قطعی اینترنت و پیامدهای آن در دانشگاه
در اواسط دیماه به واسطه اعتراضات اقتصادی و تبعات بعد از آن، دولت تماس تلفن همراه و پیامک و اینترنت را قطع کرد. بعد از چند روز اینترنت صرفا برای سایتها و خدمات داخلی گشوده شد که البته بعضی از آنها تاکنون بهدرستی کار نمیکنند و دچار ایراد کارکردی هستند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
محسن هوشمند*: در اواسط دیماه به واسطه اعتراضات اقتصادی و تبعات بعد از آن، دولت تماس تلفن همراه و پیامک و اینترنت را قطع کرد. بعد از چند روز اینترنت صرفا برای سایتها و خدمات داخلی گشوده شد که البته بعضی از آنها تاکنون بهدرستی کار نمیکنند و دچار ایراد کارکردی هستند. این بستنها موجب واکنشهایی در کشور شد. خاصه در برخی از گزارشهای خبری به عواقب قطعی اینترنت در تولید خبر و تأثیرات سوء آن در عدم امکان جمعآوری خبری اشاره کردند یا در خبرگزاریهای داخلی درباره اینترنت طبقاتی و ارتباط اینترنتی یکی از دانشگاههای کشور با دانشگاه بغداد برای برگزاری دوره مشترک صحبت شد و به معنای اینترنت طبقاتی و توجهنکردن به حق خبرنگاران قلمداد شد. شایعاتی درباره دسترسی بازرگانان به اینترنت و همچنین دسترسی بعضی به اینترنت و دسترسینداشتن دیگران گزارش شد. البته خبرگزاریهایی مانند فارس به اینترنت دسترسی دارند که این مورد از گزارشهای خبری آنها روشن است.
در این بین، یکی از موارد مغفول، چالشها و آسیبهایی است که دانشگاه بابت قطعبودن تلفن در روزهای اولیه و اینترنت تاکنون متحمل شده است. بهطوری که بسیاری از رشتههایی را که منابع اصلی در دانشگاهها و نهادهای علمی و تحقیقاتی سراسر جهان پخش و توزیع هستند، در معرض خطر جدی قرار داده است. در اینجا مواردی از مشکلات از دید شخصی که مطالعاتش در رشته رایانه است گزارش میشود. اولین مورد درباره ارتباطات بینالملل دانشگاه است. دانشجویان بینالمللی مشغول به تحصیل در دانشگاههای ایران در چند روز ابتدایی هیچ راه ارتباطی برای اطلاع به خانوادههایشان نداشتند. پس از چهار روز تماس تلفنی بینالمللی ممکن شد و دانشجویان خارجی توانستند با خانوادههای خود تماس بگیرند که این خود مشمول هزینه فراوان است. تاکنون دانشجویان خارجی نتوانستهاند با خانوادههای خود بهصورت اینترنتی ارتباط برقرار کنند. البته حق ارتباط دانشجویان ایرانی مشغول به تحصیل در خارج کشور با دلبندانشان در ایران هم به طریق اولی برقرار نیست. ناگفته پیداست که این مورد عدم امکان ارتباط راحت و اینترنتی با اهداف جذب دانشجوی خارجی در دانشگاههای ایران در تضاد است و هم پیامدهای انسانی و عاطفی و حقوقی دارد و هم خلاف منافع ملی است. از طرف دیگر، حداقل در بعضی دانشگاهها قرار بوده است چندین دانشجوی بینالمللی در مدت اخیر برای تحصیل به دانشگاههای داخلی مراجعه کنند، اما ارتباط به کلی قطع شد. در نتیجه، داوطلب تحصیل در ایران یا خانواده او دیگر راغب به تحصیل در دانشگاههای ایرانی خواهند بود که موجب عدم اعتماد بیشتر دانشجویان و مؤسسات و کشورهای منطقه به دانشگاههای ایرانی و فرصت کمتر دانشگاههای ایرانی خواهد شد. مورد مهم دیگر، ارتباطات بینالمللی دانشگاه برای عقد تفاهمنامه و قرارداد با دانشگاه خارجی معلق شده است و در کوتاهمدت دانشگاههای داخلی نمیتوانند ارتباطگیری متناسب با منافع ملی داشته باشند. حتی در پیگیریها روشن شد که سازمانها و نهادهای استانی و ملی نیز در رابطه با قطعی اینترنت نه اطلاعی ندارند و نه قدرت و قوه تصمیمگیری مناسبی. همانطور که اشاره شد، به دلیل قطعی اینترنت، مشکلات و نارساییهایی در رابطه با امر آموزش و پژوهش در دانشکده علوم رایانه و فناوری اطلاعات برای اعضای هیئتعلمی و دانشجویان پیش آمده که در ادامه اشاره میشود. درباره امور پژوهشی به موتورهای جستوجو مانند گوگل و بینگ و جز آنها، یا دسترسی نیست یا اگر دسترسی وجود داشته باشد امکان