گزارش «شرق» از پیامدهای بارندگی شدید، سیلاب، رانش زمین و اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی و خدماتی در استان‌های مختلف کشور
پاییز زیر باران‌های سیل‌آسا
بارش‌های شدید پاییزی در نیمه غربی ایران، از روز جمعه ۱۵ آبان و با شدت بیشتر از بامداد شنبه ۱۶ آبان، بخش‌هایی از کشور را درگیر مجموعه‌ای از مخاطرات جوی و اختلال‌های زیرساختی کرد. این بارندگی‌ها منجر به مرگ سه نفر شد. در همین راستا، رئیس پلیس راه استان قزوین از وقوع سه فقره تصادف مرگبار طی کمتر از ۱۸ ساعت در محور‌های مواصلاتی استان خبر داد. سامانه بارشی اخیر که مناطق غربی و زاگرس مرکزی را تحت تأثیر قرار داده، در استان‌هایی مانند لرستان، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، چهارمحال‌وبختیاری و کهگیلویه‌وبویراحمد با هشدارهای قرمز و نارنجی هواشناسی همراه شد.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
شرق: بارش‌های شدید پاییزی در نیمه غربی ایران، از روز جمعه ۱۵ آبان و با شدت بیشتر از بامداد شنبه ۱۶ آبان، بخش‌هایی از کشور را درگیر مجموعه‌ای از مخاطرات جوی و اختلال‌های زیرساختی کرد. این بارندگی‌ها منجر به مرگ سه نفر شد. در همین راستا، رئیس پلیس راه استان قزوین از وقوع سه فقره تصادف مرگبار طی کمتر از ۱۸ ساعت در محور‌های مواصلاتی استان خبر داد. سامانه بارشی اخیر که مناطق غربی و زاگرس مرکزی را تحت تأثیر قرار داده، در استان‌هایی مانند لرستان، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، چهارمحال‌وبختیاری و کهگیلویه‌وبویراحمد با هشدارهای قرمز و نارنجی هواشناسی همراه شد. پیامدهای این بارندگی فقط به افزایش حجم رواناب‌ها و آب‌گرفتگی معابر محدود نماند؛ رانش زمین، مسدودشدن راه‌های روستایی، قطع برق، اختلال در حمل‌ونقل ریلی، تعطیلی مدارس و طغیان دست‌کم یک رودخانه نیز گزارش شد. در این میان، شرق لرستان و به‌ویژه شهرستان الیگودرز ازجمله کانون‌های اصلی خسارت و اختلال بود. بررسی گزارش‌های منتشرشده تا روز گذشته نشان می‌دهد اگرچه دامنه هشدارها گسترده بوده، اما باید میان سه وضعیت تفاوت گذاشت؛ مناطقی که حادثه در آنها ثبت شده، مناطقی که خدمات و زیرساخت‌هایشان مختل شده و مناطقی که صرفا در محدوده هشدار هواشناسی قرار داشته‌اند.
پنج استان در محدوده هشدار قرمز
با تشدید فعالیت سامانه بارشی در غرب و جنوب غرب کشور، سازمان هواشناسی و دستگاه‌های مدیریت بحران درباره احتمال وقوع سیلاب، طغیان رودخانه‌ها، آب‌گرفتگی معابر و اختلال در تردد جاده‌ای هشدار دادند. استان‌های کردستان، خوزستان، لرستان، چهارمحال‌وبختیاری و کهگیلویه‌وبویراحمد ازجمله مناطق دارای هشدار قرمز بودند. در برخی مناطق دیگر نیز هشدار نارنجی صادر شد. در خوزستان، مناطق شمالی و شمال شرقی استان در معرض بارش‌های شدید قرار گرفتند. ایذه، باغملک، صیدون، اندیکا، لالی، گتوند، دزپارت، مسجدسلیمان، شهیون و سردشت دزفول و حسینیه اندیمشک ازجمله مناطق مشمول هشدار بودند. در کردستان نیز مریوان، سروآباد، بخش‌هایی از سنندج، کامیاران و مناطقی از قروه و دهگلان در محدوده خطر قرار گرفتند. در چهارمحال‌وبختیاری، شهرستان‌های کوهرنگ، اردل، فارسان، لردگان و فلارد در معرض بارش شدید بودند. در کهگیلویه‌وبویراحمد نیز سطح هشدار هواشناسی به قرمز ارتقا یافت. این هشدارها از احتمال جاری‌شدن رواناب، سیلابی‌شدن مسیل‌ها، رانش زمین، ریزش کوه و اختلال در راه‌های ارتباطی حکایت داشتند.
