گفتوگو با دکتر بیگدلی درباره راههای ریختن دیوار بلند بیاعتمادی بین ایران و آمریکا
قدم اول را آمریکا بردارد
بهروز شجاعی / عکس:مهدی حسنی

گذشت زمان آن هم به مدت 34سال هنوز موجب التیام زخم رابطه ایران و آمریکا نشده است، دولتهای مختلفی چه در ایران و چه در آمریکا بر سر کار آمدهاند و رفتهاند، هر ازگاهی احتمال نزدیکی این دو کشور و برقراری ارتباط بین آنها مطرح شد اما هربار اتفاقی غیرمنتظره و یا عکسالعملهای سرد دو کشور نه تنها موجب نزدیک نشدن آنها که موجب دورتر شدن آنها از یکدیگر شده است. هرچند محمود احمدینژاد بر خلاف انتظارات اولیه اصولگرایانی که حامی او بودند بیش از دولتهای دیگر و به ویژه دولت اصلاحات -که همواره از سوی اصولگرایان متهم به علاقه وافر برای برقراری ارتباط با آمریکا شده- به برقراری این ارتباط و تبدیل شدن به گرهگشای رابطه علاقمند است و صراحتا این علاقه خود را بارها و بارها اعلام کرده اما همچنان یخ رابطه دوکشور ذوب نشده است. با دکتر علی بیگدلی، کارشناس روابط بینالملل و استاد دانشگاه درباره چرایی وضعیتی که رابطه ایران و آمریکا بدان دچار شده به گفتوگو پرداختیم، او بیش از هرچیز مسایل روانی را در عدم برقراری این ارتباط موثر میداند و البته میگوید اولویت قرار گرفتن مصالح ملی بر منافع ملی عاملی مهم و موثر در وضعیت کنونی است. او معتقد است که گام نخست برای برقراری ارتباط بین دو کشور را باید آمریکا بردارد، نه ایران، آن هم با اعتمادسازی و نرمش در مقابل جمهوری اسلامی ایران.
آقای بیگدلی سی و چند سال از انقلاب اسلامی ایران میگذرد و در این سالها همواره یکی از چالشهای پیش روی سیاست خارجی ما بحث رابطه ایران و آمریکا بوده و به نظر میرسد در یکی دو سال اخیر تلاشهای جدیتری از سوی دولت برای برقراری ارتباط انجام شده و دو طرف برای این برقراری ارتباط هم به نوعی تمایل دارند اما رابطه این دو کشور بیشتر به یک رویا تبدیل شده است، به نظر شما چه موانعی بر سر راه این دو کشور برای برقراری این ارتباط و اینکه سر یک میز رودررو بنشینند و با هم مذاکره کنند وجود دارد؟
من همیشه اعتقادم این است که این عدم امکان برقراری رابطه دو دلیل دارد، یک دلیلش روانشناختی است یعنی به این علت که ما اصولا در طی این سالها بارها ثابت کردیم که دشمنان را بسیار بسیار بزرگ جلوه میدهیم و آنقدر پرچم و هیبت او را بالا میبریم که نمیتوانیم حتی سرمان را بالا کنیم و او را ببینیم. این کار را تقریبا در مورد عراق هم کردیم و آمریکا هم امروز در سیاست خارجی ما تبدیل به یک تابو شده و دشمنی با این کشور به صورت بخشی از فرهنگ ما خودنمایی میکند. بنابراین امکان اینکه ما به راحتی این اختلاف را برطرف کنیم با توجه به موانعی که بر سر راهمان خودمان ایجاد کردیم و حلقههای بسیار در هم تنیده که نسبت به آمریکا به وجود آورده شده است - آن هم در حالی که خیلی هم ضرورت نداشت - بسیار سخت است. اگر بخواهیم نگاهی منصفانه به گذشته ایران داشته باشیم میبینیم که روسیه کمتر از آمریکا به ما جفا نکرده است اما در این میان این آمریکاست که تبدیل به تابو و دشمن درجه یک ما شده و شکستن این تابو خیلی مشکل شده است.
اما ایالات متحده هم در مقاطعی، برخوردهای نامناسبی با ایران داشته و همین تحریمهای اخیر، فضا را برای مردم دشوار ساخته است.
