باز هم آن فعل که نباید نام برد

مدت‌هاست تصمیم روزافزون برخی پزشکان جوان به رد حیات، موضوع اخبار و صحبت‌ها و کمیسیون‌های مختلف است و فقط پس از هر مورد جدید، این بحث درمی‌گیرد و با سرعت، چون آتشفشانی پنبه، خاموش می‌شود. از آن پس تا مورد بعد، همه خاموش می‌شوند و صدایی بلند نمی‌شود. همه می‌پرسند چه باید کرد؟ همه می‌خواهند کاری اساسی کنند تا به‌جای «مرگ»، زندگی انتخاب اول جان‌هایی باشد که از پیش برای نجات زندگی انتخاب شده‌اند.

همه می‌دانند زندگی بی‌مرگ معنایی ندارد؛ روز یا شب بی‌پایانی است که لایق زیستن نیست. بنابراین اندیشه مرگ بخش تفکیک‌ناپذیر زندگی است؛ موازی، همراه، زیرپوستی و گاه همچون رقیب. به ازای هرکس که مرگ را با اراده خود برمی‌گزیند، هزاران نفر در همان زمان به مرگ می‌اندیشند و تعداد بسیار بیشتری در فاصله‌هایی دورتر و متفاوت‌تر از آن قرار دارند.

تصمیم مرگ، تصمیم دشواری است که مدت‌ها در ذهن می‌ماند. عوامل مختلف آن را به این سو و آن سو می‌کشانند و گاه مدت‌های طولانی چون پاندولی با هر باد به این سو و آن سو کشیده می‌شود؛ تصمیمی لغزان که هر چیز می‌تواند بر آن تأثیر بگذارد. حتی در لحظه نهایی هم شاهدیم گاه چقدر مردد هستند، چقدر طول می‌کشد و چه تعداد زیادی برمی‌گردند.

سوی دیگر، جنبه نمایشی این فعل هم هست؛ چیزی که به‌هیچ‌عنوان، به هر دلیل که باشد، نمی‌توان آن را نادیده گرفت. گاه نیاز به نمایش بر هر چیز دیگری غلبه دارد. گاه آن فعل پاسخی است به شرایط و افراد یا مؤسساتی که به‌هیچ‌عنوان دیگر برای آن فاعل و به زعم آن فاعل، گوش شنوایی نداشته‌اند. سروصدای هرچه بلندتر و احیانا تحسین و بزرگداشت هر فرد به بهانه آن فعل، همان چیزی است که فاعل می‌خواست و در نگاه آن بی‌شمارانی که همین الان آونگ میان مرگ و زندگی هستند، بادی قوی در جهت نوسان آونگ به سمت مرگ به شمار می‌رود.

هنوز دشواری تأثیر بر این تصمیم جان‌سوز را درنیافته‌ایم. هنوز درنیافته‌ایم که مهندسی جان، دشوارتر از هر مهندسی دیگری است.

هرکس به زعم خود دلیلی می‌آورد. جو حاکم بر جامعه، شرایط دشوار طبابت، سیستم برده‌داری در آموزش پزشکی، مرگ امید در نگاه به آینده، تصویر لایزال عقل‌ستیزی در هرآنچه به چشم می‌آید. هرکدام را که نام می‌بری، یکی می‌گوید باز هم هست و راست می‌گوید. در شرایطی که طنزنویس هم جهان را حتی لایق طنز ندانست، معلوم می‌شود دلایل بی‌شمار و بسیار پیچیده‌تر هستند.

چگونه می‌توان بر رقابت جانکاهی که در هزاران ذهن همین الان بین مرگ و زندگی در جریان است، تأثیر گذاشت؟ اذهان مرگ‌اندیش، اذهانی عمیقا لایه‌لایه و به‌شدت ناپیدا هستند؛ همان‌طورکه از هر چیز به‌درستی ناامید شده‌اند و مرگ را برمی‌گزینند، قادرند ذرات نور، ذرات واقعی و صادقانه تغییر که به امید می‌انجامند را هم تشخیص دهند و اندکی هم در این رقابت تنگاتنگ به زندگی بیندیشند؛ به‌ویژه اگر این تغییر از جانب کسانی باشد که توان بیشتری برای تأثیر بر آینده دارند.

بی‌تردید در شرایط ما، تغییر در نمادها و رفتارهای اجتماعی و بروز روزنه‌های امید به آینده، به‌طور کل نقشی مهم به نفع زندگی در همه اذهان بازی خواهند کرد؛ اگرچه مرگ هیچ‌گاه تلألو درخشان خود را از دست نخواهد داد.

سوای این، اما اگر نتوانیم در این مواجهه گام مهمی به سمت زندگی برداریم، یعنی نتوانیم نمادها و چارچوب‌ها را به ترتیبی امیدآفرین تغییر دهیم‌ یا از دست ما خارج باشد، باید تلاش کنیم در راستای تقویت مرگ هم کاری نکنیم.

تقدیس آن فعل، بزرگداشت آن فعل، بدیهی و طبیعی‌دانستن آن فعل، قدردانی از فاعل و درک ارزش‌های والا و بی‌نظیر او، فقط به بهانه این فعل، همه بادهایی هستند که هزاران آونگ اذهان مرگ‌اندیش ناظر در میان خودمان را اندکی به آن سو، به تصمیم مرگ نزدیک‌تر می‌کنند.