یک اتفاق تاریخی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

سید‌حسام فروزان: با اعلام فهرست نامزدهای اسکار 2026 حالا می‌شود با فاصله‌ای اندک و نگاهی جمع‌بندی‌شده به سال 2025 برگشت. سالی که برای سینما، سالی پرکار، متنوع و تا حدی غافلگیرکننده بود. پس از رکود و وقفه‌ای که همه‌گیری کرونا بر چرخه تولید و نمایش فیلم‌ها تحمیل کرده بود، بسیاری از فیلم‌سازان مهم و شناخته‌شده دوباره به صحنه برگشتند و حاصل این بازگشت، مجموعه‌ای از آثار جسورانه شخصی و گاه متفاوت بود که هم در گیشه و هم در محافل جشنواره‌ای و آکادمیک بازتابی جدی پیدا کرد. نامزدهای امسال اسکار، بیش از هرچیز، بازتاب همین دوره احیا و بازاندیشی در سینمای جهان هستند. دوره‌ای که در آن تجربه‌های معوق، صداهای خاموش‌مانده و پروژه‌های به‌تعویق‌افتاده، بالاخره فرصت بروز پیدا کردند. اسکار امسال برای سینمای ایران هم پر از حاشیه و ماجرا بود. از جنجال‌های درگرفته برسر فیلم‌های شاخصی همچون «پیرپسر» یا «غریزه»، تا خروج خانه سینما از کمیته انتخاب نماینده ایران که در نهایت به انتخاب «علت مرگ نامعلوم» منجر شد. همه و همه یادآور این سال پرماجراست. در اتفاقی شگفت‌انگیز، چند فیلم‌ساز ایرانی با پرچم کشورهای دیگر، در میان نمایندگان اسکار فیلم بین‌المللی حضور داشتند. جعفر پناهی با فیلم «یک اتفاق ساده» از فرانسه، شهرام مکری با «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» از تاجیکستان و مستند «اوزاک یوللار» (راه‌های دور) به کارگردانی سارا خاکی و محمدرضا عینی که در بخش بهترین مستند بلند به جمع نامزدهای نهایی راه یافته است. این اتفاق ساده‌ای نیست و باید بررسی شود چرا ظرفیت‌های سینمای ایران نصیب دیگر کشورها می‌شود.

نامزدهای نودوهشتمین دوره جوایز سینمایی اسکار در حالی اعلام شد که فیلم ژانر وحشت-اکشن «گناهکاران» با بازی مایکل بی جردن رکورد قبلی 14 نامزدی را که متعلق به فیلم‌های «همه چیزدرباره ایو» (1940) «تایتانیک» (1997) و «لالالند» (2016) بود، شکست و موفق شد 16 نامزدی کسب کند.

در آستانه اسکار 2026 می‌توان با اطمینان گفت سینما بیش از هر زمان دیگری چهره‌ای دوگانه دارد: از یک سو بازگشت پرقدرت فیلم‌سازان بزرگ و مؤلف را می‌بینیم و از سوی دیگر، سایه سیاست، هویت و ملاحظات ایدئولوژیک که به‌وضوح بر انتخاب‌های اعضای آکادمی افتاده است. فهرست نامزدهای امسال نه‌فقط ویترینی از بهترین فیلم‌ها، بلکه آینه‌ای از وضعیت پرتنش و چند‌پاره جهان امروز است.

سال 2025 برای سینما سال «بازگشت نام‌ها» بود. کارگردانانی که چند سالی یا در سکوت بودند یا درگیر پروژه‌های کوچک‌تر، این‌بار با آثاری پرخرج، جاه‌طلبانه و گاه بسیار شاخص، بازگشتند. فیلم‌هایی از پل توماس اندرسن، کلویی ژائو، رایان کوگلر و دیگران نشان می‌دهد‌ استودیوها دوباره حاضر شده‌اند روی سینمای مؤلف سرمایه‌گذاری کنند؛ سینمایی که نه‌فقط برای گیشه، بلکه برای اعتبار هنری و جوایز ساخته می‌شود. این حضور پررنگ باعث شده رقابت در بخش بهترین فیلم و بهترین کارگردانی به‌شدت فشرده و حتی سیاسی شود. در میان نامزدها، گرایشی آشکار به روایت‌های تاریخی، بازخوانی گذشته و پرداختن به زخم‌های جمعی دیده می‌شود. بسیاری از فیلم‌های شاخص امسال به طور مستقیم و غیرمستقیم به مسائلی چون خشونت ساختاری، استعمار، نژاد، مهاجرت، سرمایه افسارگسیخته و بحران هویت فردی می‌پردازند. این انتخاب‌ها تصادفی نیستند؛ آکادمی سال‌هاست که می‌کوشد خود را همگام با گفتمان‌های غالب اجتماعی و سیاسی نشان دهد و اسکار 2026 ادامه همین مسیر است. در بخش بازیگری نیز شاهد ترکیبی جالب از ستاره‌ها و بازیگران مستقل هستیم. از یک سو چهره‌هایی که سال‌هاست در مدار اسکار می‌چرخند و هر حضورشان نوعی «رویداد» تلقی می‌شود‌ و از سوی دیگر، بازیگرانی که با نقش‌هایی جسورانه و غیرمتعارف وارد رقابت شده‌اند. نکته قابل توجه این است که در بسیاری از این نقش‌ها، شخصیت‌هایی در حاشیه قدرت هستند. زنانی سرکوب‌شده، مردانی شکست‌خورده یا انسان‌هایی گرفتار در ساختارهای ناعادلانه. این انتخاب‌ها بیش از آنکه صرفا هنری باشند، حامل پیام‌ هستند. اما شاید مهم‌ترین ویژگی اسکار 2026 پررنگ‌بودن سیاست در لایه‌های پنهان رأی‌گیری باشد. در سال‌های اخیر، آکادمی به‌شدت نسبت به تصویر جهانی خود حساس شده است. ترکیب اعضا تغییر کرده، تنوع نژادی و جغرافیایی افزایش یافته و همین موضوع باعث شده برخی فیلم‌ها صرفا به دلیل ارزش‌های فرامتنی‌شان شانس بیشتری پیدا کنند. این مسئله البته به معنای بی‌کیفیت‌بودن آثار نیست، اما باعث می‌شود مرز میان «بهترین فیلم» و «مهم‌ترین فیلم از نظر سیاسی» گاه مخدوش شود.

از سوی دیگر، واکنش منتقدان و تماشاگران نیز دوپاره است. عده‌ای اسکار 2026 را نشانه بلوغ سینمای جریان اصلی می‌دانند؛ سینمایی که دیگر از جهان واقعی فرار نمی‌کند. در مقابل، برخی معتدند آکادمی بیش از حد درگیر پیام شده و جسارت فرمی، طنز، یا حتی سرگرمی ناب را نادیده می‌گیرد. غیبت برخی آثار محبوب یا ژانری از فهرست نامزدها، این انتقاد‌ها را پررنگ‌تر کرده است. در مجموع اسکار 2026 بیش از آنکه جشن «بهترین‌ها» باشد، صحنه نمایش وضعیت امروز سینماست؛ سینمایی آگاه، مضطرب، سیاسی و درعین‌حال تشنه معنا. سالی که در آن فیلم‌سازان بزرگ دوباره حرف‌های جدی زدند و آکادمی، آگاهانه یا ناآگاهانه، نشان داد هنر هفتم دیگر نمی‌تواند از سیاست جدا بماند. شاید همین تنش، مهم‌ترین امضای سینمایی این سال باشد.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.