نوشتار سفید

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

امانوئل بُوو، نویسنده فرانسوی صاحب‌سبک را از نویسندگان قدرنادیده ادبیات مدرن دانسته‌اند. از او اخیرا سه اثر با ترجمه قاسم مؤمنی در نشر ماهی منتشر شده است: «بازگشت فرزند و بِکُن-لِبرویر»، «اَرمان» و «شب آخر». بُوو با نثری موجز و بی‌تکلف به اعماق روان شخصیت‌های تنهایی نقب می‌زند که برای برقراری ارتباط با پیرامون خود در تقلایی نافرجام‌اند. زندگی خود بُوو دست‌کمی از رمان‌هایش نداشت و دغدغه‌هایش در زندگی دونیم‌شده او میان فقر و ثروت ریشه دارد. تنها انتشار چند رمان کوتاه از این نویسنده فرانسوی، تحسین ژید، کولِت، بکت و ریلکه را در زمان حیاتش برانگیخت، ولی پس از مرگ از یادها رفت. بعدها پتر هاندکه «بِکُن-لِبرویر» و آثار دیگری را از او به آلمانی برگرداند و کوشید کلیشه‌های پیشین درباره بوو را که در فرانسه به رئالیستی دیرهنگام معروف بود، کنار بزند و پیشگامی بوو در مدرنیسم ادبی را نشان دهد. چنان‌که مترجم در مقدمه «بازگشت فرزند و بِکُن-لِبرویر» می‌نویسد بیگانگی از مایه‌های پررنگ و همیشگی در زندگی بوو بوده است، چراکه او از سویی یهودی بود و از دیگر سو نسَبی غیرفرانسوی داشت. همین بیگانگی به زمینه‌ای ذهنی تبدیل شد که به او کمک کرد امور را از بیرون بنگرد و سبکی مشاهده‌گر و مینی‌مالیستی بیافریند که به «نوشتار سفید» معروف است. مترجم همچنین به مضامین فراگیر آثار بوو اشاره می‌کند؛ اینکه «بسیاری از بیست‌وهفت کتاب بوو به مضامینی چون تنهایی، انزوا و جست‌وجوی دوستی می‌پردازند». از این‌روست که نقطه قوتِ بوو در شخصیت‌پردازی‌های دقیقش را ترسیم ناتوانی این شخصیت‌ها در برقراری ارتباط دانسته‌اند. توانایی بوو در ظرافت‌پردازی بارها با مارسل پروست مقایسه شده است که در داستان «اَرمان» این توان در اوج خود جلوه می‌کند. همچنین منتقدان بسیاری آثار بوو را به دلیل درون‌مایه‌های اگزیستانسیالیستی، انزوای شخصیت‌ها و رویگردانی از پیرنگ، شبیه به «بیگانه» کامو دانسته و در عین ‌حال این آثار را از جهاتی «نویدبخش تحولات رمان تجربی فرانسه پس از جنگ» خوانده‌اند. با این حال پس از مرگ بوو رمان‌هایش به محاق فراموشی رفت و با وجود کوشش‌های بسیار برای تجدید چاپ آثارش در سال 1977 در فرانسه و 1986 در بریتانیا، هنوز قدرنادیده مانده است. مترجم به تلاش‌های کریستیان دوترومون در بلژیک طی دهه 1970 و پتر هاندکه در دهه 1980 اشاره می‌کند که به احیای شهرت بوو کمک کردند. در بخشی از کتاب «بازگشت فرزند و بِکُن-لِبرویر» می‌خوانیم: «ناگهان پدرم با پیراهن آستین‌کوتاه از خانه بیرون آمد. واضح دیدمش. خم شدم و از میان شاخه‌ها پاییدمش. در خنکای میان برگ‌ها، یک دنیا حشره در جنبش بود. مرا ندید. دیگر پسرش نبودم. پنهان شده بودم و همچون جانیان، بی‌آن‌که خبر داشته باشد، می‌پاییدمش... پیر شده بود. آن‌قدر آشفته بودم که از پیری‌اش دلم گرفت». داستان «اَرمان» نیز تصویری از تنهایی انسان به دست می‌دهد. داستان حول شخصیت اَرمان و کسانی می‌چرخد که در مدار زندگی او قرار دارند: ژان، معشوقه ثروتمند اَرمان و حامی مالی او؛ لوسین، دوست قدیمی دست‌وپاچلفتی و بی‌پولش؛ و مارگریت، خواهرِ جوان‌تر لوسین که درست مثل برادرش ناشی و فقیر است. داستان «شب آخر» نیز روایت یک شب از زندگی مردی است که در استیصالی جنون‌آمیز تصمیم می‌گیرد به زندگی خود پایان دهد. او در خیابان‌ها پرسه می‌زند، با آدم‌های مختلف روبه‌رو می‌شود و در هجوم خاطرات و تردیدها و امیدهایی گذرا، به مرورکردن زندگی‌اش می‌پردازد. بوو در این داستان بلند که آثار داستایفسکی را تداعی می‌کند، روایتی از جهان درونی شخصیت اصلی به دست می‌دهد؛ روایتی روان‌شناختی که حادثه‌های بیرونی را به پس‌زمینه می‌راند. این رمان کوتاه، که از آثار شاخص امانوئل بوو به شمار می‌آید، نمونه‌ای از توانایی او در ترسیم جهان درونی انسان‌های تنها و فراموش‌شده است.