بازار جهانی نفت در حال چندپاره شدن است / کشورها به دنبال دور زدن تنگه هرمز هستند

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 آن‌طور که اویل‌پرایس گزارش داده، قیمت نفت در آستانه ثبت یک افزایش هفتگی دیگر قرار دارد و جنگ در خاورمیانه همچنان چشم‌انداز بازار انرژی را تحت تاثیر قرار داده است. صادرکنندگان نفت منطقه با سرعت در حال متنوع‌سازی مسیرهای صادراتی خود هستند و واردکنندگان نیز تلاش می‌کنند منابع تامین انرژی خود را تغییر دهند. بازار نفت در حال تجربه تحولاتی است که ممکن است در نهایت بازگشت به شرایط پیش از جنگ را دشوار کند.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع‌شده در جهان است. پیش از نخستین حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از کشورهای حوزه خلیج فارس از طریق این تنگه صادر می‌شد. اکنون برآوردها نشان می‌دهد حجم عبور نفت از این گلوگاه به حدود شش میلیون تا هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

وضعیت صادرات گاز طبیعی مایع‌شده حتی وخیم‌تر است. قطر که بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز منطقه به شمار می‌رود، پس از آسیب دیدن تاسیسات راس‌لفان در جریان واکنش ایران به حملات آمریکا، با اعلام وضعیت فورس ماژور مواجه شده و برای صادرات حتی بخشی از گاز تولیدی خود نیز با مشکل روبه‌رو است.

تلاش عربستان و امارات برای دور زدن هرمز

با این حال، مسیرهای دیگری نیز برای صادرات نفت از خاورمیانه وجود دارد. یکی از مهم‌ترین آنها تنگه باب‌المندب در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان است. عربستان سعودی به‌سرعت از ظرفیت این مسیر جایگزین استفاده کرد و با معکوس کردن جریان خط لوله شرق به غرب، نفت خود را به جای انتقال به سمت شرق و تنگه هرمز، به سمت غرب و بندر ینبع هدایت کرد.

با این حال، این تغییر مسیر بدون هزینه نیست. بندر ینبع ظرفیت لازم برای جابه‌جایی حجم نفتی مشابه بنادر واقع در خلیج فارس را ندارد و همین مساله توان عربستان برای انتقال نفت از این مسیر را محدود می‌کند.

امارات متحده عربی نیز بخشی از جریان نفت خود را به بندر فجیره منتقل کرده است. این بندر خارج از تنگه هرمز قرار دارد و در نتیجه آسیب‌پذیری کمتری در برابر حملات دارد. با این حال، امارات نیز با محدودیت ظرفیت روبه‌رو شده است. شرکت ملی نفت ابوظبی قصد دارد ظرفیت خط لوله انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر کند. اجرای این طرح اما طبق برنامه‌های رسمی دست‌کم تا سال آینده زمان خواهد برد.

در مجموع، هر کشور صادرکننده‌ای که مسیر جایگزینی در اختیار دارد در حال استفاده از آن است و کشورهایی که چنین مسیری ندارند در حال برنامه‌ریزی برای ایجاد مسیرهای جدید هستند. این روند می‌تواند مسیرهای صادرات نفت در منطقه را برای همیشه تغییر دهد و در بلندمدت از اهمیت تنگه هرمز بکاهد.

با این حال، هرمز در کوتاه‌مدت اهمیت خود را از دست نخواهد داد. توسعه مسیرهای جایگزین به زمان نیاز دارد و زیرساخت‌های موجود نیز هنوز ظرفیت انتقال حجم عظیم نفتی را که پیش از جنگ از خلیج فارس عبور می‌کرد ندارد.

جهش هزینه واردات انرژی / ساختار بازار نفت در حال تغییر است و این تغییر ساختاری هزینه خود را به بازار تحمیل می‌کند / قیمت‌ها دیگر به سادگی با یک پیام سیاسی تغییر نمی‌کنند

واردکنندگان انرژی نیز در حال تطبیق خود با شرایط جدید هستند. بر اساس گزارش مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، مجموع هزینه واردات انرژی در جهان طی شش ماه از مارس تا اوت، در مقایسه با برآوردهای پیشین، ۳۳۰ میلیارد دلار افزایش یافته است.

به این ترتیب، جنگ با افزایش قیمت نفت و گاز حدود ۳۳۰ میلیارد دلار به هزینه واردات این دو منبع انرژی در جهان افزوده است.

قیمت نفت نیز همچنان بالا مانده است. هر دو شاخص برنت و وست تگزاس اینترمدیت اکنون بالاتر از ۹۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شوند.

