تجار در «اتاق اینترنت»

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌شلوغی و همهمه زیاد است. تعداد زیادی از نمایندگان شرکت‌های بخش خصوصی عضو اتاق بازرگانی در صف دسترسی به اینترنت هستند. هرکدام دو، سه ساعتی روی صندلی‌ها نشسته یا گوشه‌ای ایستاده‌اند تا یک کامپیوتر خالی شود یا اینکه لپ‌تاپ‌شان پس از احراز آی‌پی دستگاه به اینترنت وصل شود؛ آن‌هم زمان کوتاهی در حد 20 دقیقه تا نیم‌ساعت. مجیدرضا حریری، رئیس اتاق ایران و چین، به دیجیاتو توضیح داده است: «دارندگان کارت بازرگانی می‌توانند روزانه در حد 20 دقیقه با حضور ناظر از اینترنت استفاده کنند که به‌هیچ‌وجه پاسخ‌گوی نیازهای تجار نیست».

البته جدا از صف‌های طولانی‌مدت، هرکدام کارت بازرگانی معتبر ارائه کرده و تعهدنامه نیز پر کرده‌اند که آمده‌اند تا فقط کار شرکت‌شان را در حوزه تجارت خارجی انجام دهند، ایمیلی بدهند و اطلاعاتی از کالای خریداری‌شده یا فروخته‌شده بگیرند، برای حمل بار هماهنگی کنند یا از پرداخت و دریافت پول‌شان اطمینان حاصل کنند. این شرایطی است که این روزها در طبقه همکف اتاق بازرگانی تهران و چند اتاق بازرگانی در دیگر شهرستان‌ها می‌توان دید. کارکنان اتاق شبانه‌روزی تلاش می‌کنند تا این شرایط طاقت‌فرسا و دور از شأن بازرگانان و فعالان اقتصادی ساده‌تر و محترمانه‌تر باشد؛ اما گویا فعلا وضع همین است. لپ‌تاپ به بغل، کارت بازرگانی در دست، بعد از امضای تعهدنامه و دادن آی‌پی و نشستن در صف طولانی دسترسی کوتاه‌مدتی به اینترنت فراهم می‌شود. اما کسی می‌پرسد که تکلیف هزاران کسب‌وکار کوچک و متوسط که تمام کارشان روی پلتفرم‌های اینترنتی سوار است و نه کاری به تجارت خارجی دارند و نه کارت بازرگانی دارند، چیست؟ مهم‌تر اینکه آیا اعطای این خط اینترنت به اتاق و به صف کشیدن فعالان اقتصادی برای مدیران و مسئولان اتاق آن‌قدر خوشایند بوده که دست از مطالبه اصلی خود برداشته‌اند؟

خاموشی کسب‌وکارهای اینترنتی

از شامگاه پنجشنبه هجدهم دی‌ماه، به دلیل مسائل امنیتی، چراغ اینترنت خاموش و تمام دسترسی‌ها قطع شد. این بار قطعی اینترنت حتی پیام‌رسان‌های داخلی و سیستم ارسال پیامک را هم درگیر کرد و در مقاطعی حتی تلفن‌های همراه نیز قابلیت تماس ‌نداشت. به‌تدریج با آرام‌شدن فضا تماس‌ها برقرار و امکان ارسال پیامک فراهم شد. بعد از مدتی پیام‌رسان‌های داخلی نیز فعال شدند، اما اینترنت بین‌المللی همچنان قطع است و دسترسی عموم مردم، اعم از سازمان‌ها و نهادهای دولتی و خصوصی، دانشگاهیان و مهم‌تر از همه فعالان اقتصادی و کسب‌وکارها برقرار نشده است؛ مسئله‌ای که در سال‌های اخیر حداقل دو بار دیگر هم تکرار شده و هر بار از زیان‌های اقتصادی بالای آن سخن‌ها گفته شده است. 