از جهت سیاسی میگویم من اگر جای اوباما بودم یک مقداری در سیاست مواجهه با ایران ملایمت و نرمی بیشتری نشان میدهم. اینکه پشت به پشت، قطعنامه علیه ایران صادر میکنند جامعه ما و مخصوصا مقامات کشور ما را دچار یک وضعيتي کرده که این به نفع آمریکا نیست. ممکن است دیپلماسی پنهانی با آمریکا بهخصوص بر سر مسایل مشترک داشته باشیم، اما هنوز به نقطهای نرسيدهايم که آن ابرهای خصومت از آسمان هر دو کشور بیرون رود بنابراین باید آمریکا نرمش بیشتری از خودش نشان بدهد.
و اگر این نرمش نشان داده شود، به نظر شما دورنمای این رابطه و مذاکره، به نتیجه مشخصی میرسد؟
برای پاسخ به این سوال این را باید اضافه کنم که متاسفانه ما استراتژی مشخصی در سیاست خارجیمان نداریم و این نقص ماست، بنابراین ما نمیتوانیم بگوییم از این مرحله -برقراری ارتباط- که بگذریم مشکل ما حل شود، تکلیف ما هم در سیاست خارجی خیلی روشن نیست که بدانیم با آمریکا، با روسیه و چین چه کنیم؟ بنابراین این لایهها به صورت مداوم در هم تنیده میشود. گاهی به این میپردازیم و گاهی به آن. شفافتر بگویم که در سیاست خارجی ما مصالح ملی جای منافع ملی را گرفته و اینها با هم قاطی شده، در حالی که اصالت سیاست خارجی تضمین و تحصیل منافع ملی است و وقتی ما بیشتر به دنبال مصالح دیگرمان هستیم خیلی سیاست ما در قبال آمریکا پاسخگو نیست.
دو دیدگاه درباره رابطه ایران و آمریکا وجود دارد، برخیها میگویند که اصلا این دو کشور چه نیازی براي ارتباط دارند و برخیها هم میگویند اساسا این دشمنی چه در آمریکا و چه در ایران به یکی از الزامات سیاست خارجی این دو کشور تبدیل شده است.
پس از انقلابها، معمولا بر اثر فضای ایجاد شده و برخی سوء تفاهمهای طرفین، روابط خارجی دچار توقفهایی میشود و همه انقلابهای دنیا هم همین بوده. در روسیه، کوبا، الجزایر، فرانسه و... اینطور بوده ولی هیچکدامشان تا این حد ادامه پیدا نکرد و وقتی به اهدافشان رسیدند این دشمنی آرام آرام به کنار رفت و به رابطه رسیدند. در الجزایر 20 میلیون نفر کشته شدند و 10 سال جنگیدند ولی در سال 1965 اولین قرارداد خارجی الجزایر با فرانسه بود.
برخی تاکید دارند که با توجه به شرایط امروز ایران، چه نیازی به رابطه با آمریکا وجود دارد؟
موفقیت هر کشوری در سیاست خارجی در این است که حوزههای نفوذش را هر چه سریعتر گسترده كند بنابراین وقتی قطع رابطه ايران و آمریکا ادامه پیدا میکند قطعا اروپا و کشورهایی که متاثر از سیاست آمریکا هستند متاثر از همین رفتار میشوند. اینکه در داخل هر دوکشور عدهای منافعشان در گرو تداوم خصومت تهران - واشنگتن است بحث جداگانهای است.
