با گاردین تعبیر دیگری از این موضوع دارد: «این تازه شروع کار من است». 15 سالی که گذشت برای سوچی دشنام، تهدید و حصر خانگیای در پی داشت که رژیم نظامی برمه بر او تحمیل کرد. از 20 جولای 1989 تا 13 نوامبر 2010. با این حال «پروانه آهنین» برمه تمام این سالها را مقاومت کرد و بیدلیل هم نبود که لقب «پروانه آهنین» را از مردمش گرفت. برنده جایزه صلح نوبل 1991 در طول سالهای حصرخانگیاش ژاکت رنگارنگی بافت که پس از آزادیاش 35 هزار یورو به فروش رفت و پول آن صرف آموزش مردم برمه شد. سوچی این روزها برخلاف تمام سالیانی که در حصر خانگی بود حالا میتواند بین مردمش راه برود و همراه خود میلیونها هوادارش را ببیند. او برای برمه، امید به روزهای خوبی را در سر میپروراند و در پی ایجاد اصلاحات است؛ موردی که از کودتای 1962 تا به حال برمه به خود ندیده است؛ در برمه بالغ بر 2000 زندانی سیاسی وجود داشت که بعد از اصلاحات تعدادی از آنان آزاد شدند.
در دورهای که سوچی در حصر به سر میبرد کسی حق نداشت نام او را به زبان بیاورد و هر جا در برمه «بانو» شنیده میشد، همه میدانستند مقصود کیست، البته بخش عمدهای از عمرش را بین رانگون، دهلی نو و آکسفورد در بین سالهای 60 تا 88 در رفت و آمد بود و بعدها تا همین سالهای اخیر برای همیشه در برمه «اسیر» ماند.
وقتی در 13 نوامبر 2010 آزاد شد مجبور شد آزادیاش را به تنهایی جشن بگیرد؛ مایکل اریس شوهر بریتانیایی او، که به تاریخنگاری علاقه زیادی داشت، سال 1999 در پی ابتلا به سرطان پروستات درگذشته بود. این در شرایطی بود که پسران سوچی، الکساندر و کیم، هم برایشان ویزا صادر نشده بود و مجبور بودند خارج از برمه بمانند.
مایکل اریس در کتابش تحت عنوان «از ترس رها شوید» جملات قابل توجهی در وصف همسرش نوشته است: «او یک دقیقه هم فراموش نمیکرد که دختر قهرمان ملت برمه، آنگ سان، است، مردی که برای استقلال برمه از سلطه بریتانیاییها جنگید». در سال 1948 کودکی نوپا بود، درست همان زمانی که پدرش آنگ سان برای استقلال برمه با بریتانیا مذاکره میکرد و درست ششماه قبل از استقلال کشورش به دست رقیب ترور شد. پدرش بنیانگذار حزب کمونیست و ارتش مدرن برمه بود.
اگرچه خود سوچی میگوید که خاطرات زیادی از پدر به یاد نمیآورد: «به یاد دارم هر وقت که از سر کار برمیگشت مرا بغل میکرد. ولی فکر میکنم او با همین خاطره کوتاهی که در ذهن من جا گذاشته میخواسته با آغوشش به من دلگرمی دهد و مرا برای زمان طولانیای که در پیش دارم مهیا کند. به هر حال هرگز اجازه ندارم این خاطره را فراموش کنم»
برای سوچی حفظ اندیشه و گفتار پدر، اولویت اول است. دختر آنگ سان بزرگ نیازی به آموزشهای پیشرفته نداشت تا تبدیل به رهبر یک ملت شود؛ او روح پدر را درون خود میدید و از همان دوران طفولیت سختیهای راه را به راحتی به جان میخرید. مادرش به عنوان سفیر راهی دهلی نو شد و سپس در ماه مارس 62 تصمیم گرفت سوچی را به آکسفورد بفرستد تا دختر 19 سالهاش در کالج سنت هیوج، فلسفه، اقتصاد و علوم سیاسی بخواند. در سال ۱۹۸۸ برای نگهداری از مادر بیمارش و رهبری جنبش دموکراسیخواهی برمه به کشورش بازگشت. 27 سپتامبر 1989 اتحاد ملی برای دموکراسی را بنیانگذاری کرد. در سال 1995 با شوهرش دیدار کرد و تا سال 1999 که شوهرش از سرطان پروستات درگذشت نتوانست وی را ملاقات کند چه آنکه حکومت برمه با بیان اینکه امکانات لازم برای نگهداری از مایکل اریس را ندارد از دادن ویزا به او سر باز زد ولی حکومت برمه به آنگسان سوچی اجازه خروج از کشور و دیدار با شوهر را داد، ولی او که میدانست اگر از کشور خارج شود دیگر اجازه ورود به کشور را نخواهد یافت به همین دلیل از این کار امتناع کرد، مایکل اریس در سال ۱۹۹۹ در روز تولد ۵۳ سالگی خود درگذشت.
