چند پیشنهاد برای نفت تحریمی
ظرفیت صادرات نفت خام ایران حدود ۱.۵ تا ۱.۸میلیون بشکه در روز است که به سبب تحریمها امکان صادرات بخشی از آن وجود نداشته و میانگین صادرات نفت خام ایران در هشت سال گذشته حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز بوده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
سیدحسین میرافضلی، کارشناس انرژی: ظرفیت صادرات نفت خام ایران حدود ۱.۵ تا ۱.۸میلیون بشکه در روز است که به سبب تحریمها امکان صادرات بخشی از آن وجود نداشته و میانگین صادرات نفت خام ایران در هشت سال گذشته حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز بوده است. حدود ۸۰ درصد نفت تولیدی جهان به بنزین و گازوئیل تبدیل میشود و بهعنوان سوخت خودروها مصرف میشود. بخشی از گازوئیل و مازوت نیز بهعنوان سوخت نیروگاهها به مصرف میرسد.
با روند سریع برقیسازی خودروها و توسعه حملونقل عمومی، نیاز به بنزین و گازوئیل کاهش خواهد یافت و برق جایگزین بنزین و گازوئیل خودروها خواهد شد، بنابراین تقاضا و قیمت نفت در ۲۰ سال آینده روند تند نزولی را طی خواهد کرد. بحرانهای اوکراین و جنگ با ایران تنفس مصنوعی هستند که برای دوره کوتاه گذار از نفت، قیمتها را بالا نگه میدارند تا اهداف مختلف مدنظرشان را محقق کنند؛ ازجمله اقتصادیشدن سرمایهگذاری در حوزههای رقیب نفت و حداکثر استخراج و فروش نفت و گاز شیل باقیمانده آمریکا، زغال سنگ و انرژی خورشیدی و نیروگاههای تلمبهای ذخیرهای در آینده بخش درخورتوجهی از سهم تأمین انرژی خودروها را به خود اختصاص خواهند داد. ذخایر زغال سنگ قابل استفاده جهان چند برابر ذخایر نفت قابل برداشت است. هزینه سرمایهگذاری در استخراج زغال سنگ بسیار کمتر از سرمایهگذاری در نفت است. پراکندگی ذخایر زغال سنگ جهان بسیار بیشتر از نفت است و هزینه تولید هر مگاوات انرژی از زغال سنگ بسیار کمتر از نفت است، بنابراین کشورهای واردکننده نفت از قبیل چین و ژاپن و کره و برخی کشورهای اروپایی به سمت استفاده از زغال سنگ موجود در کشور خودشان حرکت میکنند و آلایندگی بیشتر در برابر نفت را با کمک تکنولوژی حل کردهاند و حتی از co2 حاصل از زغال سنگ برای تولید متانول و زنجیره ارزش آن که بسیار متنوع است، استفاده میکنند. ایران قطعا در سالهای آینده نیز برای فروش نفت خود با مشکل مواجه خواهد بود و زمانی که نفت، کممشتری و کمارزش شود، دیگر حساسیتی روی تحریم و محدویت برای آن وجود نخواهد داشت. قیمت نفت در مدت ۱۰ تا ۱۵ سال آینده به محدوده ۳۰ دلار بر بشکه نزول خواهد کرد و ارزش ذخایر نفت ایران از حدود هفت هزار میلیارد دلار کنونی به حدود سه میلیارد دلار نزول خواهد کرد، اما گاز و برق همچنان مشتریان خود را خواهند داشت. گاز به دلیل قیمت مناسب آن، آلایندگی کمتر، سهولت در صادرات از طریق خطوط لوله و مصارف خاص آن در تأمین حرارت و بهعنوان خوراک برخی واحدهای پتروشیمی همچنان مشتریان خود را حفظ خواهد کرد، بنابراین مزیت صادراتی ایران در آینده برق و گاز خواهند بود. ما باید نفت خام صادراتی را در داخل کشور جایگزین سوخت واحدهای نیروگاهی و صنعتی کنیم و بر صادرات برق و گاز به کشورهای همسایه از قبیل ترکیه، عراق، پاکستان و افغانستان متمرکز شویم. چین بازار پایداری برای صادرات نفت نیست و در آینده نزدیک واردات نفت خود را شدیدا کاهش میدهد و انرژی خورشیدی و زغال سنگ و... را جایگزین میکند.
