در گرداب زندگی قسطی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرایط برای طبقه متوسط تغییر کرده است. طبقه زندگی آنان بعد از افزایش قیمت‌ها جابه‌جا شده است. در واقعیت اجتماعی و کنونی آنان دیگر در طبقه خود نیستند و به طبقه فرودست لغزیده‌اند. آنان با مسائل و مشکلات خود به طبقه پایین‌تر رفته‌اند. در بسیاری از خانه‌های افراد طبقه متوسط بخشی از زندگی با قسط می‌گذرد. برنامه‌ریزی برای روزها و ماه‌های آینده با حساب‌وکتاب اقساط معنا پیدا می‌کند. قسط‌ها آمده‌اند تا فاصله میان خواستن و توانستن را کمتر کنند. به گزارش ایرنا، خرید قسطی که زمانی راهی برای تهیه کالاهای بزرگ و ضروری بود، امروز برای برخی خانواده‌ها به شیوه‌ای رایج برای تأمین نیازهای روزمره تبدیل شده است؛ از لوازم خانه و گوشی تا هزینه‌های درمان و آموزش. اما این سبک زندگی چه اثری بر روان خانواده‌ها دارد؟ آیا قسط می‌تواند راهکاری برای حفظ کیفیت زندگی باشد یا به مرور به منبع اضطراب و فرسودگی تبدیل می‌شود؟ دکتر شیرین ولی‌زاده، به بررسی ابعاد روانی و اجتماعی زندگی قسطی پرداخته و توضیح داده چرا تمایل به خرید قسطی بین خانواده‌ها زیاد شده است.

او نخستین عامل را کاهش قدرت خرید خانوارها می‌داند و توضیح می‌دهد: «وقتی درآمد متناسب با هزینه‌ها رشد نمی‌کند، حتی کالاهایی که زمانی معمولی و در دسترس محسوب می‌شدند، به هزینه‌هایی فراتر از توان پرداخت نقدی خانواده تبدیل می‌شوند. در چنین شرایطی، تأمین کالاهایی مانند لوازم خانه، گوشی، پوشاک، وسایل آموزشی و حتی پرداخت هزینه‌هایی مانند درمان، بدون استفاده از امکان تقسیط برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار می‌شود». این متخصص روان‌شناسی تأکید می‌کند: «خرید قسطی همیشه نشانه میل به مصرف بیشتر نیست؛ گاهی تلاشی برای حفظ دسترسی به کالاهایی است که ممکن است در آینده دست‌نیافتنی‌تر شوند». او عامل دیگر را کاهش کارکرد پس‌انداز می‌داند و در ادامه به نقش فشار اجتماعی و مقایسه با دیگران اشاره می‌کند و می‌گوید: «احساس عقب‌ماندن از دیگران می‌تواند خانواده‌ها را به سمت خریدهای فراتر از توان سوق دهد. این احساس می‌تواند یکی از عوامل مؤثر باشد، اما تنها دلیل نیست. بخش مهم دیگر، فشار واقعی اقتصادی، نااطمینانی نسبت به آینده و تلاش خانواده‌ها برای حفظ حداقل‌های زندگی است». این متخصص روان‌شناسی با اشاره به نقش تبلیغات و خریدهای آنلاین می‌گوید: «وقتی امکان پرداخت قسطی نیز به این فضا اضافه می‌شود، مانع ذهنی خرید کاهش پیدا می‌کند؛ زیرا فرد به‌جای قیمت کامل کالا، فقط مبلغ ماهانه را می‌بیند و ممکن است تصمیم خرید را با تأمل کمتری بگیرد».

اما خرید اقساطی پی‌درپی بر روان خانواده‌ها تأثیر می‌گذارد. خرید قسطی در ابتدا می‌تواند احساس آرامش ایجاد کند، زیرا خانواده بدون تحمل فشار مالی یک‌باره، نیاز یا خواسته خود را تأمین می‌کند. اما وقتی این خریدها زیاد، طولانی و پشت سر هم شوند، خانواده وارد وضعیت فشار مالی مزمن می‌شود؛ یعنی نگرانی مالی دیگر یک اتفاق موقت نیست و به بخشی از زندگی روزمره تبدیل می‌شود. او توضیح می‌دهد: «یکی از مهم‌ترین پیامدهای این شرایط، اضطراب مداوم است. خانواده پیش از رسیدن موعد قسط‌ها دچار نگرانی می‌شود و حتی پس از پرداخت یک قسط نیز آرامش کامل ندارد، زیرا تعهد بعدی در راه است».

ولی‌زاده ادامه می‌دهد: «وقتی بخش قابل توجهی از درآمد ماه‌های آینده از قبل تعهد شده باشد، فرد ممکن است احساس کند کنترل کمتری بر زندگی مالی خود دارد. این احساس می‌تواند به خستگی ذهنی، تحریک‌پذیری، احساس درماندگی و کاهش امید منجر شود». این متخصص روان‌شناسی با اشاره به تأثیر فشار مالی بر روابط خانوادگی تأکید می‌کند: «افزایش قسط‌ها می‌تواند زمینه‌ساز بحث‌هایی مانند «چرا خریدی؟»، «لازم نبود» یا «همیشه من باید جبران کنم» شود. اگر این گفت‌وگوها با سرزنش و تحقیر همراه باشد، صمیمیت میان اعضای خانواده کاهش پیدا می‌کند و فضای عاطفی خانه متشنج‌تر می‌شود».

او درباره تأثیر این شرایط بر فرزندان نیز می‌گوید: «کودکان و نوجوانان حتی بدون دانستن جزئیات اقتصادی، نگرانی‌ها، محدودیت‌ها و اختلافات مالی خانه را احساس می‌کنند. تکرار این فشارها می‌تواند در آنها احساس ناامنی، گناه بابت خواسته‌هایشان، اضطراب نسبت به آینده یا مقایسه خود با همسالان ایجاد کند».

به اینها باید جمله «این ماه قسط داریم» را اضافه کرد. جمله‌ای که به‌تنهایی آسیب‌زا نیست؛ اما «زمانی اثر منفی آن بیشتر می‌شود که با اضطراب، سرزنش، دعوا، ناامیدی یا احساس بن‌بست همراه شود. گفت‌وگوی شفاف، آرام و بدون تحقیر درباره مسائل مالی می‌تواند فشار روانی آن را کاهش دهد».