صدای مکتوب مستأجران
بهتازگی کتابی با عنوان «ولی خانه من نیست (مردمنگاری زیستفرهنگ اجارهنشینی در شهر تهران)» از هانیه بنیهاشمی توسط انتشارات مردمنگار منتشر شده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
محمدکریم آسایش -کنشگر و پژوهشگر شهری: بهتازگی کتابی با عنوان «ولی خانه من نیست (مردمنگاری زیستفرهنگ اجارهنشینی در شهر تهران)» از هانیه بنیهاشمی توسط انتشارات مردمنگار منتشر شده است. این کتاب که مبنای آن پایاننامه کارشناسی ارشد مردمشناسی نویسنده کتاب است که همزمان دانشآموخته برنامهریزی شهری، روزنامهنگاری و مردمشناسی نیز هست، اثری است ورای مردمنگاری کیفی و آن را با بررسی نظریههای مسکن در جهان (بهویژه با تأکید بر رویکرد پیتر مارکوزه و دیوید مادن در کتاب «در دفاع از مسکن»)، پژوهشهای داخلی حوزه مسکن، بازنمایی زیست و مسئله مستأجران در سینما و ادبیات، ارائه تصویری آماری و پژوهشی از وضعیت مستأجران در ایران و شهر تهران، بررسی قوانین و سیاستگذاریها، مروری بر تاریخچه جنبشها و کنشگریهای مستأجران در جهان و ایران، دادهکاوی انعکاس مسئله اجارهنشینی در توییتر (ایکس) عمق بخشیده است.
کتاب، روایت جامعی از ابعاد مختلف زیست اجارهنشینها ارائه کرده است؛ از تجربه جابهجایی، اسبابکشی و خانهبهدوشی سالانه تا مواجهه با بنگاههای املاک، از تعامل و تقابلها با صاحبخانهها تا ارتباط با همسایهها، از تجربیات ویژه زنان و مجردها در اجارهنشینی تا تأثیر وضعیت مستأجری بر اعتقادات دینی مستأجران، از مشکلات خانوادگی مستأجران تا اثر اجاره بر مصرف و سبد خانوار.
کتاب تصویری متنوع و متوازن از زیست اجارهنشینی ارائه کرده و محلات کمتر برخوردار و محلات نسبتا برخوردار شهر تهران را همزمان بررسی کرده و گونههای مختلف از قشربندی مستأجران را بازتاب داده است.
حسن دیگر این کتاب آن است که نگارنده از تجربه سازمان مردمنهاد مجمع حق بر شهر باهمستان در کارگروه مسکن در زمینه کنشگری برای مطالبهگری حقوق مستأجران نیز بهره برده و فعالیت مدنی در حوزه اجارهنشینی را با رویکرد پژوهشی در هم آمیخته است. مسئله مسکن در سالهای اخیر توجههایی را برای کنشگری و طرح مطالبه مطرح کرده است که ازجمله میتوان به فعالیت گروههایی همچون کارگروه مسکن سازمان مردمنهاد مجمع حق بر شهر باهمستان، گروه «حق سرپناه»، پیج «صدای مستأجر» و شکلگیری کارزارهایی درباره مستأجران در سایت کارزار اشاره کرد. مسئله مسکن توجه نیروهای سیاسی هم در این سالها جلب کرد که میتوان از بیانیه حزب ندای ایرانیان در زمینه مسئله مسکن و وضعیت مستأجران و توجه جنبش عدالتخواه به این موضوع یاد کرد.
یک نقطه قوت مهم کتاب، گسترش پایاننامه و انتشار آن به صورت کتاب است. در شرایط ضعف پایاننامههای پژوهشی و مبتنی بر میدان که سراغ سوژههای چالشی هم بروند، معدود پایاننامههای ارزشمند این حوزه هم اغلب (مگر چند استثنا که به کتاب تبدیل شدند) در بایگانیها به فراموشی سپرده میشوند و انتشار به صورت کتاب اقدام جسورانهای بوده است که بر ماندگاری پژوهش و دسترسی مخاطبان به آن میافزاید.
کتاب، حاصل پژوهش در سالهای 1402 و 1403 است و امروز پس از گذشت دو سال، زیست فرهنگ اجارهنشینی ابعاد تازهای پیدا کرده است که ازجمله میتوان به گسترش پدیده «همخانگی با صاحبخانه» در واحدهای کوچک و ارائه خدماتی همچون آشپزی به ازای کاهش اجاره اشاره کرد.
مطالعه این کتاب بهویژه اکنون که با بحران شدید در بازار اجاره و تشدید فشارها بر اجارهنشینان مواجه هستیم، میتواند برای سیاستگذاران اجتماعی و شهری و کنشگران این حوزه مفید باشد.