در تابستان سال گذشته عربستان بیش از ۶۰۰ هزار بشکه نفت خام در نیروگاههای خود به صورت مستقیم استفاده کرد. تا حدود سال ۱۹۸۰ بیشتر نیروگاههای برق ژاپن نفت خام مصرف میکردند که به دلیل اعوجاج قیمتها و نبود ثبات در تأمین، به جایگزین الانجی از آمریکا و زغال سنگ اقدام کردند.
این تصور که بدون اصلاحات فنی در واحدهای صنعتی بتوان نفت خام را جایگزین سوخت نیروگاهها و سوخت کوره کارخانههای پتروشیمی، سیمان، صنایع فولادی و فلزی، شیشه و سرامیک، کورههای آجرپزی و... کرد، خوشخیالی است اما با اصلاحات و سرمایهگذاریهای زیر که منابع مالی کلان و زمان زیادی نیاز ندارد، میتوان کل نفت صادراتی ایران را در نیروگاهها و صنایع به صورت مستقیم استفاده کرد.
مشخصات نفت خام صادراتی ایران در یکی از منابع به شرح زیر بیان شده:
چگالی در 15.6درجه سانتیگراد حدود 0.857 g/cm³
API حدود 33.5–33.6°
گوگرد کل حدود 1.4–1.5 wt%
نیتروژن حدود 0.13–0.18 wt%
آب و رسوب <0.05 vol%
نمک حدود 7–9 PTB در برخی آنالیزها
ویسکوزیته در 20°C حدود 10–11 cSt
ویسکوزیته در 40°C حدود 5.7–6.3 cSt
آسفالتن حدود 1.3–1.6 wt%
وانادیوم حدود 40 ppm
نیکل حدود 8–11 ppm
در برخی واحدهای صنعتی لازم است قبل از استفاده از نفت خام اصلاحات زیر انجام شوند:
- نمکزدایی از نفت درون تانکرهای بزرگ ذخیره نفت
- اصلاح نازل و پمپ و برخی اجزای مشعل کوره واحدهای صنعتی و نیروگاهها و بعضا جایگزینی کامل نوع برنرها
- نصب اسکرابر روی دودکش نیروگاهها و برخی واحدهای صنعتی بزرگ که در هر صورت لازم است.
- سایر اصلاحات فنی متناسب با شرایط هر مصرفکننده
نکته مهم این است که نفت خام سبک را نباید صرفا مثل گازوئیل وارد هر مشعل نفتسوز کرد. معمولا باید سیستم سوخت شامل گرمکردن/کنترل ویسکوزیته، فیلتراسیون، جداسازی آب و در صورت نیاز نمکزدایی، پمپ و مشعل مناسب باشد.
مهمترین اصلاحاتی که احتمالا در برخی واحدهای صنعتی باید انجام شوند:
واحد آمادهسازی نفت خام
مخزن ذخیره مناسب
فیلتراسیون
حذف آب
نمکزدایی (Desalter)، بهویژه برای نفت خامی که نمک آن بالاتر از مشخصات سوخت مجاز باشد.
کنترل رسوب و ذرات
سیستم انتقال سوخت
پمپهای مناسب نفت خام
لولهکشی و شیرآلات متناسب با ویسکوزیته و دمای نفت
سیستم اندازهگیری و کنترل دبی
تعویض یا اصلاح مشعلها احتمالا مهمترین اصلاح است. مشعل گازوئیل برای ویژگیهای فیزیکی نفت خام طراحی نشده است و باید سیستم اتمایزینگ و نازل متناسب با نفت خام طراحی شود. در سوختهای مایع، کیفیت سوخت، آب و جامدات روی پمپاژ و احتراق اثر مستقیم دارند.