امروز اینترنت علی‌رغم برخی اتصال‌های گه‌گاه و موقت همچنان قطع است و با وجود وعده‌‌های متفاوتی که از سوی نمایندگان دولت و مجلس داده شده، دسترسی برقرار نشده و چشم‌اندازی هم برای آن وجود ندارد. از طرفی به نظر می‌رسد اتصال مجدد کاربران به اینترنت بین‌المللی تفاوت‌های عمده‌ای با گذشته داشته باشد و محدودیت‌های جدیدی اعمال شده که پیش ‌از این وجود نداشته است. مثلا اینکه موتور جست‌وجوی گوگل باز می‌شود، اما جز لینک‌هایی که به سایت‌های داخلی مرتبط می‌شوند، بقیه در دسترس نیستند و نمی‌توان آنها را باز کرد.

اتاق یا کافی‌نت؟

در میانه قطعی اینترنت و ناراحتی شهروندان از قطع ارتباط که موجب شده بود بسیاری از پدران و مادران حتی نتوانند با فرزندان‌شان در خارج از کشور ارتباط بگیرند، یک خبر ناقص منتشر شد مبنی بر اینکه دسترسی فعالان اقتصادی و بازرگانان به اینترنت برقرار شده است. اما این خبر اشکال عمده‌ای داشت؛ این دسترسی برای آنها برقرار نشده بود و صرفا اتاق‌های بازرگانی ازجمله اتاق بازرگانی تهران یک خط اینترنت را با شرایطی مانند گرفتن آی‌پی و اخذ تعهدنامه در اختیار نمایندگان شرکت‌های عضو قرار می‌دادند.

این «اینترنت صنفی» که در ابتدای گزارش نیز به آن اشاره شد، نه جایگاه و شأن شهروندی، ازجمله فعالان اقتصادی را حفظ می‌کند و نه باعث ایجاد آرامش در جامعه است.

البته نباید از این نکته غافل شد که با توجه به شلوغی بیش از اندازه محل ارائه اینترنت و صف‌های طولانی، مشخص است که این گشایش برای برخی شرکت‌ها راهگشا بوده و به آنها در تکمیل ثبت‌ سفارش، ردگیری محموله، حمل کالا، ارسال اسناد و مدارک و... کمک کرده است‌. اما آیا این اقدام به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SME) که اتاق تهران در برنامه‌های خود از حمایت و پشتیبانی از آنها دم زده است، کمک می‌کند؟ آیا هزاران استارتاپ‌، شرکت‌های دانش‌بنیان، کسب‌وکارهای خرد که پایه فروش‌شان روی پلتفرم‌های اینترنتی است، از این آب‌باریکه بهره‌ای می‌برند؟ مهم‌تر اینکه آیا اتاق رسالت اصلی خودش برای مطالبه‌گری را به درستی انجام می‌دهد؟ مرور تجربه‌های قبلی نشان می‌دهد که اتاق بازرگانی در دوران قطع اینترنت در گذشته، چهره‌ای فعال و موضع‌گیری درست و شایسته‌ای داشته است. در جریان اعتراضات سال 1398 اخبار منتشرشده از سوی اتاق نشان می‌دهد که نامه‌نگاری‌های متعددی با مسئولان کشوری و امنیتی شده بود و این مطالبه‌گری به‌طور شفاف نیز بیان شده بود.

برای نمونه، فرزین فردیس، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران که این روزها در هیئت‌رئیسه اتاق تهران کرسی دارد، در اولین نشست از سلسله نشست‌های «ما مسئولیم» در آذرماه 1398 گفته بود: «اتاق بازرگانی تهران به صورت مستقیم طی نامه‌هایی به مقامات رسمی کشور هزینه‌های واردشده به کشور از منظر قطعی اینترنت را اعلام کرده است. این نامه‌ها به صورت خاص برای وزیر کشور، وزیر ارتباطات، دبیر شورای ‌عالی امنیت ملی و دبیر شورای ‌عالی فضای مجازی ارسال شده است».

فردیس در دوران اعتراضات مهر‌ماه 1401 نیز در نشست رسمی هیئت نمایندگان اتاق تهران در یک سخنرانی به زیان‌های ناشی از قطعی اینترنت اشاره کرده و گفته بود: «بررسی‌ها نشان می‌دهد که طی یک ماه گذشته (مهر 1401) از اخلال در شبکه اینترنت کشور و نبود دسترسی به برخی پلتفرم‌های پربازدید، 35 هزار میلیارد تومان به‌طور مستقیم به اقتصاد حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات خسارت وارد شده است؛ درحالی‌که بنا بر آمار بانک مرکزی، این بخش سهم 3.3درصدی در تولید ناخالص ملی دارد. از طرفی خسارت غیرمستقیم به کسب‌و‌کارهای خارج از صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات که از خدمات این بخش استفاده می‌کنند، تا 45 هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود».

