رونمایی از طرح پرحاشیه ۱۰ عضو شورا؛ از تخفیف‌های تکراری تا رویای متروی رایگان

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

طرحی که این روزها با عنوان «رایگان شدن دائمی حمل‌ونقل عمومی» در شورای شهر تهران سر و صدا به پا کرده، قرار است فردا در صحن شورا و با قید یک‌فوریت بررسی شود؛ طرحی که امضای ۱۰ عضو شورا پای آن دیده می‌شود. پرویز سروری، احمد علوی، مهدی بابایی،مهدی پیرهادی،علیرضا نادعلی،احمد صادقی،اقامیری،نرگس معدنی پور،میثم مظفر و محمد آخوندی امصا کنندگان این طرح هستند.

اما از همین حالا با موجی از پرسش‌ها و انتقادها روبه‌رو شده است. در نگاه اول، طرح جدید قرار است استفاده از مترو و اتوبوس را برای گروه‌های مختلف رایگان یا ارزان‌تر کند؛ اما منتقدان می‌گویند بخش زیادی از این تخفیف‌ها چیز تازه‌ای نیست و بسیاری از گروه‌های مشمول، سال‌هاست به شکل‌های مختلف از بلیت رایگان یا نیم‌بها استفاده می‌کنند. همین موضوع این سؤال را ایجاد کرده که آیا ماجرا بیشتر از آنکه یک تحول واقعی در حمل‌ونقل عمومی باشد، یک بازآرایی تبلیغاتی از امتیازهای قدیمی است؟ بر اساس جزئیات طرح «اصلاح نظام یکپارچه بلیت الکترونیک حمل‌ونقل عمومی تهران»، دهک‌های درآمدی مبنای تخفیف قرار گرفته‌اند.

طبق این پیشنهاد، شهروندان دهک‌های یک تا سه در صورت عضویت در باشگاه شهروندی شهرداری، از بلیت کاملاً رایگان بهره‌مند می‌شوند؛ دهک‌های چهار تا هفت، ۵۰ درصد تخفیف می‌گیرند و دهک‌های هشت تا ۱۰ نیز مشمول ۱۰ درصد تخفیف خواهند شد.

در کنار این تقسیم‌بندی، فهرست بلندبالایی از گروه‌های اجتماعی و شغلی هم در طرح دیده می‌شود؛ از خانواده شهدا، جانبازان، معلولان و سالمندان گرفته تا دانشجویان، دانش‌آموزان، مددجویان کمیته امداد و بهزیستی، معلمان، کادر درمان، بازنشستگان شهرداری، اصحاب فرهنگ و هنر، مدال‌آوران ورزشی و حتی خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر. اما نکته اینجاست که بسیاری از همین گروه‌ها در سال‌های گذشته هم از تخفیف‌های گسترده استفاده می‌کردند. به همین دلیل، منتقدان معتقدند برخلاف فضاسازی‌های اخیر، طرح جدید بیش از آنکه «رایگان‌سازی گسترده» باشد، بازتنظیم همان سیاست‌های حمایتی قبلی است.

در همین فضا، سیدمجتبی شفیعی دبیر شورای عالی ترافیک کشور نیز به‌عنوان یکی از منتقدان این طرح وارد ماجرا شده و نسبت به اثربخشی آن تردید جدی مطرح کرده است. شفیعی در گفت‌وگو با ایسنا گفته تصمیم‌گیری درباره رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی باید بر پایه «آنالیز حساسیت تقاضا به کرایه» انجام شود؛ یعنی مطالعه‌ای که مشخص کند حذف یا کاهش قیمت بلیت واقعاً چه میزان مردم را به استفاده بیشتر از مترو و اتوبوس ترغیب می‌کند. او معتقد است تجربه جهانی نشان داده در شهرهایی که نرخ بلیت از ابتدا پایین بوده، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک یا افزایش سهم حمل‌ونقل عمومی نداشته است.

به گفته او، حذف یک کرایه ارزان لزوماً رفتار ترافیکی شهروندان را تغییر نمی‌دهد. شفیعی حتی هشدار داده این سیاست ممکن است تبعات معکوس هم داشته باشد؛ از جمله کاهش سفرهای پیاده و دوچرخه‌محور و سوق دادن همان سفرها به سمت مترو و اتوبوس؛ اتفاقی که از نگاه کارشناسان حمل‌ونقل، الزاماً به نفع شهر نیست. دبیر شورای عالی ترافیک همچنین تأکید کرده اگر این سیاست اجرا شود و در آینده ناکارآمدی آن مشخص شود، بازگرداندن دوباره کرایه‌ها هزینه اجتماعی سنگینی برای مدیریت شهری خواهد داشت؛ مشابه تجربه حذف برخی هزینه‌های شهری که بازگرداندن آن‌ها با مقاومت عمومی مواجه شد.

او در عین حال پیشنهاد داده به جای تمرکز بر رایگان‌سازی کامل، مدیریت شهری به سمت توسعه ناوگان، افزایش کیفیت خدمات و توسعه حمل‌ونقل فوق سبک مانند دوچرخه و اسکوتر برقی اشتراکی برود؛ مدلی که به گفته او در بسیاری از شهرهای پرتراکم جهان، نتایج مؤثرتری داشته است. حالا باید دید فردا شورای شهر تهران با این طرح پرحاشیه چه خواهد کرد؛ طرحی میان وعده عدالت حمل‌ونقل و انتقاد به «تخفیف‌های تکراری».