ضرورت گذار به معماری اکوسیستم ملی حمل‌ونقل پاک
در حالی که جهان در حال بازتعریف مفاهیم جابه‌جایی در کلان‌شهرهاست، بحث درباره خودروهای الکتریکی در ایران، غالبا در حصار محدود «قیمت خودرو» یا «تعداد تولید» محصور مانده است. اما واقعیت این است که ورود به عصر حمل‌ونقل پاک، یک چالش صرفا صنعتی یا تجاری نیست، بلکه یک تحول ساختاری و نیازمند بازآرایی زنجیره ارزش دانش و فناوری است.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
علیرضا جباری‌زادگان-طراح ارشد پروژه مرکز ملی توسعه خودروهای الکتریکی ایران: در حالی که جهان در حال بازتعریف مفاهیم جابه‌جایی در کلان‌شهرهاست، بحث درباره خودروهای الکتریکی در ایران، غالبا در حصار محدود «قیمت خودرو» یا «تعداد تولید» محصور مانده است. اما واقعیت این است که ورود به عصر حمل‌ونقل پاک، یک چالش صرفا صنعتی یا تجاری نیست، بلکه یک تحول ساختاری و نیازمند بازآرایی زنجیره ارزش دانش و فناوری است. ما با چالشی روبه‌رو هستیم که تنها با «تولید خودرو» حل نمی‌شود، بلکه نیازمند توجه به مجموعه‌ای از عوامل صنعتی، اقتصادی، زیرساختی و اجتماعی است. توسعه خودروهای برقی تنها به خط تولید وابسته نیست؛ نیازمند پیوند میان تحقیق و توسعه (R&D)، زیرساخت‌های انرژی، آموزش متخصص و فرهنگ‌سازی اجتماعی است. اگر ما تنها به سمت واردات یا مونتاژ خودروهای برقی حرکت کنیم، در واقع تنها بخشی از یک تحول گسترده را دنبال کرده‌ایم، بدون آنکه لزوما در جریان اصلی ارزش‌آفرینی این فناوری قرار بگیریم. از این منظر، مسئله اصلی نه صرفا احداث کارخانه‌های جدید، بلکه چگونگی ارتباط میان دانشگاه، صنعت، مراکز تحقیقاتی و بخش خصوصی است. دانش دانشگاه زمانی می‌تواند در توسعه این صنعت نقش داشته باشد که از لایه‌های نظری خارج شود، در شتاب‌دهنده‌ها به مدل‌های کسب‌وکار تبدیل شود، در آزمایشگاه‌های تخصصی مورد آزمون قرار گیرد و در نهایت امکان استفاده از آن در خط تولید فراهم شود.
الزامات توسعه خودروهای برقی
برای تحقق این گذار، نیازمند ساختاری هستیم که عملکردهای مکمل را به یکدیگر پیوند دهد. در این میان، شش موضوع اصلی نیازمند توجه است: تمرکز بر فناوری‌های کلیدی نظیر باتری، نرم‌افزار و هوش مصنوعی؛ حمایت از استارتاپ‌های دانش‌بنیان؛ تولید تجهیزات شارژ و خودرو؛ تربیت متخصصان در حوزه‌های نوظهور؛ ایجاد زیرساخت‌های آزمون و استانداردسازی و فراهم‌کردن زمینه پذیرش این فناوری از سوی جامعه. با این حال، توجه به این حوزه‌ها به‌تنهایی کافی نیست. چگونگی تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های اجرائی، نقش بخش خصوصی، تأمین منابع مالی و جلوگیری از ایجاد ساختارهای موازی نیز از موضوعاتی است که باید در برنامه‌ریزی برای توسعه خودروهای برقی مورد توجه قرار گیرد. در این میان، «شبکه شارژ» نباید صرفا به‌عنوان یک زیرساخت جانبی نگریسته شود. بدون یک شبکه شارژ متناسب با شرایط جغرافیایی و زیرساختی ایران، توسعه تولید و استفاده از خودروهای برقی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهد شد. ظرفیت شبکه برق، هزینه تأمین تجهیزات و امکان دسترسی شهروندان به ایستگاه‌های شارژ نیز از مسائلی است که نمی‌توان آنها را از برنامه‌های تولید خودرو جدا کرد.
سه‌گانه پایداری
توسعه خودروهای الکتریکی را باید از سه زاویه بررسی کرد: نخست، پایداری محیط‌زیستی که علاوه بر کاهش آلایندگی ناشی از تردد خودروها، موضوعاتی مانند منبع تأمین برق و چالش‌های بازیافت باتری را نیز در بر می‌گیرد. دوم، پایداری اقتصادی که به مشارکت بخش خصوصی در زنجیره ارزش، هزینه تولید، قیمت تمام‌شده خودرو و امکان شکل‌گیری فعالیت‌های دانش‌بنیان وابسته است. سوم، پایداری اجتماعی که با تغییر رفتار شهروندان، فرهنگ‌سازی در حوزه حمل‌ونقل پاک و امکان دسترسی گروه‌های مختلف جامعه به فناوری‌های جدید ارتباط دارد.
آینده حمل‌ونقل برقی در ایران
ما در مقطعی هستیم که تصمیم‌های امروز درباره صنعت خودرو و زیرساخت‌های حمل‌ونقل، می‌تواند بر جایگاه ایران در دهه‌های آتی تأثیر بگذارد. با این حال، توسعه خودروهای الکتریکی را نمی‌توان به افزایش تعداد خودروهای تولیدی یا وارداتی محدود کرد. این مسیر به سیاست‌گذاری در حوزه انرژی، همکاری میان دانشگاه و صنعت، تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز و مشارکت بخش خصوصی وابسته است.
از سوی دیگر، برقی‌شدن خودروها به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات حمل‌ونقل کلان‌شهرها را برطرف کند؛ کاهش ترافیک، توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت تقاضای سفر همچنان از مسائل اصلی شهرها باقی خواهند ماند. بنابراین، توسعه خودروهای الکتریکی زمانی می‌تواند بخشی از پاسخ به چالش‌های حمل‌ونقل باشد که در کنار سایر سیاست‌های شهری، صنعتی و محیط‌زیستی مورد توجه قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
