حقوق و قضا در سالی که گذشت و چشمانداز سال 1405
سالیان سال رسم بود که روزنامهها در اسفندماه ویژهنامهای با نام سالنامه منتشر میکردند که خوانندگان در تعطیلات نوروزی هم سرگرم باشند. متأسفانه محتوای این سالنامهها معجونی از اخبار بد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سالِ سپریشده بود که خواندنش در روزهای آغازین نوروز بیشتر موجب افسردگی میشد تا امیدواری به روزهای آینده. امسال خودِ سالنامه قربانی رخدادهای شگفتانگیز و البته تأسفبار فصل زمستان شد که در نتیجه امکان و انگیزهای برای نشر چنین ویژهنامهای وجود نداشت.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
درآمد: سالیان سال رسم بود که روزنامهها در اسفندماه ویژهنامهای با نام سالنامه منتشر میکردند که خوانندگان در تعطیلات نوروزی هم سرگرم باشند. متأسفانه محتوای این سالنامهها معجونی از اخبار بد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سالِ سپریشده بود که خواندنش در روزهای آغازین نوروز بیشتر موجب افسردگی میشد تا امیدواری به روزهای آینده. امسال خودِ سالنامه قربانی رخدادهای شگفتانگیز و البته تأسفبار فصل زمستان شد که در نتیجه امکان و انگیزهای برای نشر چنین ویژهنامهای وجود نداشت. به نظر میرسد ضربالمثل «هر سال دریغ از پارسال» مانند دیگر ضربالمثلهای فارسی مصداق دارد. با اینکه دیگر انگیزهای برای نوشتن نمانده است، به درخواست دبیر محترم صفحه، گزارش کوتاهی از رخدادهای حقوقی سال 1404 و بیم و امیدهای سال 1405 «به شرط حیات» (ضربالمثلی فقیهانه که این روزها حقیقتا معنا دارد) در پی میآید.
رخدادهای سال 1404: بیتردید مهمترین اتفاق امسال، دو جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بود که مرحله اول 12 روز به طول انجامید و با وساطت دولت قطر به آتشبس خاتمه یافت و مرحله دوم از 9 اسفند آغاز شد و هنوز بعد از 16 روز (تا زمان نوشتن یادداشت) ادامه دارد. این تهاجم، نقض آشکار تمامیت ارضی ایران و خلاف منشور ملل متحد است. در اولین روز جنگ دوم، رهبر و تعدادی از شخصیتهای عالیرتبه نظامی برای نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی ایران، شورای موقت رهبری مطابق اصل 111 قانون اساسی تشکیل شد که فعالیتش حدود یک هفته به طول انجامید و با اعلام خبر انتخاب رهبر جدید در شامگاه یکشنبه 17 اسفند، به کار خود پایان داد. مهمترین کار شورای وقت رهبری در این یک هفته، اداره جنگ و نصب فرماندهان نظامی بود که در نظام حقوقی ما نیازمند تصویب سهچهارم اعظای مجمع تشخیص مصلحت نظام است. مجمع اعلام کرد پیشاپیش با این تصمیمات موافقت کرده است که موضوع از منظر حقوقی محل تأمل بوده و باید پس از خروج از شرایط جنگی، مورد بررسی جامعه حقوقی قرار گیرد. مجلس خبرگان نیز در شرایط بحرانی و با یک جلسه کوتاه حضوری که در شهر قم برگزار شد، رهبر جدید را انتخاب و معرفی کردند که پس از انتشار جزئیات بیشتر از جلسه، موضوع چگونگی اجرای آییننامه داخلی مجلس خبرگان رهبری و رویه جدید، میتواند از دیدگاه حقوق عمومی مورد کنکاش و بررسی قرار گیرد.
در سال 1404 حقوق زنان، بهویژه در دو موضوع محل مناقشه بود. قصه پرغصه مهریه و تغییر احکام مربوط به نحوه اجرای آن، با هدف کاهش جمعیت زندانیان در مجلس شورای اسلامی که مورد اعتراض دولت و زنان قرار گرفت. با این تغییرات، احتمال دریافت مهریه توسط زوجه کمتر میشود. همچنین امکان اعطای گواهینامه رانندگی موتورسیکلت که از طرف دولت با پیامک (جالب است دولت هیچ سهمی از دهها شبکههای رادیویی و تلویزیونی صداوسیما ندارد و به ناچار با ابزار پیامک با مردم ارتباط برقرار میکند. البته تأمین بودجه صداوسیما با دولت است) به همه شهروندان اطلاعرسانی شد، اما در عمل رخ نداد. شنیده شده نمایندگان مجلس شورای اسلامی طی نامهای مانع اجرای این تصمیم دولت شدهاند.
دو اتفاق تلخ دیگر 365 روز گذشته، مربوط به کانون وکلای دادگستری و رسانهها بود. انتخابات تجدیدشده کانون وکلای دادگستری مرکز با تأخیر طولانی در خردادماه برگزار و مجدد ابطال شد. این رأیگیری در شهریورماه باز تجدید شد و در نهایت گروهی به هیئتمدیره راه یافتند که بسیار متفاوت از منتخبان رأیگیری اول بودند و در عمل، نتیجه تغییر کرد و موجب دلسردی جامعه وکالت در اداره خودگردان نهاد حرفهای خود شد. فشار بر رسانهها کم نبود و روزنامه «هممیهن» پس از یک دوره محدودیت انتشار سرانجام در بهمنماه توقیف شد و پرونده همچنان بلاتکلیف است. این در حالی است که با قطعی اینترنت (که به یک رویه ثابت تبدیل شده و حقوق شهروندان بر رسانهها و دستگاههای ارتباطی نادیده گرفته میشود) فقط تلویزیونهای ماهوارهای با آزادی عمل به جهتدهی افکار عمومی میپردازند.
چشمانداز سال 1405: در روزهای پیشرو، حکمرانی و اصل نظام حقوقی در ورطه آزمون قرار دارد. با انتخاب سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، ایشان باید مطابق اصل 110 قانون اساسی و بندهای یازدهگانه آن به تعیین مقامات و راهبردها بپردازند؛ از تصمیمگیری درباره جنگ و صلح در مورد تهاجم به کشور و تعیین سیاستهای کلی نظام تا نصب مقامات کشوری نظیر فقهای شورای نگهبان، اعضای مجتمع تشخیص مصلحت نظام و فرماندهای عالی نظامی و انتظامی. در فصل بهار، انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا انجام میشود که به دلیل سقوط بالگرد رئیسجمهور و برگزاری انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری، یک سال به تأخیر افتاد. شاید مهمترین موضوع حقوقی سال 1405، صیانت از اصل نظام حقوقی باشد که با گذشت 120 سال از انقلاب مشروطه ملت ایران، سختترین روزها را سپری میکند.
