بررسی تیم ملی ژاپن که با قدرتهای برتر دنیا سرشاخ میشود
راز تحقق رؤیای سوباسا
تساوی ۲ بر ۲ ژاپن مقابل هلند در جام جهانی ۲۰۲۶، تنها یک نتیجه فوتبالی نبود؛ نمایشی بود از موفقیت پروژهای که بیش از چهار دهه پیش در این کشور آغاز شد. تیمی که تا دهه ۱۹۸۰ حتی در قاره آسیا نیز جزء مدعیان اصلی محسوب نمیشد، حالا به مرحلهای رسیده که مقابل قدرتهای سنتی فوتبال اروپا، نهتنها کم نمیآورد، بلکه مالکیت توپ، سازمان تاکتیکی و کیفیت فنی خود را به رخ میکشد. فوتبال ژاپن امروز حاصل یک اتفاق یا نسل طلایی مقطعی نیست؛
به گزارش گروه رسانهای شرق،
سپهر خرمی: تساوی ۲ بر ۲ ژاپن مقابل هلند در جام جهانی ۲۰۲۶، تنها یک نتیجه فوتبالی نبود؛ نمایشی بود از موفقیت پروژهای که بیش از چهار دهه پیش در این کشور آغاز شد. تیمی که تا دهه ۱۹۸۰ حتی در قاره آسیا نیز جزء مدعیان اصلی محسوب نمیشد، حالا به مرحلهای رسیده که مقابل قدرتهای سنتی فوتبال اروپا، نهتنها کم نمیآورد، بلکه مالکیت توپ، سازمان تاکتیکی و کیفیت فنی خود را به رخ میکشد. فوتبال ژاپن امروز حاصل یک اتفاق یا نسل طلایی مقطعی نیست؛ نتیجه سرمایهگذاری بلندمدت، برنامهریزی دقیق، توسعه آکادمیها، تربیت مربیان، حضور گسترده لژیونرها در اروپا و البته فرهنگسازی گستردهای است که از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد. پروژهای که از صفحات یک کمیک و بعدها کارتونی محبوب به نام «فوتبالیستها» شروع شد و اکنون ژاپن را به الگویی برای توسعه فوتبال در آسیا تبدیل کرده است؛ الگویی که بسیاری از کشورها ازجمله ایران سالهاست در آرزوی اجرای آن هستند.
فوتبالیستها؛ وقتی یک کارتون مأمور تغییر آینده شد
برای درک موفقیت فوتبال ژاپن باید به بیش از ۴۰ سال قبل بازگشت؛ زمانی که فوتبال در این کشور حتی جزء سه ورزش محبوب هم نبود. بیسبال پادشاه ورزش ژاپن بود و اغلب استعدادهای ورزشی جذب این رشته میشدند. در چنین شرایطی، «یوئیچی تاکاهاشی» در سال ۱۹۸۱ مانگایی با عنوان «کاپیتان سوباسا» خلق کرد؛ اثری که در ایران با نام «فوتبالیستها» شناخته شد. هدف این اثر فقط سرگرمی نبود؛ سازندگان آن به دنبال ایجاد علاقه عمومی به فوتبال در میان کودکان ژاپنی بودند. شخصیت اصلی داستان، سوباسا اوزارا، کودکی بود که رؤیای قهرمانی جهان را در سر میپروراند؛ رؤیایی که در آن زمان برای فوتبال ژاپن بیشتر شبیه یک خیالپردازی بود. اما تأثیر این مجموعه بسیار فراتر از انتظار بود. میلیونها کودک ژاپنی با تماشای این انیمه جذب فوتبال شدند. بسیاری از ستارههای نسلهای بعدی فوتبال ژاپن بارها گفتهاند نخستین انگیزه خود برای ورود به فوتبال را از همین مجموعه گرفتهاند. در واقع ژاپن پیش از آنکه بازیکن بزرگ تربیت کند، ذهنیت قهرمانی را ساخت. این کشور فهمیده بود که توسعه فوتبال فقط به زمین تمرین و مربی محدود نمیشود و باید فرهنگ فوتبالی در جامعه شکل بگیرد. همین نسل عاشق فوتبال، بعدها تبدیل به نسلی شد که فوتبال ژاپن را متحول کرد. کودکانی که در دهه ۱۹۸۰ رؤیای سوباسا را دنبال میکردند، در دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ به بازیکنان، مربیان و مدیران فوتبال ژاپن تبدیل شدند.