به نظر میرسد از نگاه دولتمردان ایران یکی از مهمترین موانع بر سر مذاکره ایران و آمریکا، پیش شرطهایی است که از سوی آمریکا برای مذاکره گذاشته میشود. آیا اساسا انتظار اینکه دو کشور در شرایط برابر و بدون پیش شرط سر میز مذاکره بنشینند، انتظاری واقعی است؟
خیر. بالاخره آمریکا مدعي است رهبر دنیاست، شرایط سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا قابل قیاس با ديگر كشورها نیست. ایران هم روزی ابرقدرت جهان بود، سوال اینجاست که ما ایرانیها به اینکه روزی ابرقدرت بودیم افتخار میکنیم، برای نادرشاه به دلیل فتح هند هورا میکشیم اما تا صحبت از حمله مغول به ایران میرسد چیزی جز ناسزا و لعنت نثار مغولها نمیکنیم؟! در واقع ما با واقعیتها کنار نمیآییم، اگر میخواهیم در شرایط کاملا یکسان با آمریکا سر میز بنشینیم باید ما نیز دارای قدرت اقتصادی، نظامی و صد البته سیاسی یکسانی با آمریکا باشیم.کشورهایی که ابزارهای تاثیرگذار در اختیار دارند قطعا میتوانند آن تاثیرگذاریای را که میخواهند داشته باشند. ما بعد از انقلاب هم به این نتیجه رسیدیم که در بعضی از مناطق منطقه تاثیرگذار باشیم و دیپلماسی منطقهای در دستور کار بود. امروز اما شرایط متفاوت است و حتی در برخی کشورهای عربی، افرادی که بر سر کار آمدهاند بیمیل به غرب و آمریکا نیستند، نمونه آن در مصر، تونس و لیبی دیده شد. سوریه هم وضعیت خوبی ندارد. این در حالی است که فردی مثل مالکی هم خوب با آمریکا کار کرده است. بنابراین این وضعیت نمیتواند ادامه پیدا کند و ما باید با کاروان جهانی حرکت کنیم. کشوری موفق است که بتواند در بازیهای بینالمللی مشارکت بیشتری داشته باشد.
یک تلقی غالب در داخل ایران وجود دارد و آن این است که وقتی دموکراتها در آمریکا بر سر کار هستند احتمال رابطه صلحآمیزتر بین ایران و آمریکا و ایجاد ارتباط و گفتوگو وجود دارد. با توجه به اینکه در آستانه شروع دور دوم ریاستجمهوری اوباما در آمریکا هستیم و در كشور ما هم چند ماهی بیشتر به پایان دوران ریاستجمهوری احمدینژاد نمانده است در ماههای پیش رو آیا میتوان به انجام گفتوگوهایی امیدوار بود یا خیر؟
تمام حوادث مهم و تاثیرگذار که در تاریخ معاصر ما رخ داده در دوران دموکراتها بوده، جنگهای جهانی اول و دوم، 28 مرداد، 15 خرداد و... . اما دموکراتها به دلیل اینکه نگاه سوسیالیستی به دنیا دارند و بیشتر نگاهشان به بیرون از آمریکاست اینگونه استنباط میشود که احتمال برقراری رابطه بین ایران و آمریکا در زمانی که دموکراتها بر سرکارند بیشتر است. تا حدودی هم قابل قبول است چرا که جمهوریخواهان صاحب یک فخر طبقاتی هستند که نگاهشان به بیرون از آمریکا تحقیرآمیز است ولی دموکراتها اینچنین نیستند. راهها و دلایلی وجود دارد که شاید ما بتوانیم با دموکراتها بیشتر و زودتر کنار بیاییم اما در ارتباط با مسایل داخلی من معتقدم که در زمان آقای احمدینژاد این رابطه برقرار نمیشود به دلیل اینکه برخي گمان مي كنند آقای احمدینژاد به دنبال برقراری رابطه با آمریکا و تبدیل شدن به یک قهرمان است،اما بنا به دلایل متعدد از جمله اینکه رییسجمهوری طبق قانون اساسی تصمیمگیر اصلی و نهایی سیاست خارجی ما نیست، نشدنی است. الان نظام به دنبال برگزاری انتخابات و با مشارکت بالاست بنابراین من نظرم این است که در زمان آقایاحمدینژاد برقراری مذاکره بعید به نظر میرسد اما بعد از ایشان این احتمال افزایش مییابد.
در پاسخ به سوال اول هم تا حدودی به سوالی که الان میخواهم مطرح کنم اشاره کردید، اما مشخصا پیشنهاد دقیق و عملی شما برای آمریکا و ایران در راستای برقراری گفتوگوها و ارتباط چیست؟
پیشنهادم برای آمریکا این است که ابتدا در سیاست منطقهای و جهانی خود نسبت به ایران یک مقدار نرمش به خرج بدهد از جمله اینکه یک اقدام عملی انجام دهد یعنی پولهاي بلوکه شده ما را آزاد کند تا جامعه ما را از انجماد خصومتش آزاد کند. من همیشه اعتقادم این بوده که باید از آنطرف به اینجا نگاه کنیم، اگر بخواهیم از عینک ایران به دنیا نگاه کنیم پاسخی نمیگیریم. ما هم باید دست به اقدامات آرامکننده بیشتری بزنیم ولی اولین قدمها باید از سوی آمریکا باشد.