خود او همچنین به کسب‌وکارهایی که روی بستر اینستاگرام فعالیت داشتند، اشاره و عنوان کرده بود که «طی این مدت (مهر 1401) 500 تا 700 هزار فروشگاه اینستاگرامی در کشور که تا یک میلیون نفر به‌طور مستقیم و تا هشت میلیون نفر به‌طور غیرمستقیم از آنها درآمدزایی داشتند و ارتزاق می‌کردند، بسته شده‌ است».

حداقل در دوره قبلی که اینترنت به دلایل امنیتی قطع شده بود، اتاق بازرگانی و چهره‌های فعال آن در حوزه اقتصاد دیجیتال، د‌ر ‌این‌باره موضع‌گیری روشن، قاطع و همگام با خیر عمومی جامعه داشتند و از زیان‌های اقتصادی قطع اینترنت و تهدیدهایی که کسب‌وکارها و خانوار را تهدید می‌کنند، سخن گفته و بیانیه می‌دادند؛ اما این بار اتاق‌ها از‌جمله اتاق تهران که توانست یک خط اینترنت باز بگیرد و به قول یکی از اعضای هیئت نمایندگان کنونی اتاق تهران، «کافی‌نت» باز کند، هیچ اقدام روشن و مطالبه‌ای عمومی برای برداشتن دست مسئولان از روی دکمه قطعی اینترنت نداشت. اتاق تهران حتی در نشست ماهانه هیئت نمایندگان خود که به روال معمول صبح آخرین سه‌شنبه ماه (30 بهمن) برگزار شد، هیچ اشاره‌ای به مسئله قطعی اینترنت نکرد و این جلسه را برخلاف همیشه، غیرعلنی و بدون حضور خبرنگاران و بدون پخش زنده برگزار کرد؛ در‌حالی‌که خبر منتشرشده روی سایت اتاق تهران نشان می‌دهد این جلسه مربوط به سیاست ارزی دولت بوده و حاوی نکاتی برای برگزاری غیرعلنی نبوده است. از طرفی به گوش می‌رسد که حتی در این جلسه برخی از اعضای هیئت نمایندگان که درباره رویکرد اتاق در قبال قطعی اینترنت اعتراض داشته‌اند، با پاسخ‌های ناصوابی مواجه شده‌اند.

این در حالی است که اتاق بازرگانی ایران در این زمینه موضع‌گیری منطقی و معقولی داشته است. از‌جمله علی مسعودی، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق ایران، با تکذیب خبر دسترسی آزاد بازرگانان به اینترنت، به پایگاه خبری اتاق ایران آنلاین گفت: «اینترنت صفی و نوبتی برای اقشار جامعه از‌جمله بازرگانان مناسب نیست و اگر مسئولیت این موضوع با مرکز ملی فضای مجازی است، درخواست‌مان وصل‌شدن اینترنت پرسرعت پایدار برای همه مردم و اقشار جامعه است». اتاق تهران با وجود داشتن چهره‌های فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال، فعال‌بودن کمیسیون تحول، نوآوری و بهره‌وری که در دو سال گذشته چندین بار میزبان انجمن تجارت الکترونیک بوده و گزارش‌های دقیق، علمی و نقادانه‌ای از وضعیت اینترنت در کشور ارائه کرده است، در روزهای اخیر با نادیده‌گرفتن شأن فعالان اقتصادی، مخدوش‌کردن جایگاه اتاق تهران به‌عنوان یک نهاد مدنی کهن در افکار عمومی و به بهای خاموش‌کردن مطالبه‌گری درست، توانسته به برخی اعضای خود اینترنت بدهد؛ اقدامی که اگرچه شاید نتوان آن را به‌طور کامل نفی کرد اما اتاق را از مسیر رسالت واقعی خودش خارج و به مسیری منحرف کرده است که راه بخش خصوصی واقعی نیست.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.