جیلیگ؛ پروژهای که فوتبال ژاپن را حرفهای کرد
نقطه عطف اصلی فوتبال ژاپن در سال ۱۹۹۳ رقم خورد؛ زمانی که لیگ حرفهای این کشور یا همان جیلیگ راهاندازی شد. پیش از آن، مسابقات فوتبال عمدتا در قالب تیمهای وابسته به شرکتهای بزرگ برگزار میشد و ساختار حرفهای قدرتمندی وجود نداشت. مدیران فوتبال ژاپن از همان ابتدا اهداف مشخصی تعیین کردند. آنها برنامهای بلندمدت تدوین کردند که براساس آن فوتبال این کشور باید به یک قدرت آسیایی و سپس جهانی تبدیل میشد. برخلاف بسیاری از کشورها که به دنبال موفقیتهای فوری هستند، ژاپنیها به سراغ برنامههای ۲۰ تا ۵۰ساله رفتند. جیلیگ نهتنها باعث افزایش کیفیت مسابقات شد، بلکه باشگاهها را موظف کرد آکادمیهای استاندارد ایجاد کنند. آموزش مربیان، استعدادیابی در مدارس و ارتباط منظم میان باشگاهها و مراکز آموزشی نیز در دستور کار قرار گرفت. نتایج این برنامه به تدریج نمایان شد. ژاپن در سال ۱۹۹۸ برای نخستین بار به جام جهانی صعود کرد. اگرچه در آن تورنمنت هر سه مسابقه خود را واگذار کرد، اما همان حضور آغاز راهی بود که همچنان ادامه دارد. در جام جهانی ۲۰۰۲ که به میزبانی مشترک ژاپن و کره جنوبی برگزار شد، ساموراییها برای نخستین بار از مرحله گروهی صعود کردند و به جمع ۱۶ تیم برتر رسیدند؛ موفقیتی که نشان داد فوتبال ژاپن دیگر یک تیم معمولی آسیایی نیست. چهار سال بعد در آلمان نتوانستند از گروه خود صعود کنند، اما پروژه توسعه متوقف نشد. در جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی دوباره به مرحله یکهشتم نهایی رسیدند و تنها در ضربات پنالتی برابر پاراگوئه حذف شدند. در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه نیز ژاپن تا آستانه شگفتی بزرگی پیش رفت؛ آنها مقابل بلژیک تا دقیقه ۶۹ با نتیجه ۲ بر صفر پیش بودند، اما در نهایت بازی را ۳ بر ۲ واگذار کردند؛ شکستی که بسیاری آن را تلخترین حذف تاریخ فوتبال ژاپن میدانند. بااینحال، نقطه اوج این روند در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر رقم خورد؛ جایی که ژاپن موفق شد آلمان و اسپانیا را شکست دهد و بهعنوان صدرنشین گروه خود راهی مرحله حذفی شود. این نتایج دیگر اتفاقی یا حاصل شانس نبود، بلکه نشانه بلوغ یک سیستم فوتبالی محسوب میشد.
