جدال واشینگتن و اروپا بر سر گاز روسیه

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: دولت واشینگتن در تلاش است با بازگرداندن گاز روسیه به بازار اروپا از طریق خطوط لوله اوکراین، زمینه توافق آتش‌بس انرژی میان مسکو و کی‌یف را فراهم کند. این پیشنهاد که می‌تواند برای شرکت‌های آمریکایی نیز سودآور باشد، با مخالفت جدی اروپا روبه‌رو شده و کرملین اجرای فوری آن را ناممکن دانسته است.

دولت دونالد ترامپ در حال پیگیری طرحی است که در صورت اجرا، گاز طبیعی روسیه بار دیگر از خطوط لوله اوکراین به بازار اروپا خواهد رسید؛ مسیری که با وجود ادامه جنگ تا ابتدای سال ۲۰۲۵ فعال بود. به گزارش اختصاصی وال‌استریت ژورنال، واشینگتن این پیشنهاد را بخشی از تلاش برای برقراری آتش‌بس در حملات متقابل به زیرساخت‌های انرژی پیش از آغاز زمستان می‌داند. طرح هنوز به توافقی نهایی تبدیل نشده و با مخالفت جدی دولت‌های اروپایی روبه‌رو است. وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی، اروپایی و اوکراینی نوشت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، این ایده را در سفرهای سپتامبر خود به مسکو و کی‌یف مطرح کردند. هسته پیشنهاد، فروش گاز روسیه از طریق واسطه‌ای آمریکایی است؛ سازوکاری که قرار است محدودیت‌های اروپا را دور بزند و هم‌زمان فرصت تجاری سودآوری برای سرمایه‌گذاران آمریکایی ایجاد کند. با این حال، ورود یک واسطه به معامله، به‌خودی‌خود موانع حقوقی اتحادیه اروپا را برطرف نمی‌کند. مذاکره‌کنندگان آمریکایی استدلال می‌کنند بازگشت به بازار سودآور اروپا می‌تواند انگیزه‌ای اقتصادی برای ولادیمیر پوتین باشد تا حملات علیه شبکه برق و تأسیسات انرژی اوکراین را متوقف کند. در مقابل، کی‌یف نیز از حق ترانزیت گازی که از خاکش عبور می‌کند درآمد خواهد داشت؛ منبعی که با فشار فزاینده جنگ بر بودجه اوکراین اهمیت یافته است. یکی از بخش‌های حساس طرح، سرنوشت درآمدهای روسیه است. به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، کاخ سفید پیشنهاد کرده عواید فروش گاز به حسابی امانی در کشوری ثالث واریز شود تا کرملین نتواند از آن برای تأمین هزینه جنگ استفاده کند. اما جزئیات اداره حساب، شرایط آزادسازی پول، مرجع نظارت و ضمانت برخورد با نقض آتش‌بس هنوز مشخص نیست. بدون چنین ترتیباتی، بازگشت فروش گاز ممکن است منابع مالی تازه‌ای در اختیار روسیه بگذارد، بی‌آنکه توقف حملات تضمین شود. این ابتکار ماه گذشته موقتا به حاشیه رفت؛ زمانی که کی‌یف زیر فشار ترامپ حملات به پالایشگاه‌های روسیه را نزدیک به دو هفته متوقف کرد، اما روسیه به بمباران زیرساخت‌های انرژی اوکراین ادامه داد. هم‌زمان، صادرات گازوئیل روسیه به آمریکا آغاز شد و واشینگتن توجه خود را به امکان دستیابی به توافق صلح گسترده‌تر معطوف کرد. با ازسرگیری حملات پهپادی اوکراین در پایان هفته گذشته و هدف قرارگرفتن سه پالایشگاه بزرگ روسیه طی سه روز، تلاش برای آتش‌بس انرژی بار دیگر اهمیت یافت. مذاکرات سه‌جانبه آمریکا، روسیه و اوکراین برای میانه نوامبر در ابوظبی در دست برنامه‌ریزی است.