در سال 1988 دانشجویان دموکراسیخواه برمه علیه دولت نظامی تظاهرات کردند. در ماه ژوییه، نی وین دیکتاتور وقت، دستور شلیک به معترضان را صادر کرد. در هشت آگوست 88، محل اقامت آنگ سان سوچی، به رگبار بسته شد و حداقل سه هزار نفر کشته شدند. چند روز بعد آنگ سان سوچی علنا به جمع معترضان پیوست و خانهاش محلی برای اجتماع مخالفان رژیم شد. 26 آگوست 88 مردم برمه که حالا «بانوی رانگون» را در بین خود میدیدند همه پای صحبت او نشستند؛ 500 هزار نفر جمع شدند تا صدای آنگ سان سوچی را بشنوند: «همه باید در کنار هم باشیم تا بدانند قدرت مردمی چیست و خواسته مردم چه کاری میکند. مردم باید متحد و منسجم باشند و برای استقلالی دوباره مبارزه کنند». مردم رهبرشان را آن روز پیدا کردند و رژیم، تازه متوجه وخامت اوضاع شد. یک سال بعد در سال 89 او به دلیل همین اعتراضها بازداشت و در خانه محصور شد. در سفری که بعد از خروج از حصر خانگیاش در لسآنجلس در جمع هوادارانش در پاسخ به سوالی که میانمار چه مدل دموکراسی باید داشته باشد، گفت: «هر کشوری مدل دموکراسی خودش را دارد، نه دموکراسی که از بالا تحمیل شده باشد، من همیشه مخالف دموکراسی به اصطلاح تنظیم شدهای هستم که رژیمهای نظامی حامی آن هستند. درسهای بیشماری از کشورهای مختلف برای یادگیری وجود دارد، از کشورهای آسیایی نظیر کره جنوبی، تایوان، مغولستان و اندونزی و کشورهای اروپایی شرقی کهگذار از استبداد کمونیستی به دموکراسی را در دهه 80 و 90 تجربه کردهاند، میتوان چیزهای زیادی آموخت؛ سوچی افزود: ما مایل به یادگیری از هر کشوری هستیم که به دموکراسی دست یافته است، نقطه قوت ما همین است، ما از کشورهای دیگر عقب هستیم و باید یاد بگیریم که از کدام اشتباهاتمان اجتناب کنیم.»
اگر محمد بوعزیزی دستفروش تونسی با خودسوزی توانست چرخ دموکراسی در کشورهای جنوب غربی آسیا و آفریقا را بچرخاند و بهار عربی را رقم بزد، آنگسان سوچی در جنوب شرقی آسیا موتور دموکراسی در میانمار یا برمه کنونی را به گردش درآورد.
وقتی روز 4 مارس 2012 در ماندالای سخنرانی میکرد اگرچه خستگی در چهرهاش موج میزد ولی کاملا سختیها و اعتصاب غذاهایش در سال 2003 و البته مشکل قلبیاش را به دست فراموشی سپرده بود. پروانه آهنی برمه مصممتر از زمانهای پیش حرف میزد: «میدانم که برمه به من نیاز دارد». روزی که هواداران دموکراسی در برمه خوشحال شدند تاریخی فراموش نشدنی داشت؛ 13 نوامبر 2010؛ مرزهایی که حکومت نظامی برمه بین مردم و آنگسان سوچی قرار داده بود برداشته شد. آنگ سان با پیراهنی سفید که گلهای یاس اطراف یقهاش کار شده بود بین مردم قرار گرفت: «میخواهم با همه قدرت دموکراتیکها به کار ادامه بدهم به این امید که زندگی روزانه برمهایها پیشرفت چشمگیری داشته باشد». در ماه فوریه 2011 «بانو» بالاخره تقاضای خود را علنی کرد و از حکومت برمه خواست تا وعدههایشان را عملی کنند: «وقت آن رسیده که همه زندانیان سیاسی را آزاد کنید و محرومیتهای مالی را که برای آنها وضع کردهاید بردارید». سوچی همچنین در گفتوگویی که با بیبیسی داشت بیپروا از بهار عربی حمایت کرد: «امیدوارم که مردم مصر و تونس هر چه زودتر و البته در کمال صلح و آرامش به خواستهشان برسند و حکومت به آنها واگذار شود». اما بهار برمه زمانی رسید که این کشور فصلی غیر از بهار را تجربه میکرد؛ 19 ژوئن 2011 دولت برمه درها را رو به تغییرات گسترده گشود؛ اتحادیه اروپا و آمریکا در دو دهه گذشته تحریمهای بیشماری علیه حکومت برمه وضع کرده بود و حالا در چنین روزی رژیم، وعدههای زیادی داد: آزادی کار احزاب و سندیکاها، کم شدن سانسور، فراخواندن تبعیدیهای سیاسی به برمه، چراغ سبز به گفتوگو با اقلیتهای مذهبی و... 19 اوت باب اول گشوده شد و تین سین رییسجمهور به طور رسمی از آنگ سان سوچی پذیرایی کرد. صحبتهای « پروانه آهنین» خطاب به رییسجمهور هم جلب توجه میکرد: «ما نقاط مشترک زیادی داریم و میخواهیم این تفاهمها راه را برای بهبود شرایط مردممان باز کند». همسر تین سین هم در مراسم شامی آنگ سان سوچی را به آغوش گرفت تا نشان دهد هم دیدگاههایشان عوض شده و هم سوچی قابل احترام است. در تابستان 2011 افراد سیاسی زیادی تقاضای دیدار با آنگ سان را دادند؛ هیلاری کلینتون در ماه دسامبر او را درست در ورودی در خانهاش به آغوش کشید. چند هفته بعد آلن ژوپه فرانسوی هم سوچی را «زنی خارقالعاده» خواند و نشان لژیون دونور را به او اهدا کرد. 5 ژانویه 2012 ویلیام هیگ وزیر امور خارجه انگلستان با سوچی و همتای خود در برمه ملاقات كرد. این ملاقات مهمی برای سوچی و برمه بود.
گویی زندگی پروانه آهنین از 66 سالگی شروع شده است؛ آنگ سان سوچی پس از 15 سال حصر خانگی و مقاومت در راه بهبود وضعیت برمه و البته فشار برای برقراری دموکراسی درکشورش به پارلمان این کشور راه یافت؛ موردی که خیلیها آن را پاداشی برای مقاومت سیاسیاش دانستهاند. با این حال آنگ سان سوچی در صحبتهایش با گاردین تعبیر دیگری از این موضوع دارد: «این تازه شروع کار من است». 15 سالی که گذشت برای سوچی دشنام، تهدید و حصر خانگیای در پی داشت که رژیم نظامی برمه بر او تحمیل کرد. از 20 جولای 1989 تا 13 نوامبر 2010. با این حال «پروانه آهنین» برمه تمام این سالها را مقاومت کرد و بیدلیل هم نبود که لقب «پروانه آهنین» را از مردمش گرفت. برنده جایزه صلح نوبل 1991 در طول سالهای حصرخانگیاش ژاکت رنگارنگی بافت که پس از آزادیاش 35 هزار یورو به فروش رفت و پول آن صرف آموزش مردم برمه شد. سوچی این روزها برخلاف تمام سالیانی که در حصر خانگی بود حالا میتواند بین مردمش راه برود و همراه خود میلیونها هوادارش را ببیند. او برای برمه، امید به روزهای خوبی را در سر میپروراند و در پی ایجاد اصلاحات است؛ موردی که از کودتای 1962 تا به حال برمه به خود ندیده است؛ در برمه بالغ بر 2000 زندانی سیاسی وجود داشت که بعد از اصلاحات تعدادی از آنان آزاد شدند.
در دورهای که سوچی در حصر به سر میبرد کسی حق نداشت نام او را به زبان بیاورد و هر جا در برمه «بانو» شنیده میشد، همه میدانستند مقصود کیست، البته بخش عمدهای از عمرش را بین رانگون، دهلی نو و آکسفورد در بین سالهای 60 تا 88 در رفت و آمد بود و بعدها تا همین سالهای اخیر برای همیشه در برمه «اسیر» ماند.
وقتی در 13 نوامبر 2010 آزاد شد مجبور شد آزادیاش را به تنهایی جشن بگیرد؛ مایکل اریس شوهر بریتانیایی او، که به تاریخنگاری علاقه زیادی داشت، سال 1999 در پی ابتلا به سرطان پروستات درگذشته بود. این در شرایطی بود که پسران سوچی، الکساندر و کیم، هم برایشان ویزا صادر نشده بود و مجبور بودند خارج از برمه بمانند.
مایکل اریس در کتابش تحت عنوان «از ترس رها شوید» جملات قابل توجهی در وصف همسرش نوشته است: «او یک دقیقه هم فراموش نمیکرد که دختر قهرمان ملت برمه، آنگ سان، است، مردی که برای استقلال برمه از سلطه بریتانیاییها جنگید». در سال 1948 کودکی نوپا بود، درست همان زمانی که پدرش آنگ سان برای استقلال برمه با بریتانیا مذاکره میکرد و درست ششماه قبل از استقلال کشورش به دست رقیب ترور شد. پدرش بنیانگذار حزب کمونیست و ارتش مدرن برمه بود.