الیگودرز؛ راه ارتباطی ۵۰ روستا قطع شد
یکی از جدی‌ترین پیامدهای بارندگی در شرق لرستان و شهرستان الیگودرز ثبت شد. مهدی اداوی، فرماندار الیگودرز، از مسدودشدن راه ارتباطی ۵۰ روستا در این شهرستان خبر داد. به گفته او، بارندگی‌های شدید و رانش زمین موجب اختلال در مسیرهای ارتباطی روستایی و برق شش روستا نیز قطع شده است. تلاش برای بازگشایی راه‌ها و وصل مجدد برق در جریان بود. در همین شهرستان، بارش شدید و وقوع رعدوبرق به پست فوق‌توزیع شماره یک الیگودرز آسیب وارد کرد. بر اساس گزارش شرکت توزیع برق، از ساعت 6:14 صبح شنبه برق مناطق مختلف شهر قطع شد. پس از حدود ۲۰ دقیقه، با وارد مدارشدن ترانسفورماتور دوم، بخشی از شهر و شهرستان دوباره برق‌دار شد؛ با این حال، تعدادی از فیدرهای شبکه همچنان با اختلال روبه‌رو بودند. فیدرهای فاطمیه، جلال‌آباد، انرژی، مسکن مهر، خمه، خمه ترمینال، چمن‌سلطان و فرسش ازجمله نقاط متأثر از این اختلال اعلام شدند.
طغیان رودخانه زز؛ هشدار به ساکنان روستاها
در کنار اختلال در راه‌های ارتباطی و شبکه برق، طغیان رودخانه «زز» در منطقه ززوماهرو الیگودرز نیز گزارش شد. فرماندار الیگودرز با اشاره به جریان سیلابی رودخانه «زز» از روستاییان خواست از تردد در محدوده رودخانه خودداری کنند. این رخداد از مهم‌ترین موارد ثبت‌شده طغیان رودخانه در جریان سامانه بارشی اخیر است. با وجود هشدار درباره احتمال طغیان رودخانه‌ها در استان‌های مختلف، تاکنون گزارش مستندی از سرریزشدن سد مشخصی در دست نیست. بارش برف در ارتفاعات الیگودرز نیز شرایط را دشوارتر کرد. گردنه گله‌بادوش در محور الیگودرز به شول‌آباد، در روز جمعه ۱۵ آبان سفیدپوش شد و نخستین برف پاییزی در این ارتفاعات به ثبت رسید. آمار ایستگاه‌های هواشناسی لرستان نشان می‌دهد توزیع بارندگی در سطح استان یکسان نبوده است. سپیددشت ازجمله مناطق پربارش استان بود. میزان بارندگی این منطقه در ۴۸ ساعت منتهی به ساعت ۰۰:۳۰ بامداد شنبه به ۹۳.۵ میلی‌متر رسید. همچنین در بازه زمانی اعلام‌شده از سوی هواشناسی، میزان بارش در سپیددشت ۲۴.۳ میلی‌متر، شول‌آباد ۲۳ میلی‌متر و الیگودرز ۱۶.۹ میلی‌متر ثبت شده بود. رومشکان، ریمه و سیلاخور نیز بارش‌های قابل توجهی را تجربه کردند. برآوردهای اولیه مدیریت بحران لرستان از بارش ۴۰ تا ۶۰ میلی‌متری در سطح استان حکایت داشت و برای برخی مناطق شرقی، احتمال ثبت بارش‌های نقطه‌ای ۱۰۰ تا ۱۵۰میلی‌متری مطرح شده بود.
تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها در چند استان
شدت بارش‌ها و احتمال وقوع سیلاب، فعالیت مراکز آموزشی را نیز تحت تأثیر قرار داد. در استان‌های کردستان و کرمانشاه، مدارس تمام مقاطع تحصیلی در روز شنبه ۱۶ آبان تعطیل اعلام شدند. در خوزستان نیز مدارس مناطق مشمول هشدار قرمز، ازجمله ایذه، باغملک، صیدون، اندیکا، لالی، گتوند، دزپارت و مسجدسلیمان و برخی مناطق دیگر، به‌صورت غیرحضوری فعالیت کردند. در لرستان، مدارس و دانشگاه‌های ازنا و الیگودرز در نوبت عصر تعطیل شدند. در بخش‌هایی از استان نیز تصمیم‌های جداگانه‌ای برای تعطیلی مراکز آموزشی اتخاذ شده بود. هدف از این تصمیم‌ها، کاهش خطر تردد دانش‌آموزان و دانشجویان در شرایط بارندگی شدید، آب‌گرفتگی احتمالی و اختلال در راه‌های ارتباطی اعلام شد. بارندگی‌ها و رانش زمین، حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی را نیز تحت تأثیر قرار داد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محور پاوه به مریوان در محدوده گردنه تته به دلیل ریزش سنگ مسدود شد. همچنین اداره کل راه‌آهن لرستان حرکت قطارهای محلی مسیر دورود-اندیمشک و مسیر برگشت را به دلیل شرایط ناشی از سیلاب لغو کرد. در الیگودرز نیز مسدودشدن راه ارتباطی ۵۰ روستا، دسترسی ساکنان این مناطق را با مشکل مواجه کرد. این وضعیت نشان می‌دهد مخاطرات بارندگی در مناطق کوهستانی صرفا به سطح معابر شهری محدود نبوده و شبکه ارتباطی روستاها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
مازندران؛ بابل رفت زیر آب
در حالی که بخش‌هایی از غرب و جنوب غرب کشور با هشدارهای قرمز هواشناسی روبه‌رو بودند، بارش‌های رگباری و تندباد در مرکز مازندران نیز خسارت و اختلال به همراه داشت. بارندگی‌های شدید شبانه از پنجشنبه ۱۴ آبان تا بامداد جمعه ۱۵ آبان، شهرهای بابل، ساری و نکا را تحت تأثیر قرار داد و آب‌گرفتگی معابر، جاری‌شدن روان‌آب و دشواری تردد در برخی خیابان‌ها را رقم زد. بابل در میان شهرهای استان بیشترین گزارش‌های مربوط به آب‌گرفتگی و امدادرسانی را به خود اختصاص داد. بر اساس اعلام مهدی اکبری، مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری بابل، حدود ۲۰ خودروی پارک‌شده در خیابان‌های مدرس، شریعتی و امیرکبیر گرفتار آب‌گرفتگی شدند. تعدادی از پارکینگ‌های طبقاتی کوچک و یک مغازه در حوالی میدان اوقاف نیز دچار آب‌گرفتگی شدند. شدت بارندگی به حدی بود که نیروهای آتش‌نشانی و خدمات شهری از ساعات اولیه بامداد برای تخلیه آب و بازگشایی معابر وارد عمل شدند. به گفته مدیرعامل آتش‌نشانی بابل، نقاط دچار آب‌گرفتگی تا ساعت ۶:۳۰ صبح شناسایی و مدیریت شدند و تمامی معابر آب‌گرفته شهری بازگشایی شدند. گزارش‌های منتشرشده همچنین از ورود آب به برخی ساختمان‌های مسکونی و دشواری تردد شهروندان در معابر خبر می‌داد. این اتفاق بار دیگر ظرفیت شبکه دفع آب‌های سطحی و آمادگی زیرساخت‌های شهری در برابر بارش‌های کوتاه‌مدت اما پربار را به موضوعی جدی تبدیل کرد. در ساری و نکا نیز برخی خیابان‌ها و معابر با تجمع آب و جاری‌شدن رواناب مواجه شدند. گزارش‌ها حاکی از آن بود که بارش‌های شدید در این شهرها رفت‌وآمد شهروندان را دشوار کرده است.
هشدار نارنجی
هم‌زمان با مدیریت آب‌گرفتگی‌های اولیه، اداره کل هواشناسی مازندران نسبت به ادامه فعالیت سامانه‌های بارشی هشدار داد. طبق پیش‌بینی‌ها، استان از پنجشنبه ۱۴ آبان تا اواخر دوشنبه تحت تأثیر سه سامانه بارشی قرار می‌گرفت. پیش‌بینی رگبار و رعدوبرق، وزش باد شدید، احتمال تگرگ، کاهش محسوس دما و بارش برف در ارتفاعات، بخشی از مخاطرات اعلام‌شده بود. همچنین احتمال آب‌گرفتگی معابر و زیرگذرها، سیلابی‌شدن رودخانه‌ها و مسیل‌ها، لغزندگی جاده‌ها، رانش زمین و ریزش سنگ در مناطق کوهستانی مطرح شد. در این میان، بارش در ارتفاعات بالاتر از دو‌هزار‌و ۵۰۰ متر به شکل برف پیش‌بینی شده بود. همچنین درباره مواج‌شدن دریای خزر و نامناسب‌بودن شرایط برای فعالیت‌های دریایی و صیادی هشدار داده شد. وقوع آب‌گرفتگی در بابل، ساری و نکا، با وجود پیش‌بینی قبلی بارندگی، یک بار دیگر مسئله آمادگی زیرساخت‌های شهری را مطرح کرد. در شرایطی که هواشناسی نسبت به رگبارهای شدید هشدار داده بود، تجمع آب در خیابان‌ها و گرفتارشدن خودروها نشان داد ظرفیت شبکه هدایت آب‌های سطحی در برخی نقاط با حجم رواناب‌ها تناسب کافی نداشته است. این رخداد را نمی‌توان صرفا به شدت بارندگی نسبت داد؛ وضعیت کانال‌ها، انهار، زیرگذرها، مسیرهای طبیعی عبور آب و توسعه سطوح آسفالته و بتنی شهرها نیز در شکل‌گیری آب‌گرفتگی نقش دارند. این تجربه نشان می‌دهد مدیریت بحران بارندگی فقط به امدادرسانی پس از وقوع حادثه محدود نمی‌شود؛ شناسایی نقاط مستعد آب‌گرفتگی، پاکسازی مسیرهای هدایت آب و آماده‌سازی تجهیزات شهری باید پیش از آغاز بارش‌های شدید انجام شود.