بهرهبرداری از نتایج جستوجو فراهم نیست. در نتیجه مفاهیم و اطلاعات را نمیتوان احصا کرد. از آن مهمتر دسترسی به مخزنهای جستوجو و واسط برای احصای مقالات و کتابها مانند گوگل اسکولار و اسکوپوس ممکن نیست. ناگفته پیداست با نبود ارتباط و آبونمان بینالمللی کتابها و مجلات علمی (به دلیل گرانی و تحریم) تنها راه ارتباطی دانشگاه ایرانی از طریق همین واسطهای استخراج مقالات و کتابها بود. استادان و دانشجویان در دانشگاههای ایرانی ارتباطات بینالمللی خود را با همکاران چه ایرانی و چه غیرایرانی ساکن در دیگر نقاط دنیا از دست دادهاند. دسترسی به ایمیلهای بینالمللی نیز از ایرانیان و به تبع آن دانشگاهیان دریغ شده است. از چند نفر از همکاران شنیدم که برای ارتباطات بینالمللی خود به کشورهای همسایه مانند ترکیه مراجعه کردند. به دیگر سخن، وانِ ترکیه نه صرفا برای تفریح ایرانیان بلکه قطبی برای کارهای علمی ایرانی در خاک ترکیه شده است. ثبت مقالات در مجلات بینالمللی به دلیل عدم دسترسی به تارمانهها (وبسایتها) تا اطلاع ثانوی غیرممکن است. حتی امکان پیگیری وضعیت مقالات ثبتشده (حتی در یک مورد مجله علوم رایانشی نیز که داخلی است، از دست رفته) میسر نیست. این مورد زمانی اهمیت خود را نشان میدهد که یکی از مهمترین عوامل ارتقای استادان در وزارت عتف، میزان مقالات بینالمللی معتبر پذیرفتهشده هیئتعلمی است. در موردی که شخصا برایم پیش آمد، لحظهای کوتاه اتصال به یکی از ایمیلها ممکن شد و کاشف به عمل آمد حدود یک هفته پیش از آن یکی از مقالات ثبتشده من و همکارانم مشمول تصحیح شده است و با ادامه قطعی امکان نهاییسازی آن از ما و جوانان همگروهم دریغ خواهد شد. علاوه بر از دست رفتن فرصت تحقیقاتی در چنین مواردی، این نادیدهانگاری حقوق در ناامیدی هرچه بیشتر افراد خاصه دانشجویان جویای دانش و کوشا برای ایران اثر سوء مضاعف دارد. معمولا اعضای هیئتعلمی برای نگارش مقالات و پایاننامهها از ابزارهای آنلاین جهت طراحی نمودار و جداول و کار با حروفچین لتک بهصورت برخط با اتصال به سایتهایی (مانههایی) برای نگارش مقالات مانند اورلیف و مانند آن مشغول هستند که با عدم اتصال، چنین ابزارهایی از محققان سلب شده است یا دسترسی به متنهای نیمهتمام را به کلی از دست دادهاند. دانشجویان و محققانی که برنامهنویسی و کدنویسی رایانه را در کارهای تحقیقاتی خود پیش میبرند، نیاز به بارگیری (دانلود) کتابخانههای زبانهای برنامهنویسی یا دسترسی به کدهای موجود در مخزنهایی مانند گیتهاب (کدهای مقالات و برنامهها)، هاگینگفیس (مخزن برای احصا یا استفاده از کدهای هوش مصنوعی) و مخزنهای مقالات و کتاب دارند. حتی بسیاری از محققان کدهای خود را برای دسترس عموم یا عرضه به شرکت و سازمانهای ایرانی و جامعه علمی بینالمللی در چنین مخازنی قرار میدهند که فعلا نه توان بارگیری است و نه بارگذاری. مواردی که بالاتر ذکر شد، شمه و فهرستی کوتاه از مشکلات محرومسازی حق استفاده از اینترنت خاصه برای دانشگاه است. شاید اینترنت بهزودی وصل شود ولی این تصمیم اشتباه ممکن است در آینده تکرار شود؛ چنانکه در اوایل مدارس به مدت کوتاه تعطیل میشدند ولی اخیرا بهصورتی نرمال درآمده و موجب ضرر و زیان فراوان برای آموزش فرزندان ایران و آسیبهای جدی بلندمدت شده است. ممکن است در آینده نیز با عدم چارهاندیشی مناسب برای مشکلات ملی، قطع دسترسی به اینترنت برای تصمیمسازان عادی و پیشپاافتاده شود و اولین نسخه مواجهه با چالشها باشد. اما چنین تصمیمات عندالوقتی، منافع ملی را در نظر نمیگیرد و ضربه به منافع ملی و ناامیدی و از حیز انتفاع خارجکردن نهادهای تولید علم کمترین ضربه آن است. حلنشدن چنین مشکلاتی بهنوعی ادامه فعالیت پژوهشی و آموزشی دانشگاهها را با مشکل جدی مواجه میکند و نقض غرض اهداف کلان دانشگاه در ایران است.
* عضو هیئتعلمی دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
