زیر خاک میدان فتح چه بود؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: محمد آقامیری، رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران، می‌گوید مدیریت شهری گذشته یک پل آماده بهره‌برداری را در میدان فتح زیر خاک دفن کرده و شهرداری فعلی پس از ۲۰ روز خاک‌برداری آن را بیرون آورده است. اما یک کارشناس حوزه عمران این ادعا را رد می‌کند و می‌گوید آنچه در میدان فتح زیر خاک مانده بود یک پل آماده بهره‌برداری نبود، بلکه بخشی از زیرگذری بود که ساخت آن هنوز به پایان نرسیده بود. به گفته او در این پروژه ابتدا شمع‌های بتنی و عرشه ساخته شده بودند و قرار بود در مرحله بعد خاک زیر عرشه تخلیه شود. بنابراین باقی‌ماندن خاک زیر سازه به معنای دفن‌کردن یک پل تکمیل‌شده نیست. آقامیری در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس گفته است که طراحی پروژه میدان فتح به حدود ۲۰ سال پیش بازمی‌گردد و ساخت آن در سال‌های پایانی مدیریت محمدباقر قالیباف آغاز شده بود. به گفته او، با آغاز دوره پنجم مدیریت شهری، پروژه متوقف شد و پلی که ساخته شده بود به همراه زیرگذر آن زیر خاک رفت. آقامیری گفته است که در دوره ششم ابتدا محل پل مدفون را شناسایی کردند و سپس با حدود ۲۰ روز خاک‌برداری شبانه‌روزی، عرشه آن را بیرون آوردند. این نخستین بار نیست که چنین ادعایی درباره میدان فتح مطرح می‌شود. علیرضا زاکانی، شهردار تهران نیز در تیر ۱۴۰۲ گفته بود که در دوره پنجم روی پل‌های ساخته‌شده در این محدوده خاک ریخته‌اند و قصد داشته‌اند محل را به فضای سبز تبدیل کنند. اکنون آقامیری همان موضوع را با جزئیات بیشتری مطرح کرده است.

زیرگذری که ابتدا سقف آن ساخته می‌شود

یک کارشناس حوزه عمران درباره نحوه ساخت این زیرگذر توضیح داد: «وقتی می‌خواهیم زیرگذر اجرا کنیم، ابتدا در دو طرف مسیر شمع‌های بتنی می‌سازیم. این شمع‌ها شبیه ستون‌های بتنی هستند و خاک اطراف را مهار می‌کنند. بعد روی آنها عرشه بتنی اجرا می‌کنیم. وقتی سازه ایمن شد خاک زیر عرشه را تخلیه می‌کنیم». او درباره آنچه در میدان فتح اتفاق افتاده است، گفت: «در آنجا هم همین کار انجام شده بود. شمع‌های بتنی اجرا شده بودند و عرشه هم ساخته شده بود، اما خاک زیر آن هنوز تخلیه نشده بود. این سازه‌ها دفن نشده بودند. پروژه در زمان آقای قالیباف شروع شده بود و ادامه کار به دوره بعد رسید. به دلیل محدودیت منابع مالی، پروژه‌های دیگری در اولویت قرار گرفتند و این طرح ادامه پیدا نکرد‌». این شیوه ساخت در مهندسی عمران با عنوان «تاپ‌داون» یا ساخت از بالا به پایین شناخته می‌شود. برای ساخت زیرگذر به روش معمول ابتدا زمین را تا عمق مدنظر حفاری می‌کنند و سپس کف و دیوارها و سقف را می‌سازند. اما در روش تاپ‌داون کار از شمع‌های بتنی یا دیوارهای نگهدارنده آغاز می‌شود. پس از اجرای این بخش‌ها سقف بتنی ساخته می‌شود و خاک زیر آن را برمی‌دارند. این روش در خیابان‌های پرتردد کاربرد دارد و می‌توان پیش از پایان عملیات زیرزمینی سطح خیابان را برای عبور خودروها آماده کرد. در راهنمای فنی طراحی و ساخت تونل‌های جاده‌ای اداره بزرگراه‌های فدرال آمریکا نیز این شیوه توضیح داده شده است. بر اساس این راهنما، در بعضی پروژه‌ها پس از ساخت سقف می‌توان روی آن خاک‌ریزی کرد و سطح خیابان را به حالت عادی برگرداند. عملیات حفاری زیر سقف نیز پس از آن ادامه پیدا می‌کند. این کارشناس برای توضیح بیشتر به پروژه زیرگذر گیشا اشاره کرد و گفت: «در گیشا نیز همین روش اجرا شد. پروژه گیشا حتی پیچیده‌تر بود و باید خیلی سریع انجام می‌شد. ابتدا ستون‌های بتنی دو طرف ساخته شدند و بعد مراحل اجرای سازه و تخلیه خاک زیر آن انجام شد». زیرگذر گیشا در دوره پنجم مدیریت شهری اجرا شد. طبق گزارش‌های منتشرشده در شهریور ۱۳۹۸ در این پروژه ۷۷۸ حلقه شمع بتنی ساخته شده بود و قرار بود تا پایان عملیات بیش از ۱۴۴ هزار مترمکعب خاک‌برداری انجام شود.

گزارش شهرداری در سال ۱۴۰۱ درباره میدان فتح

در خبرهای منتشرشده درباره میدان فتح گزارشی از معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در آذر ۱۴۰۱ وجود دارد که اطلاعاتی درباره وضعیت پروژه در سال‌های گذشته ارائه می‌کند. عباس شعبانی، معاون فنی و عمرانی وقت شهرداری تهران، در ۲۶ آذر ۱۴۰۱ اعلام کرده بود که در سال‌های گذشته دو دستگاه پل و بخشی از زیرگذر اصلی میدان فتح ساخته شده است. او در همان گزارش از ادامه عملیات خاک‌برداری در این محدوده خبر داده بود. شعبانی همچنین گفته بود برای احداث زیرگذر در محدوده پادگان جی ۳۰۰ حلقه شمع بتنی پیش‌بینی شده است. در زمان انتشار آن گزارش ۱۰۰ حلقه شمع اجرا شده بود و ۲۰۰ حلقه دیگر در مرحله حفاری و آرماتورگذاری قرار داشت. این گزارش در دوره ششم مدیریت شهری منتشر شده و در آن هم از سازه‌هایی که در سال‌های گذشته ساخته شده بودند نام برده شده و هم از ادامه خاک‌برداری زیرگذر. بر اساس توضیحات کارشناس عمران نیز ساخت عرشه بتنی پایان عملیات احداث زیرگذر نیست. در این روش پس از اجرای شمع‌ها و سقف باید خاک زیر سازه تخلیه و کف و مسیر عبور خودروها ساخته شود. این کارشناس تأکید کرد: «وقتی شمع‌ها و عرشه اجرا شده‌اند اما خاک زیر آنها هنوز تخلیه نشده است، نمی‌توان گفت یک پل آماده بهره‌برداری را زیر خاک دفن کرده‌اند. در چنین پروژه‌ای خاک‌برداری زیر عرشه خودش یکی از مراحل ساخت است».