گذشت زمان آن هم به مدت 34سال هنوز موجب التیام زخم رابطه ایران و آمریکا نشده است، دولتهای مختلفی چه در ایران و چه در آمریکا بر سر کار آمدهاند و رفتهاند، هر ازگاهی احتمال نزدیکی این دو کشور و برقراری ارتباط بین آنها مطرح شد اما هربار اتفاقی غیرمنتظره و یا عکسالعملهای سرد دو کشور نه تنها موجب نزدیک نشدن آنها که موجب دورتر شدن آنها از یکدیگر شده است. هرچند محمود احمدینژاد بر خلاف انتظارات اولیه اصولگرایانی که حامی او بودند بیش از دولتهای دیگر و به ویژه دولت اصلاحات -که همواره از سوی اصولگرایان متهم به علاقه وافر برای برقراری ارتباط با آمریکا شده- به برقراری این ارتباط و تبدیل شدن به گرهگشای رابطه علاقمند است و صراحتا این علاقه خود را بارها و بارها اعلام کرده اما همچنان یخ رابطه دوکشور ذوب نشده است. با دکتر علی بیگدلی، کارشناس روابط بینالملل و استاد دانشگاه درباره چرایی وضعیتی که رابطه ایران و آمریکا بدان دچار شده به گفتوگو پرداختیم، او بیش از هرچیز مسایل روانی را در عدم برقراری این ارتباط موثر میداند و البته میگوید اولویت قرار گرفتن مصالح ملی بر منافع ملی عاملی مهم و موثر در وضعیت کنونی است. او معتقد است که گام نخست برای برقراری ارتباط بین دو کشور را باید آمریکا بردارد، نه ایران، آن هم با اعتمادسازی و نرمش در مقابل جمهوری اسلامی ایران.
آقای بیگدلی سی و چند سال از انقلاب اسلامی ایران میگذرد و در این سالها همواره یکی از چالشهای پیش روی سیاست خارجی ما بحث رابطه ایران و آمریکا بوده و به نظر میرسد در یکی دو سال اخیر تلاشهای جدیتری از سوی دولت برای برقراری ارتباط انجام شده و دو طرف برای این برقراری ارتباط هم به نوعی تمایل دارند اما رابطه این دو کشور بیشتر به یک رویا تبدیل شده است، به نظر شما چه موانعی بر سر راه این دو کشور برای برقراری این ارتباط و اینکه سر یک میز رودررو بنشینند و با هم مذاکره کنند وجود دارد؟
من همیشه اعتقادم این است که این عدم امکان برقراری رابطه دو دلیل دارد، یک دلیلش روانشناختی است یعنی به این علت که ما اصولا در طی این سالها بارها ثابت کردیم که دشمنان را بسیار بسیار بزرگ جلوه میدهیم و آنقدر پرچم و هیبت او را بالا میبریم که نمیتوانیم حتی سرمان را بالا کنیم و او را ببینیم. این کار را تقریبا در مورد عراق هم کردیم و آمریکا هم امروز در سیاست خارجی ما تبدیل به یک تابو شده و دشمنی با این کشور به صورت بخشی از فرهنگ ما خودنمایی میکند. بنابراین امکان اینکه ما به راحتی این اختلاف را برطرف کنیم با توجه به موانعی که بر سر راهمان خودمان ایجاد کردیم و حلقههای بسیار در هم تنیده که نسبت به آمریکا به وجود آورده شده است - آن هم در حالی که خیلی هم ضرورت نداشت - بسیار سخت است. اگر بخواهیم نگاهی منصفانه به گذشته ایران داشته باشیم میبینیم که روسیه کمتر از آمریکا به ما جفا نکرده است اما در این میان این آمریکاست که تبدیل به تابو و دشمن درجه یک ما شده و شکستن این تابو خیلی مشکل شده است.
اما ایالات متحده هم در مقاطعی، برخوردهای نامناسبی با ایران داشته و همین تحریمهای اخیر، فضا را برای مردم دشوار ساخته است.
