ملیگرایی نوین روسی؛ امنیت اروپا
پیدایش ملیگرایی نوین روسی پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی یک تحول بسیار بزرگ ناشی از دگرگونی ژئوپلیتیک فراآتلانتیک بود. با فروپاشی شوروی و محو پیمان ورشو آرامآرام کشورهای عضو این پیمان به ناتو پیوستند و این فرایند در راستای حرکت رو به شرق ناتو بود. از آن سو روسیه به عنوان میراثدار قدرت هستهای شوروی سابق در هراس پیشروی ناتو در مرزهای غربی خود بهویژه حوزه بالتیک و اوکراین بود. این سرآغاز ظهور ملیگرایی نوین روسی در دوران پس از جنگ سرد است.
پیدایش ملیگرایی نوین روسی پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی یک تحول بسیار بزرگ ناشی از دگرگونی ژئوپلیتیک فراآتلانتیک بود. با فروپاشی شوروی و محو پیمان ورشو آرامآرام کشورهای عضو این پیمان به ناتو پیوستند و این فرایند در راستای حرکت رو به شرق ناتو بود. از آن سو روسیه به عنوان میراثدار قدرت هستهای شوروی سابق در هراس پیشروی ناتو در مرزهای غربی خود بهویژه حوزه بالتیک و اوکراین بود. این سرآغاز ظهور ملیگرایی نوین روسی در دوران پس از جنگ سرد است.
جریانهای سیاسی که همواره در روسیه حاکم بوده، خود را جزئی از اروپا نمیپندارند. این اندیشه مبتنی بر هویت اورسیایی همیشه بر جریان پیوستن به غرب و اروپا غالب بوده است.
این در حالی است که بخش بزرگی از اروپا را اسلاوها تشکیل میدهند. هرچند در اروپا کشورها تمایلات و هویت ملی خود را حفط کرده و به آن پایدارند اما در نهایت خود را در بخشی اروپا دانسته و تمایلات قارهای دارند. اما بخش بزرگی از روسها خود را جدای از اروپا و حتی فراتر از آن میدانند. از دل چنین گرایشی ملیگرایی روسی سر میزند.
جنگ اوکراین نخستین آماج ملیگرایان نوین روسی است. ملیگرایی نوین روسی دارای زمینههای تاریخی است و حرکت ناتو به سوی شرق این گرایش تاریخی را تشدید کرد. تمایل توسعهطلبی ملیگرایی نوین روسیه در قالب روسیه بزرگ و در فرم کلاسیک یعنی پیشروی در سرزمینهای مجاور است. براساس این رویه و باور بخشی از شرق اوکراین با سکنه روسی به روسیه تعلق دارد. ملیگرایان روسی نبرد در بخش شرقی اکراین را جنگی فراسرزمینی ندانسته و تلاش در راه بازپسگیری سرزمینهای جداشده از روسیه بزرگ میپندارند. در کنار این استراتژی ملیگرایانه، هراس از پیشروی ناتو بهسوی شرق سیاستسازان روسی را نگران کرده است. تشدید رویارویی نظامی روسیه و اکراین، اروپا را با مخاطرات امنیتی روبهرو کرده است. اروپا برای حفظ امنیت خود دو راه پیشرو دارد؛ نخست حمایت همهجانبه نظامی از اوکراین یا دستیابی به توافقی برای پایان جنگ. شیوه حمایت نظامی از اوکراین تاکنون چندان موفقیتآمیز نبوده و حاصل آن ادامه جنگ در قالب فرسایشی است. نقش آمریکا نیز به عنوان عضو ناتو در جنگ اوکراین به اندازه اروپا چندان پررنگ نخواهد بود. زیرا اروپا دارای مجاورت سرزمینی با محل درگیری بوده و آمریکا از تهدیدات امنیتی بسیار دور است. اروپا و روسیه در نقطهای میتوانند به یک تعادل استراتژیک برسند. برآیند این تعادل ژئواستراتژیک برای اوکراین بهایی دارد و آن ازدستدادن بخشی از سرزمینهای شرقی خود است. برای رسیدن به این نقطه تعادل ژئواستراتژیک اروپا نسبت به ازدسترفتن تمامیت ارضی اوکراین بیتفاوت خواهد بود. برای اتحادیه اروپا، امنیت پایدار این قاره بیش از هر چیز دیگر اهمیت دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.