مخالفت اروپا

با وجود انگیزه‌های اقتصادی، مخالفت اروپا مانع اصلی است. اتحادیه اروپا در چارچوب برنامه قطع وابستگی به مسکو، پایان واردات گاز روسیه را تا سال ۲۰۲۷ در قوانین خود گنجانده است. رهبران کشورهای بزرگ اروپایی تأکید دارند حتی توافق صلح کامل نیز لزوما بازگشت به خرید گاز روسیه را توجیه نمی‌کند. دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، در اکتبر گفت ممنوعیت واردات باید دائمی باشد، زیرا دیگر نمی‌توان به روسیه به‌عنوان تأمین‌کننده مطمئن اعتماد کرد. برخی مقام‌های اروپایی در گفت‌وگو با وال‌استریت ژورنال از لحن تندتری استفاده کرده‌اند. یک مقام ارشد از شمال اروپا احیای خرید گاز روسیه را خلاف اصولی دانسته که کشورهای اروپایی در جنگ اوکراین از آنها دفاع کرده‌اند. مقام دیگری از یک کشور بزرگ اروپایی، معامله اقتصادی با مسکو را به سازش نویل چمبرلین با آلمان نازی بر سر چکسلواکی تشبیه کرده است. این چرخش برای ترامپ نیز معنادار است. او در دوره نخست ریاست‌جمهوری، آنگلا مرکل، صدراعظم وقت آلمان را به دلیل حمایت از خط لوله نورد استریم ۲ به وابسته‌کردن کشورش به روسیه متهم می‌کرد و در سال ۲۰۱۹ تحریم‌هایی علیه آن وضع کرد. اکنون، به گفته مقام‌های آمریکایی، دولت او حتی بازگشایی احتمالی نورد استریم را بخشی از یک توافق امنیتی وسیع‌تر با روسیه می‌بیند. یک مقام آمریکایی استدلال کرده اشتباه مرکل پیشبرد خط لوله بدون رسیدن به ترتیبات امنیتی مورد قبول روسیه بوده است. با این همه، نورد استریم راه‌حل فوری نیست. خطوط نورد استریم ۱ و ۲ در انفجارهای زیرآبی سپتامبر ۲۰۲۲ به‌شدت آسیب دیدند و راه‌اندازی دوباره آنها مستلزم تعمیرات پرهزینه و عبور از موانع سیاسی و قانونی است. در مقابل، شبکه انتقال گاز دوران شوروی از میدان اورنگوی سیبری، از اوکراین به اسلواکی و سپس اتریش و آلمان متصل می‌شود و از نظر فنی سریع‌تر قابلیت راه‌اندازی دارد. جریان گاز از این مسیر تا پایان قرارداد ترانزیت در ابتدای ژانویه ۲۰۲۵ ادامه داشت و سپس متوقف شد.

جنگ ایران و فشار تازه بر بازار انرژی

اقتصاد انرژی اروپا نیز نسبت به آغاز جنگ دگرگون شده است. سهم روسیه از گاز مصرفی اروپا از حدود  ۴۵ درصد پیش از تهاجم سال ۲۰۲۲ به نزدیک ۱۱ درصد رسیده و گاز طبیعی مایع آمریکا اکنون حدود ۳۰ درصد تأمین را برعهده دارد. بخش باقی‌مانده گاز روسیه عمدتا به صورت محموله‌های مایع یا از مسیر ترک‌استریم به مجارستان و اسلواکی می‌رسد. بازگشت مسیر اوکراین می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد، اما خطر بازیابی اهرم فشار مسکو بر خریداران اروپایی را نیز مطرح می‌کند. جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر این معادله افزوده است. اختلال در صادرات گاز مایع قطر از خلیج فارس، رقابت اروپا و آسیا برای خرید محموله‌های جایگزین را شدت داده است. نهاد تنظیم‌گران انرژی اتحادیه اروپا اعلام کرده ذخایر زیرزمینی این اتحادیه در ۲۱ اکتبر فقط  ۷۵ درصد پر بود؛ رقمی پایین‌تر از میانگین ۹ساله. این نهاد همچنین برآورد کرده بحران خاورمیانه بین ۱۸ تا ۳۳ میلیارد یورو به هزینه واردات مقدار مشابه گاز افزوده است. بنابراین مقاومت سیاسی اروپا در شرایط فشار اقتصادی تازه‌ای آزموده می‌شود. در عین حال، سیاست حذف گاز روسیه مخالفان داخلی هم دارد. حزب آلترناتیو برای آلمان، از مخالفان اصلی دولت این کشور، بازگشت گاز ارزان روسیه را به یکی از محورهای انتخاباتی خود برای سال ۲۰۲۸ تبدیل کرده است. واشینگتن محاسبه می‌کند اگر کی‌یف از معامله‌ای حمایت کند که از خاموشی‌های زمستانی و بحران انسانی جلوگیری می‌کند، مخالفت دولت‌های اروپایی دشوارتر خواهد شد. کرملین نیز اجرای فوری پیشنهاد را دور از دسترس می‌داند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی پوتین، گفت شرایط میدانی امکان ازسرگیری انتقال گاز را نمی‌دهد و در آینده نیز همه ‌چیز به تمایل خریداران و فروشندگان بستگی دارد. بنابراین طرح واشینگتن فعلا نه مسیر قانونی روشنی در اروپا دارد، نه موافقت قطعی مسکو و نه سازوکاری تأییدشده برای جلوگیری از تأمین مالی جنگ. معادله پیش‌روی مذاکره‌کنندگان، کسب آتش‌بسی قابل راستی‌آزمایی در برابر امتیاز اقتصادی مشخص است؛ امتیازی که بدون ضمانت اجرا می‌تواند به بازسازی نفوذ انرژی روسیه بینجامد.