از جهت سیاسی میگویم من اگر جای اوباما بودم یک مقداری در سیاست مواجهه با ایران ملایمت و نرمی بیشتری نشان میدهم. اینکه پشت به پشت، قطعنامه علیه ایران صادر میکنند جامعه ما و مخصوصا مقامات کشور ما را دچار یک وضعيتي کرده که این به نفع آمریکا نیست. ممکن است دیپلماسی پنهانی با آمریکا بهخصوص بر سر مسایل مشترک داشته باشیم، اما هنوز به نقطهای نرسيدهايم که آن ابرهای خصومت از آسمان هر دو کشور بیرون رود بنابراین باید آمریکا نرمش بیشتری از خودش نشان بدهد.
و اگر این نرمش نشان داده شود، به نظر شما دورنمای این رابطه و مذاکره، به نتیجه مشخصی میرسد؟
برای پاسخ به این سوال این را باید اضافه کنم که متاسفانه ما استراتژی مشخصی در سیاست خارجیمان نداریم و این نقص ماست، بنابراین ما نمیتوانیم بگوییم از این مرحله -برقراری ارتباط- که بگذریم مشکل ما حل شود، تکلیف ما هم در سیاست خارجی خیلی روشن نیست که بدانیم با آمریکا، با روسیه و چین چه کنیم؟ بنابراین این لایهها به صورت مداوم در هم تنیده میشود. گاهی به این میپردازیم و گاهی به آن. شفافتر بگویم که در سیاست خارجی ما مصالح ملی جای منافع ملی را گرفته و اینها با هم قاطی شده، در حالی که اصالت سیاست خارجی تضمین و تحصیل منافع ملی است و وقتی ما بیشتر به دنبال مصالح دیگرمان هستیم خیلی سیاست ما در قبال آمریکا پاسخگو نیست.
دو دیدگاه درباره رابطه ایران و آمریکا وجود دارد، برخیها میگویند که اصلا این دو کشور چه نیازی براي ارتباط دارند و برخیها هم میگویند اساسا این دشمنی چه در آمریکا و چه در ایران به یکی از الزامات سیاست خارجی این دو کشور تبدیل شده است.
پس از انقلابها، معمولا بر اثر فضای ایجاد شده و برخی سوء تفاهمهای طرفین، روابط خارجی دچار توقفهایی میشود و همه انقلابهای دنیا هم همین بوده. در روسیه، کوبا، الجزایر، فرانسه و... اینطور بوده ولی هیچکدامشان تا این حد ادامه پیدا نکرد و وقتی به اهدافشان رسیدند این دشمنی آرام آرام به کنار رفت و به رابطه رسیدند. در الجزایر 20 میلیون نفر کشته شدند و 10 سال جنگیدند ولی در سال 1965 اولین قرارداد خارجی الجزایر با فرانسه بود.
برخی تاکید دارند که با توجه به شرایط امروز ایران، چه نیازی به رابطه با آمریکا وجود دارد؟
موفقیت هر کشوری در سیاست خارجی در این است که حوزههای نفوذش را هر چه سریعتر گسترده كند بنابراین وقتی قطع رابطه ايران و آمریکا ادامه پیدا میکند قطعا اروپا و کشورهایی که متاثر از سیاست آمریکا هستند متاثر از همین رفتار میشوند. اینکه در داخل هر دوکشور عدهای منافعشان در گرو تداوم خصومت تهران - واشنگتن است بحث جداگانهای است.
