یک پژوهش تازه در بولونیا سهم ساختوساز، درخت، جمعیت و کاربری زمین را در گرمای محلهها سنجیده است
شهر از سطح خودش داغ میشود
گرمای شهر فقط از آسمان نمیآید، بخشی از آن زیر پای ما ساخته میشود؛ در آسفالت خیابانها، بام ساختمانها و سطوح سختی که روزها گرما را میگیرند و ساعتها پس میدهند. پژوهشی تازه در بولونیا نشان داده است که در تمام فصلهای سال، سطح ساختهشده مهمترین عامل در توضیح تفاوت دمای محلههاست.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: گرمای شهر فقط از آسمان نمیآید، بخشی از آن زیر پای ما ساخته میشود؛ در آسفالت خیابانها، بام ساختمانها و سطوح سختی که روزها گرما را میگیرند و ساعتها پس میدهند. پژوهشی تازه در بولونیا نشان داده است که در تمام فصلهای سال، سطح ساختهشده مهمترین عامل در توضیح تفاوت دمای محلههاست. سهم این عامل در بهار ۳۸.۸ درصد، در تابستان ۳۷.۷ درصد، در پاییز ۳۹.۷ درصد و در زمستان ۴۱.۴ درصد برآورد شده است؛ یعنی حتی با تغییر فصل، متهم اصلی چندان تغییر نمیکند. پژوهشگران دانشگاه بولونیا برای رسیدن به این نتیجه، شهر را یکپارچه ندیدهاند. آنها بولونیا را به قطعات ۲۰۰ در ۲۰۰ متر تقسیم کردهاند و در هر قطعه دمای سطح زمین را در کنار میزان ساختوساز، پوشش درختی، تراکم جمعیت، نوع کاربری و شکل بافت شهری سنجیدهاند. حدود سههزارو ۵۰۰ قطعه در هر فصل بررسی شده تا مشخص شود چرا دو محله که فقط چند خیابان با هم فاصله دارند، میتوانند رفتار حرارتی متفاوتی داشته باشند. نتیجه نقشههای حرارتی روشن است. متراکمترین بخشهای شهر که ساختمان و سطح نفوذناپذیر بیشتری دارند و درخت در آنها کمتر است، در تمام فصلها در میان گرمترین نقاط باقی ماندهاند. در سوی دیگر، مناطق دارای پوشش گیاهی بیشتر و ساختوساز کمتر خنکتر بودهاند. تفاوت اصلی در مناطق حاشیهای و مختلط دیده میشود؛ جایی که کشاورزی، فضای سبز، ساختمان و زمین باز کنار هم قرار گرفتهاند و با تغییر فصل، رفتار حرارتی آنها هم تغییر میکند. درختان در این میان نقش ثابتی ندارند. سهم پوشش درختی در توضیح تغییر دمای سطح شهر در بهار ۹.۶ درصد و در تابستان ۱۱.۵ درصد بوده و در زمستان به ۶.۸ درصد کاهش یافته است. این تغییر با فعالیت فصلی گیاهان ارتباط دارد؛ درختان در ماههای گرم هم سایه ایجاد میکنند و هم از طریق تبخیر و تعرق بخشی از گرمای محیط را کم میکنند. پژوهش یک نکته مهم دیگر هم دارد: صرف وجود فضای سبز کافی نیست. خشکی و کمبود آب میتواند فعالیت گیاه را کاهش دهد و توان خنککنندگی آن را کم کند. تراکم جمعیت اما مسیری متفاوت دارد. سهم آن در بهار فقط ۵.۵ درصد بوده اما در تابستان به ۱۹.۶ درصد و در زمستان به ۳۵ درصد رسیده است. نویسندگان احتمال میدهند بخشی از این افزایش با مصرف انرژی و فعالیت انسانی در مناطق متراکم ارتباط داشته باشد.
با این حال خود مقاله در این بخش محتاط است؛ داده مستقیمی از ترافیک، مصرف انرژی یا رفتوآمد شهروندان وارد مدل نشده و بنابراین نمیتوان تراکم جمعیت را بهتنهایی علت افزایش دما دانست.
نوع کاربری زمین هم در فصل گرم اهمیت بیشتری پیدا میکند. سهم تفاوت میان کاربریهای مسکونی، صنعتی، تجاری و سبز از ۸.۲ درصد در بهار به ۱۸.۵ درصد در تابستان و ۲۰.۳ درصد در پاییز میرسد. به زبان ساده، وقتی هوا گرمتر میشود، تفاوت یک پهنه صنعتی با یک فضای سبز یا یک محله متراکم با زمین باز بیشتر روی نقشه دما دیده میشود.
این پژوهش البته دمای هوا را اندازه نگرفته بلکه «دمای سطح زمین» را بررسی کرده است؛ یعنی دمایی که آسفالت، بام، زمین و پوشش گیاهی پیدا میکنند. پژوهشگران دادههای ماهوارهای را تا مقیاس ۱۰ متر ریز کردهاند تا تفاوتهای داخل محلهها دیده شود. خود نویسندگان نیز تأکید کردهاند که این نقشهها با شبکه مستقل اندازهگیری زمینی کنترل نشدهاند و باید این محدودیت را در تفسیر نتایج در نظر گرفت. با این حال الگوی اصلی در همه فصلها تکرار شده است؛ هرچه سهم سطوح سخت و ساختهشده بیشتر باشد، احتمال ماندگاری گرما هم بیشتر است.
پیام نهایی پژوهش برای شهرسازی شاید از همه اعداد مهمتر باشد. برای خنککردن شهر نمیتوان یک نسخه ثابت برای همه محلهها و همه فصلها نوشت. در تابستان درخت و فضای سبز اهمیت بیشتری پیدا میکنند، در زمستان مصرف انرژی و گرمای ناشی از فعالیتهای انسانی پررنگتر میشود و در تمام سال باید سهم سطوح ساختهشده را جدی گرفت. پژوهشگران نتیجه گرفتهاند که سیاست مقابله با گرمای شهری باید در مقیاس محله و متناسب با فصل طراحی شود؛ نه با میانگین دمای کل شهر و نه با یک راهحل یکسان برای همه جا.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