کارخانه تولید استعداد؛ چرا ژاپن از آسیا جلوتر است؟
بزرگترین راز موفقیت فوتبال ژاپن را باید در ساختار استعدادیابی و توسعه بازیکنان جستوجو کرد. برخلاف بسیاری از کشورهای آسیایی که تمرکز اصلی را روی تیم ملی میگذارند، ژاپنیها از پایه شروع کردند. در سراسر این کشور هزاران مدرسه فوتبال تحت نظارت فدراسیون فعالیت میکنند. کودکان از سنین پایین وارد چرخه آموزشی میشوند و علاوه بر مهارتهای فنی، نظم فردی، مسئولیتپذیری، کار گروهی و اصول حرفهای را میآموزند. امروز فوتبال ژاپن یکی از جوانترین و پویاترین سیستمهای فوتبالی جهان را در اختیار دارد. بازیکنان مستعد خیلی زود شناسایی میشوند و مسیر مشخصی برای پیشرفت آنها تعریف میشود. نتیجه این سیاست را میتوان در تعداد بالای لژیونرهای ژاپنی در فوتبال اروپا مشاهده کرد. در سالهای اخیر دهها بازیکن ژاپنی در لیگهای معتبر آلمان، انگلیس، اسپانیا، فرانسه، هلند، پرتغال و بلژیک حضور داشتهاند. همین موضوع باعث شده بازیکنان این کشور پیش از حضور در تیم ملی، تجربه بازی در بالاترین سطح فوتبال جهان را کسب کنند. از سوی دیگر، ژاپن سرمایهگذاری گستردهای روی علوم ورزشی انجام داده است. استفاده از دادههای آماری، تحلیل عملکرد بازیکنان، فناوریهای نوین تمرینی، روانشناسی ورزشی و برنامههای تغذیه تخصصی بخشی از ساختار فوتبال این کشور است. نکته مهمتر اینکه ژاپن در مسیر توسعه خود دچار تغییرات ناگهانی نشده است. مدیران این کشور معمولا با هر شکست به سراغ تغییرات ریشهای نمیروند و اجازه میدهند برنامههای بلندمدت به نتیجه برسند. تساوی ۲ بر ۲ برابر هلند در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز دقیقا در همین چارچوب قابل تحلیل است. ژاپن دیگر تیمی نیست که صرفا برای دفاعکردن مقابل قدرتهای بزرگ وارد زمین شود؛ آنها امروز میتوانند مالکیت توپ را در اختیار بگیرند، فوتبال تهاجمی ارائه دهند و برابر تیمهای بزرگ برای پیروزی بجنگند. شاید هنوز رؤیای قهرمانی جهان برای فوتبال ژاپن محقق نشده باشد، اما فاصله این کشور با قدرتهای سنتی فوتبال هر سال کمتر میشود. اگر دهه ۱۹۸۰ دوران رؤیای سوباسا بود، دهه ۲۰۲۰ دوران تحقق همان رؤیاست. ژاپنیها نشان دادهاند موفقیت در فوتبال با تصمیمهای احساسی و کوتاهمدت به دست نمیآید، بلکه حاصل دههها برنامهریزی، صبر، سرمایهگذاری و اعتماد به جوانان است. به همین دلیل است که امروز بسیاری از کارشناسان معتقدند ژاپن نهتنها قدرت اول فوتبال آسیا، بلکه یکی از جدیترین مدعیان حضور در جمع بزرگان فوتبال جهان در سالهای آینده خواهد بود.
تفاوت با فوتبال ایران
سرمربی ژاپن دو سال پیش گفته بود برنامهریزی ما طوری است که باید بعد از 2050 قهرمان جهان شویم. موضوعی که حالا ژاپنیها میدانند از آن پیشی گرفتهاند؛ چراکه همین سرمربی تیم ملی ژاپن در آخرین گفتوگوی قبل از جام جهانی از قهرمانی تیمش در همین جام جهانی گفته بود. موضوعی که نشان میدهد آنها میخواهند با بزرگان دنیا سرشاخ شوند و اتفاقا نتیجه هم بگیرند. یکی از تفاوتهای فاحش فوتبال ایران با ژاپن، آن است که ژاپنیها با میانگین سنی 21 سال راهی جام ملتهای آسیا میشوند و عمدتا با بازیکنانی مقابل تیمهایی از این قاره قرار میگیرند که تجربه چندانی ندارند. هدف ژاپن از حضور در جام ملتها، تجربهاندوزی با بازیکنان جوان خود برای آینده و رقابت با بزرگترین تیمهای دنیا در جام جهانی است. در فوتبال ایران اما متأسفانه سیستم گلخانهای همچنان جلو میرود و سرمربی تیم ملی برای فرار از نقد منتقدان، با میانگین سنی 32 سال به مسابقات میرود؛ چون شهامت جوانگرایی در هیچ رقابتی را ندارد. ایران در جام ملتهای اخیر موفق شد ژاپن را در یکچهارم نهایی شکست دهد، اما همان ژاپن با میانگین سنی 21 سال مقابل ایرانی قرار گرفته بود که 90 درصد بازیکنان همان جام ملتها بدون تغییر راهی جام جهانی شدهاند. به همین دلیل است که تیم قلعهنویی با میانگین سنی 31 سال، از پیرترین تیمهای این رقابتهاست و به لحاظ قوای بدنی بالطبع در ادامه رقابتها با مشکل روبهرو خواهد شد.