به نظر میرسد از نگاه دولتمردان ایران یکی از مهمترین موانع بر سر مذاکره ایران و آمریکا، پیش شرطهایی است که از سوی آمریکا برای مذاکره گذاشته میشود. آیا اساسا انتظار اینکه دو کشور در شرایط برابر و بدون پیش شرط سر میز مذاکره بنشینند، انتظاری واقعی است؟
خیر. بالاخره آمریکا مدعي است رهبر دنیاست، شرایط سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا قابل قیاس با ديگر كشورها نیست. ایران هم روزی ابرقدرت جهان بود، سوال اینجاست که ما ایرانیها به اینکه روزی ابرقدرت بودیم افتخار میکنیم، برای نادرشاه به دلیل فتح هند هورا میکشیم اما تا صحبت از حمله مغول به ایران میرسد چیزی جز ناسزا و لعنت نثار مغولها نمیکنیم؟! در واقع ما با واقعیتها کنار نمیآییم، اگر میخواهیم در شرایط کاملا یکسان با آمریکا سر میز بنشینیم باید ما نیز دارای قدرت اقتصادی، نظامی و صد البته سیاسی یکسانی با آمریکا باشیم.کشورهایی که ابزارهای تاثیرگذار در اختیار دارند قطعا میتوانند آن تاثیرگذاریای را که میخواهند داشته باشند. ما بعد از انقلاب هم به این نتیجه رسیدیم که در بعضی از مناطق منطقه تاثیرگذار باشیم و دیپلماسی منطقهای در دستور کار بود. امروز اما شرایط متفاوت است و حتی در برخی کشورهای عربی، افرادی که بر سر کار آمدهاند بیمیل به غرب و آمریکا نیستند، نمونه آن در مصر، تونس و لیبی دیده شد. سوریه هم وضعیت خوبی ندارد. این در حالی است که فردی مثل مالکی هم خوب با آمریکا کار کرده است. بنابراین این وضعیت نمیتواند ادامه پیدا کند و ما باید با کاروان جهانی حرکت کنیم. کشوری موفق است که بتواند در بازیهای بینالمللی مشارکت بیشتری داشته باشد.
یک تلقی غالب در داخل ایران وجود دارد و آن این است که وقتی دموکراتها در آمریکا بر سر کار هستند احتمال رابطه صلحآمیزتر بین ایران و آمریکا و ایجاد ارتباط و گفتوگو وجود دارد. با توجه به اینکه در آستانه شروع دور دوم ریاستجمهوری اوباما در آمریکا هستیم و در كشور ما هم چند ماهی بیشتر به پایان دوران ریاستجمهوری احمدینژاد نمانده است در ماههای پیش رو آیا میتوان به انجام گفتوگوهایی امیدوار بود یا خیر؟
تمام حوادث مهم و تاثیرگذار که در تاریخ معاصر ما رخ داده در دوران دموکراتها بوده، جنگهای جهانی اول و دوم، 28 مرداد، 15 خرداد و... . اما دموکراتها به دلیل اینکه نگاه سوسیالیستی به دنیا دارند و بیشتر نگاهشان به بیرون از آمریکاست اینگونه استنباط میشود که احتمال برقراری رابطه بین ایران و آمریکا در زمانی که دموکراتها بر سرکارند بیشتر است. تا حدودی هم قابل قبول است چرا که جمهوریخواهان صاحب یک فخر طبقاتی هستند که نگاهشان به بیرون از آمریکا تحقیرآمیز است ولی دموکراتها اینچنین نیستند. راهها و دلایلی وجود دارد که شاید ما بتوانیم با دموکراتها بیشتر و زودتر کنار بیاییم اما در ارتباط با مسایل داخلی من معتقدم که در زمان آقای احمدینژاد این رابطه برقرار نمیشود به دلیل اینکه برخي گمان مي كنند آقای احمدینژاد به دنبال برقراری رابطه با آمریکا و تبدیل شدن به یک قهرمان است،اما بنا به دلایل متعدد از جمله اینکه رییسجمهوری طبق قانون اساسی تصمیمگیر اصلی و نهایی سیاست خارجی ما نیست، نشدنی است. الان نظام به دنبال برگزاری انتخابات و با مشارکت بالاست بنابراین من نظرم این است که در زمان آقایاحمدینژاد برقراری مذاکره بعید به نظر میرسد اما بعد از ایشان این احتمال افزایش مییابد.
در پاسخ به سوال اول هم تا حدودی به سوالی که الان میخواهم مطرح کنم اشاره کردید، اما مشخصا پیشنهاد دقیق و عملی شما برای آمریکا و ایران در راستای برقراری گفتوگوها و ارتباط چیست؟
پیشنهادم برای آمریکا این است که ابتدا در سیاست منطقهای و جهانی خود نسبت به ایران یک مقدار نرمش به خرج بدهد از جمله اینکه یک اقدام عملی انجام دهد یعنی پولهاي بلوکه شده ما را آزاد کند تا جامعه ما را از انجماد خصومتش آزاد کند. من همیشه اعتقادم این بوده که باید از آنطرف به اینجا نگاه کنیم، اگر بخواهیم از عینک ایران به دنیا نگاه کنیم پاسخی نمیگیریم. ما هم باید دست به اقدامات آرامکننده بیشتری بزنیم ولی اولین قدمها باید از سوی آمریکا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.