سیستم اتمایزینگ بسته به مشخصات نفت خام میتوان از اتمایزینگ با بخار یا هوای فشرده استفاده کرد تا قطرات ریزتر و احتراق کاملتر حاصل شود.
بررسی موارد زیر در کوره و بویلر:
o نرخ آزادسازی حرارت
o دمای شعله
o توزیع حرارت
o ظرفیت فنهای هوای احتراق
o دمای سوپرهیتر و ریهیتر مجددا بررسی شوند، زیرا تغییر سوخت میتواند توزیع و جذب حرارت در بویلر را تغییر دهد.
o سیستم دودهزدایی نفت خام، برخلاف گازوئیل تمیز، میتواند خاکستر و فلزات بیشتری وارد بویلر کند. در نتیجه ممکن است نیاز به تقویت soot blower و برنامه تمیزکاری سطوح حرارتی باشد.
البته کارخانههای سیمان و نیروگاههایی که قابلیت مصرف مازوت و گازوئیل را دارند، با کمترین تغییر میتوانند نفت خام را جایگزین مازوت و گازوئیل کنند. در بین عناصر آلاینده سوخت نیروگاهها سولفور بیشتر از بقیه حساسیتزا است. میزان سولفور نفت خام حدود یکسوم مازوت مورد مصرف در برخی نیروگاهها است. ارزش حرارتی نفت خام با مازوت و گازوئیل برابر است. ارزش حرارتی هر لیتر نفت خام حدود ۱.۲ برابر هر متر مکعب گاز طبیعی است.
قیمت قابل صادرات هر لیتر نفت خام ایران حدود ۴۵ سنت است، درحالیکه قیمت هر لیتر گازوئیل که در نیروگاهها مصرف میشود، حدود ۸۰ سنت تا یک دلار است. از طرف دیگر اگر نفت خام را مصرف نکنیم، باید به تماشای کاهش ارزش اقتصادی آن در سالهای آتی بنشینیم.
ایران ۱۵ گیگاوات نیروگاه بخار دارد که جایگزینی نفت خام با سوخت آنها آسانتر است این ۱۵ گیگاوات نیروگاهها میتوانند یک میلیون بشکه نفت خام در روز مصرف کنند. در صورت وجود عزم و اراده ملی میتوان در مدت نسبتا کوتاهی کل نفت صادراتی کشور را در داخل مصرف کرد و در مقابل سالانه حدود ۵۰ میلیارد دلار برق و گاز صادر کنیم. میزان گاز مصرفی بهعنوان سوخت مجتمعهای پتروشیمی و کارخانههای سیمان و سایر واحدهای صنعتی بزرگ حدود ۳۰۰ میلیون متر مکعب است. در ماههای سرد سال دو تا سه ماه تولید مجتمعهای بزرگ پتروشیمی و فولادی و سیمان و... به خاطر کمبود گاز کاهش چشمگیر مییابد یا قطع میشود و سالانه سه تا پنج میلیارد دلار خسارت و عدمالنفع به بخش صنعت وارد میشود. سوخت نیروگاهها کم میشود و امکان صادرات بیش از پنج میلیارد دلار برق در ماههای سرد را از دست میدهیم که با اجرای طرح جایگزینی نفت خام صادراتی با سوخت نیروگاهها و واحدهای صنعتی بزرگ، مشکل قطع گاز همه این واحدها در زمستان حل میشود و میتوانند با تمام توان برق و محصولات پتروشیمی و صنعتی تولید و صادر کنند. کل هزینه اجرای طرح جایگزینی نفت خام با گازوئیل و گاز واحدهای صنعتی برابر یک ماه خسارتها و عدمالنفع تولید نیروگاهها و پتروشیمیها و کارخانههای فولاد و سیمان و سایر صنایع در ماههای سرد سال نمیشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