حتی اگر قیمت‌ها در روزها و هفته‌های آینده کاهش پیدا کنند، احتمال دارد میزان افت آنها به اندازه سه ماه پیش نباشد. در آن مقطع بازار نفت به انتشار پیام‌های دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی واکنش شدیدی نشان می‌داد و قیمت‌ها می‌توانستند با یک پیام سیاسی به سرعت تغییر کنند. اما تحولات اخیر نشان می‌دهد ساختار بازار نفت در حال تغییر است و این تغییر ساختاری هزینه خود را به بازار تحمیل می‌کند.

آسیا به دنبال منابع نفتی جدید / چین و هند با افزایش خرید نفت خام روسیه تلاش کرده‌اند بخشی از نفتی را که به دلیل اختلال در صادرات خاورمیانه دیگر به آسانی در دسترس نیست، جایگزین کنند

واردکنندگان انرژی در آسیا سال‌ها بزرگ‌ترین مشتریان نفت و گاز تولیدکنندگان خاورمیانه بودند. نزدیکی جغرافیایی میان دو طرف باعث می‌شد هزینه حمل‌ونقل پایین‌تر باشد و انرژی با قیمت مناسب‌تری به بازارهای آسیایی برسد.

اکنون که واردکنندگان ناچار به یافتن منابع جایگزین شده‌اند، هزینه بیشتری نیز پرداخت می‌کنند. بسیاری از منابع جدید از نظر جغرافیایی فاصله بیشتری دارند و نفتکش‌ها برای رساندن محموله‌های خود به مقصد باید مسیرهای طولانی‌تری را طی کنند.

ژاپن نمونه روشنی از این تغییر است.

پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ژاپن تقریبا تمام نفت خام مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد می‌کرد. این نفت برای ژاپن که از منابع طبیعی محدودی برخوردار است، اهمیت حیاتی دارد.

پس از آغاز جنگ، دولت ژاپن به‌سرعت برای تامین منابع جایگزین وارد عمل شد. آمریکا، کانادا، تولیدکنندگان نفت آفریقا و جمهوری آذربایجان از جمله منابع جدید تامین نفت ژاپن هستند. اما این تغییر مسیر هزینه سنگینی برای توکیو داشته است. هزینه واردات ژاپن در ماه ژوئیه به رکورد ۷۶.۳۹ میلیارد دلار رسید و احتمال دارد رقم مربوط به ماه اوت نیز با توجه به افزایش وابستگی این کشور به تأمین‌کنندگان دورتر نفت و گاز از این رکورد فراتر رود.

ژاپن تنها کشوری نیست که با چنین شرایطی مواجه شده است. تقریباً تمام کشورهای واردکننده انرژی در اروپا نیز با وضعیت مشابهی روبه‌رو هستند. اروپا از یک سو با محدودیت منابع خاورمیانه مواجه شده و از سوی دیگر امکان استفاده گسترده از منابع روسیه را نیز محدود کرده است. در همین حال، چین و هند با افزایش خرید نفت خام روسیه تلاش کرده‌اند بخشی از نفتی را که به دلیل اختلال در صادرات خاورمیانه دیگر به آسانی در دسترس نیست، جایگزین کنند.

بازار جهانی نفت در حال چندپاره شدن / تکمیل این تغییر ساختاری به تداوم اختلال در تردد از تنگه هرمز نیاز دارد و چنین سناریویی می‌تواند پیامدهای سنگینی برای اقتصاد جهانی داشته باشد

بازار جهانی نفت و گاز در حال تغییر است. برخی کارشناسان این روند را «چندپاره شدن» بازار انرژی توصیف کرده‌اند. با این حال، هنوز مشخص نیست این تحول تا چه اندازه ادامه خواهد یافت. تکمیل این تغییر ساختاری به تداوم اختلال در تردد از تنگه هرمز نیاز دارد و چنین سناریویی می‌تواند پیامدهای سنگینی برای اقتصاد جهانی داشته باشد.

اگر بتوان نکته مثبتی برای این تحول در نظر گرفت، شاید آن ایجاد یک شبکه صادرات جهانی نفت باشد که وابستگی کمتری به چند آبراه حیاتی داشته باشد. آبراه‌هایی که در صورت وقوع جنگ می‌توانند بخش بزرگی از تجارت انرژی جهان را مختل کنند. اما این شبکه جدید یک هزینه مهم نیز خواهد داشت. انتقال نفت در چنین ساختاری به دلیل طولانی‌تر شدن مسیرهای حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های لجستیکی، گران‌تر خواهد بود.

در نهایت، ممکن است بازار جهانی نفت از نظر امنیت مسیرهای صادراتی متنوع‌تر شود، اما بهای این امنیت بیشتر، نفت گران‌تر و تجارت انرژی پرهزینه‌تر خواهد بود.