خونبهای سنتهای پوسیده
در سالهای اخیر، جامعه ایران بارها در برابر اخبار تلخ و تکاندهندهای از جنس خشونتهای خانوادگی قرار گرفته است؛ حوادثی که ریشه در تاریکترین لایههای سنتهای متحجرانه و تعاریف انحرافی از مفهوم «غیرت» دارند. پرونده قتل سوگند صیادی یکی از همین فجایع دردناک است که ابعاد گوناگون آن بازتابی از چالشهای عمیق فرهنگی، اجتماعی و حقوقی درباره حقوق زنان و مباحث ناموسی در ایران به شمار میرود.
در سالهای اخیر، جامعه ایران بارها در برابر اخبار تلخ و تکاندهندهای از جنس خشونتهای خانوادگی قرار گرفته است؛ حوادثی که ریشه در تاریکترین لایههای سنتهای متحجرانه و تعاریف انحرافی از مفهوم «غیرت» دارند. پرونده قتل سوگند صیادی یکی از همین فجایع دردناک است که ابعاد گوناگون آن بازتابی از چالشهای عمیق فرهنگی، اجتماعی و حقوقی درباره حقوق زنان و مباحث ناموسی در ایران به شمار میرود. وقتی خبر قتل سوگند صیادی در فضای رسانهای و عمومی منتشر شد، بیش از آنکه جامعه از اصل جنایت شوکه شود، از تکرار مکرر خشونت علیه زنان به بهانههای واهی به خشم آمد. این دست حوادث، مرگ صرفا یک انسان نیستند؛ نماد بارز فروپاشی اخلاقی در بستر تفکراتی هستند که جان انسان را فدای هنجارهای ناهنجار و رویکردهای سنتی، قبیلهای و مردسالارانه میکنند. سوگند صیادی قربانی نگاهی شد که در آن، مالکیت بر تن و زندگی زن، حقی فرض میشود که مردان خانواده برای خود قائل هستند. در ادبیات سنتی، غیرت همواره به معنای پاسداری از حرمت، امنیت و کرامت انسانی اعضای خانواده تعریف شده است؛ اما در قرائت افراطی، جاهلی و مردسالارانه، این مفهوم واژگون شده و به ابزاری برای «کنترل، تملک و سرکوب» تبدیل شده است. زن بهمثابه ناموس قابل تملک: در این تفکر سنتی، زن نه بهعنوان یک انسان مستقل با حق تعیین سرنوشت، بلکه بهعنوان «ناموس» و شیء متعلق به مرد شناخته میشود. هرگونه استقلالطلبی، انتخاب شخصی یا سرپیچی از دستورات مردان خانواده، به معنای لکهدارشدن آبروی مرد تلقی میشود. آبروی ازدسترفته و انتقام خونین: در جوامعی که ارزشهای سنتی قبیلهای جایگزین قانون و اخلاق انسانی میشوند، «آبرو» با خون پاک شده و معنا پیدا میکند. قاتلانی همچون بستگان سوگند صیادی، با این توجیه که «لکه ننگ را پاک کردهاند»، دست به جنایت میزنند و حتی گاهی انتظار دارند جامعه از آنها بهعنوان قهرمانان غیرتمند تجلیل کند. قتلهایی از این دست، معلول چندین عامل ساختاری و فرهنگیاند که نیازمند کالبدشکافی دقیق هستند. مردسالاری ریشهدار: تفکر مردسالارانه به مردان این حق را میدهد که خود را قاضی، هیئتمنصفه و مجری حکم درباره زندگی زنان بدانند. فرهنگ سکوت و پنهانکاری: بسیاری از زنانی که در معرض خشونت خانگی یا تهدید به مرگ قرار دارند، به دلیل ترس از برچسبهای اجتماعی، فقدان حمایتهای قانونی مؤثر و نبود نهادهای امن و پناهگاههای حمایتی، راهی برای نجات ندارند و در این چرخه تاریک گرفتار میمانند. عادیسازی خشونت: وقتی در برخی جوامع محلی یا سنتی، خشونت علیه زنان با توجیهاتی همچون «تربیت»، «اصلاح» یا «غیرت» تطهیر میشود، زمینه برای بروز فجایع بزرگتر فراهم میشود. یکی از دلایل تداوم قتلهای ناموسی در کشورهای مختلف ازجمله ایران، نواقص و تسامحات حقوقی است. اگرچه هر قتل نفس در قانون جرمانگاری شده، اما وجود برخی مواد قانونی، گاهی پیام بازدارنده ضعیفی به جامعه مخابره میکند. تا زمانی که قوانین به صراحت، قاطعیت و بدون هیچگونه تخفیف برخاسته از نگاههای سنتی، با قاتلان ناموسی برخورد نکنند، این چرخه متوقف نخواهد شد. پرونده سوگند صیادی، پروندهای بستهشده در تاریخ نیست؛ هشدار و زخمی است که هر روز بر پیکر جامعه سر باز میکند. عبور از این بحران نیازمند یک انقلاب فرهنگی و اجتماعی عمیق است. سوگند صیادی رفت، اما نام او در کنار دیگر قربانیان تعصبات کور و سنتهای پوسیده، یادآور این حقیقت تلخ است که تا زمان تغییر بنیادین نگاه جامعه به زن و کرامت انسانیاش، کماکان سایه سنگین خنج سنت بر گلوی آزادی و زندگی گسترده خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.