تهران؛ ترافیک سنگین، بدون آب‌گرفتگی گسترده
در پایتخت نیز بارش باران موجب افزایش زمان سفرهای صبحگاهی و سنگین‌ترشدن ترافیک شد. با این حال، گزارش شهرداری تهران از وضعیت آب‌گرفتگی معابر نشان می‌دهد تا صبح شنبه، آب‌گرفتگی منجر به انسداد معابر ثبت نشده بود. علیرضا جعفری، مدیرکل خدمات شهری شهرداری تهران، اعلام کرد در بخش سواره‌رو برخی خیابان‌های مرکز شهر آب‌گرفتگی‌های جزئی ایجاد شده که نیروهای خدمات شهری در حال رفع آن هستند. به گفته او، پیش از آغاز بارندگی‌ها، لایروبی انهار روباز و روبسته، مسیرها و قنوات سطح شهر انجام شده بود. کانال‌های هدایت آب‌های سطحی، ازجمله کانال بلوار ابوذر و کانال منطقه پنج نیز برای هدایت رواناب‌ها آماده شده بودند. شهرداری تهران اعلام کرد ۱۳۸ ایستگاه آتش‌نشانی و نیروهای خدمات شهری در آماده‌باش قرار دارند و از شهروندان خواست موارد آب‌گرفتگی را از طریق سامانه ۱۳۷ گزارش کنند. در مناطق شمالی و شمال غربی استان تهران نیز هشدار قرمز هواشناسی صادر شده بود؛ میگون، امامزاده داوود، لواسان، دربند، آبعلی، دماوند، پردیس و شمیرانات ازجمله مناطق مشمول این هشدار بودند. احتمال طغیان رودخانه‌ها، سیلاب ناگهانی، آب‌گرفتگی معابر و انسداد مسیرهای کوهستانی از مخاطرات اعلام‌شده بود.
آماده‌باش نیروهای امدادی
در پی صدور هشدار قرمز، جمعیت هلال‌احمر نیز از آماده‌باش نیروهای عملیاتی و امدادی در مناطق تحت تأثیر سامانه بارشی خبر داد. در لرستان، علاوه بر نیروهای امدادی، ۲۵ پایگاه ثابت و موقت هلال‌احمر و هزار‌و صد نیروی عملیاتی تخصصی در وضعیت آماده‌باش قرار گرفتند. همچنین ۳۱۴ گروه جهادی با مشارکت سه‌هزار‌و ۴۱۳ نفر برای کمک به پیشگیری و مقابله با پیامدهای بارندگی سازماندهی شدند. آنچه از مجموعه گزارش‌های این سامانه بارشی به دست می‌آید، نشان‌دهنده تفاوت میزان تاب‌آوری مناطق شهری و روستایی در برابر بارندگی شدید است. در تهران، با وجود افزایش ترافیک و آب‌گرفتگی‌های جزئی، گزارش رسمی از انسداد معابر منتشر نشد، اما در الیگودرز، بارندگی و رانش زمین دسترسی ۵۰ روستا را مختل کرد و شبکه برق نیز در چندین نقطه آسیب دید. طغیان رودخانه «زز»، سفیدپوش‌شدن ارتفاعات، لغو قطارهای محلی و تعطیلی مراکز آموزشی نیز ابعاد دیگری از تأثیر سامانه بارشی بر زندگی روزمره مردم را نشان می‌دهد. با توجه به ادامه پیش‌بینی فعالیت سامانه تا اواسط روز یکشنبه ۱۷ آبان، خطر تداوم بارندگی، افزایش سطح آب رودخانه‌ها، وقوع سیلاب‌های ناگهانی و اختلال در مسیرهای کوهستانی همچنان مطرح بود. بارندگی پاییزی در غرب کشور بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا زیرساخت‌های ارتباطی، شبکه برق، مسیرهای روستایی و سامانه‌های هدایت آب‌های سطحی برای مواجهه با بارش‌های شدید و متمرکز آمادگی کافی دارند؟ پرسشی که پاسخ به آن، به‌ویژه در مناطق کوهستانی و روستاهای پراکنده زاگرس، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
