مذاکرات لوسرن و سایه لبنان بر آن

به نظر می‌رسد مذاکراتی که روز یکشنبه تا ساعاتی بعد از نیمه‌شب در لوسرن (سوئیس) بین دو هیئت ایرانی و آمریکایی انجام شد، شروع خوب و قابل قبولی برای مذاکرات 60روزه بود.

در این مذاکرات که به‌طور مستقیم بین دو هیئت عالی‌رتبه به ریاست قالیباف و ونس انجام شد، میانجیگران قطری و پاکستانی نقش بسیار مهمی بازی کردند. عمده اطلاعی نیز که ما از این مذاکرات داریم، از خلال سطور بیانیه مشترک این دو میانجی حاصل شده است. در این بیانیه از مذاکرات مستقیم دو طرف در «جوی مثبت و سازنده» و نیل به «پیشرفتی دلگرم‌کننده» برای اجرای یادداشت‌تفاهم سخن رفته است. این بیانیه از ایجاد یک «کمیته عالی‌رتبه» برای نظارت سیاسی بر روند مذاکرات و کارگروه‌های تخصصی و دریافت گزارش کار آنها خبر داده است. هدف این گروه‌های تخصصی تمرکز بر برنامه هسته‌ای ایران اعلام شده است. مطابق این بیانیه، کمیته عالی‌رتبه با «یک نقشه راه برای نیل به توافق ظرف 60 روز» و «شروع بلافاصله مذاکرات فنی» موافقت کرده است. در بیانیه همچنین از تشکیل «یک خط ارتباطی بین دو طرف برای دوره مندرج در بند 5 یادداشت‌ تفاهم جهت اجتناب از حادثه و سوء‌تفاهم با هدف تأمین امنیت عبور شناورهای تجاری در تنگه هرمز» خبر داده شده است. مطابق این بیانیه، طرفین همچنین با ایجاد یک «سلول مخاصمه‌زدایی  (a de-confliction cell) بین ایران و آمریکا و لبنان برای تسهیل میانجیگری و اطمینان از تداوم ترک مخاصمه در لبنان» موافقت کرده‌اند. در بیانیه همچنین اضافه شده که «مذاکرات فنی» تا پایان هفته در مورد «کلیه موضوعات» ادامه خواهد یافت. 

اگرچه در بیانیه دو میانجی، سخنی از اجرای تعهدات آمریکا در‌باره معافیت صدور نفت ایران و آزادسازی دارایی‌های ایران گفته نشده است، اما حضور رئیس کل بانک مرکزی ایران و نیز برخی گزارش‌های خبری حاکی از قرارداشتن این موضوعات در دستور کار نشست است. ‌از جمله گاردین از اینکه خزانه‌داری آمریکا در حال تدارک برای انتشار معافیت برای صدور نفت و محصولات پتروشیمی و انتقال عواید آن به ایران بدون مانع تحریم است، خبر داده است. همین منبع از امضای یادداشتی بین ایران و قطر در مورد آزادی دارایی ایران نزد بانک قطری صحبت کرده است. آقای عراقچی هم بعد از خاتمه مذاکرات لوسرن در یک توییت خبر داد: «تحریم صادرات نفت و پتروشیمی تعلیق شد، محاصره دریایی برداشته شد، برخی از دارایی‌های مسدودشده آزاد شدند و طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران اجرائی شد».‌ در همین باره دیروز وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد مجوزی صادر کرده که به ایران اجازه می‌دهد تا 21 اوت امسال (به مدت دو ماه) نفت خام و محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی خود را صادر کند و امکان صدور این محصولات به آمریکا نیز وجود خواهد داشت. اهمیت مضاعف این تصمیم از آن رو است که اجازه صدور این محصولات به آمریکا نیز داده شده است که مستلزم اصلاحیه‌هایی بر دستورات اجرایی رئیس‌جمهور کارتر در مورد شمول ایران در قانون اضطراری وضعیت اقتصادی مصوب 1977 هم هست. این تصمیم شامل ترتیباتی برای انتقال عواید حاصل از فروش این محصولات به ایران و نیز مسائل مربوط به بیمه و حمل‌ونقل هم هست. اکنون باید منتظر بمانیم و ببینیم ترتیبات مربوط به آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران چگونه اجرا خواهد شد. اتفاقاتی که در دو، سه روز قبل از مذاکرات افتاد، از جمله اعلام بسته‌شدن مجدد تنگه هرمز درباره تجاوزات اسرائیل در لبنان و نیز خروج هیئت ایرانی از اتاق مذاکره در روز اول مذاکرات لوسرن در واکنش به توییت تهدیدآمیز و توهین‌آمیز ترامپ درباره قضایای لبنان، بار دیگر نشان داد مسئله لبنان و اقدامات شرورانه اسرائیل تا چه حد می‌تواند به حربه‌ای برای مختل‌کردن مذاکرات بین ایران و آمریکا تبدیل شده باشد. نتانیاهو که در آستانه انتخاباتی سرنوشت‌ساز قرار دارد، قطعی است که از هیچ تلاشی برای فروپاشی روند مذاکرات فروگذار نخواهد کرد. موفقیت این مذاکرات و تلاش احتمالی ترامپ برای جلوگیری از جنایات اسرائیل در لبنان می‌تواند شکست او در انتخابات را رقم بزند و تمام هستی سیاسی نتانیاهو را که بر قماری روی ایران گذاشته شده بود، بر باد دهد. سؤال این است که آیا طرف ایرانی با علم به این موضوع و پرریسک‌بودن آن، بر درج موضوع در یادداشت ‌تفاهم و ربط‌دادن مسائل لبنان به روابط ایران و آمریکا و سرنوشت مذاکرات اصرار کرده بود یا خیر؟‌ سؤال دیگر این است که آیا ایجاد معادله‌ای بین لبنان و تنگه هرمز عملی است؟