اگرچه خود سوچی میگوید که خاطرات زیادی از پدر به یاد نمیآورد: «به یاد دارم هر وقت که از سر کار برمیگشت مرا بغل میکرد. ولی فکر میکنم او با همین خاطره کوتاهی که در ذهن من جا گذاشته میخواسته با آغوشش به من دلگرمی دهد و مرا برای زمان طولانیای که در پیش دارم مهیا کند. به هر حال هرگز اجازه ندارم این خاطره را فراموش کنم»
برای سوچی حفظ اندیشه و گفتار پدر، اولویت اول است. دختر آنگ سان بزرگ نیازی به آموزشهای پیشرفته نداشت تا تبدیل به رهبر یک ملت شود؛ او روح پدر را درون خود میدید و از همان دوران طفولیت سختیهای راه را به راحتی به جان میخرید. مادرش به عنوان سفیر راهی دهلی نو شد و سپس در ماه مارس 62 تصمیم گرفت سوچی را به آکسفورد بفرستد تا دختر 19 سالهاش در کالج سنت هیوج، فلسفه، اقتصاد و علوم سیاسی بخواند. در سال ۱۹۸۸ برای نگهداری از مادر بیمارش و رهبری جنبش دموکراسیخواهی برمه به کشورش بازگشت. 27 سپتامبر 1989 اتحاد ملی برای دموکراسی را بنیانگذاری کرد. در سال 1995 با شوهرش دیدار کرد و تا سال 1999 که شوهرش از سرطان پروستات درگذشت نتوانست وی را ملاقات کند چه آنکه حکومت برمه با بیان اینکه امکانات لازم برای نگهداری از مایکل اریس را ندارد از دادن ویزا به او سر باز زد ولی حکومت برمه به آنگسان سوچی اجازه خروج از کشور و دیدار با شوهر را داد، ولی او که میدانست اگر از کشور خارج شود دیگر اجازه ورود به کشور را نخواهد یافت به همین دلیل از این کار امتناع کرد، مایکل اریس در سال ۱۹۹۹ در روز تولد ۵۳ سالگی خود درگذشت.
در سال 1988 دانشجویان دموکراسیخواه برمه علیه دولت نظامی تظاهرات کردند. در ماه ژوییه، نی وین دیکتاتور وقت، دستور شلیک به معترضان را صادر کرد. در هشت آگوست 88، محل اقامت آنگ سان سوچی، به رگبار بسته شد و حداقل سه هزار نفر کشته شدند. چند روز بعد آنگ سان سوچی علنا به جمع معترضان پیوست و خانهاش محلی برای اجتماع مخالفان رژیم شد. 26 آگوست 88 مردم برمه که حالا «بانوی رانگون» را در بین خود میدیدند همه پای صحبت او نشستند؛ 500 هزار نفر جمع شدند تا صدای آنگ سان سوچی را بشنوند: «همه باید در کنار هم باشیم تا بدانند قدرت مردمی چیست و خواسته مردم چه کاری میکند. مردم باید متحد و منسجم باشند و برای استقلالی دوباره مبارزه کنند». مردم رهبرشان را آن روز پیدا کردند و رژیم، تازه متوجه وخامت اوضاع شد. یک سال بعد در سال 89 او به دلیل همین اعتراضها بازداشت و در خانه محصور شد. در سفری که بعد از خروج از حصر خانگیاش در لسآنجلس در جمع هوادارانش در پاسخ به سوالی که میانمار چه مدل دموکراسی باید داشته باشد، گفت: «هر کشوری مدل دموکراسی خودش را دارد، نه دموکراسی که از بالا تحمیل شده باشد، من همیشه مخالف دموکراسی به اصطلاح تنظیم شدهای هستم که رژیمهای نظامی حامی آن هستند. درسهای بیشماری از کشورهای مختلف برای یادگیری وجود دارد، از کشورهای آسیایی نظیر کره جنوبی، تایوان، مغولستان و اندونزی و کشورهای اروپایی شرقی کهگذار از استبداد کمونیستی به دموکراسی را در دهه 80 و 90 تجربه کردهاند، میتوان چیزهای زیادی آموخت؛ سوچی افزود: ما مایل به یادگیری از هر کشوری هستیم که به دموکراسی دست یافته است، نقطه قوت ما همین است، ما از کشورهای دیگر عقب هستیم و باید یاد بگیریم که از کدام اشتباهاتمان اجتناب کنیم.»
اگر محمد بوعزیزی دستفروش تونسی با خودسوزی توانست چرخ دموکراسی در کشورهای جنوب غربی آسیا و آفریقا را بچرخاند و بهار عربی را رقم بزد، آنگسان سوچی در جنوب شرقی آسیا موتور دموکراسی در میانمار یا برمه کنونی را به گردش درآورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.