«شرق» از تناقضگویی واشینگتن برای تحمیل روایت خود در ماجرای توافق احتمالی گزارش میدهد:
تنگه هرمز در گیرودار محاصره و مدیریت
جمعه شب، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: «محاصره اکنون برداشته خواهد شد.» این جمله موجی از تفسیرها را برانگیخت؛ برخی آن را نشانه عقبنشینی واشینگتن از سیاست فشار حداکثری تلقی کردند. اما فاصله چندساعته میان این پیام و واکنشهای مقامات نظامی آمریکا نشان داد که احتمالا با یک مانور رسانهای و نه یک تصمیم عملیاتی مواجهیم.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، جمعهشب در پیامی ادعای «رفع محاصره دریایی ایران» را مطرح کرد، مقامات نظامی و دفاعی ایالات متحده از جمله فرماندهی مرکزی نیروی دریایی (سنتکام) و پیت هگست، وزیر جنگ، تأکید کردند محاصره «همچنان با قوت برقرار است». این تناقضگویی آشکار، صحنه پیچیدهای را در تنگه هرمز رقم زده است؛ جایی که همزمان ایران از طرح دائمیسازی مدیریت خود بر این آبراه استراتژیک خبر میدهد و قطر از «هزینه موقت» برای عبور کشتیها سخن میگوید.
پیام متناقض ترامپ؛ بلوف تبلیغاتی یا تغییر راهبرد؟
جمعه شب، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: «محاصره اکنون برداشته خواهد شد.» این جمله موجی از تفسیرها را برانگیخت؛ برخی آن را نشانه عقبنشینی واشینگتن از سیاست فشار حداکثری تلقی کردند. اما فاصله چندساعته میان این پیام و واکنشهای مقامات نظامی آمریکا، نشان داد که احتمالا با یک مانور رسانهای و نه یک تصمیم عملیاتی مواجهیم؛ هر چند اخبار از عبور یک کشتی ایران در صبح روز گذشته از محاصره دریایی خبر میدهند، اما ادعاهای رسمی آمریکاییها از ادامه حصر دریایی خبر میدهد.
فرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا در بیانیهای اعلام کرد: «محاصره نظامی بنادر ایران همچنان برقرار است». این بیانیه حتی جزئیات اقدامات تنبیهی علیه ناقضان را نیز شامل میشود و مدعی شده روی کشتیهایی که قصد عبور دارند آتش خواهند گشود.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، هم که در سنگاپور و در حاشیه اجلاس گفتوگوی شانگری-لا به سر میبرد، نیز ضمن تأیید ادامه محاصره، تاکید کرد ترامپ «صبور» است و تنها یک «توافق بزرگ» با ایران را میپذیرد. این اظهارات نشان میدهد پیام جمعه شب رئیسجمهور آمریکا احتمالا بیش از آنکه دستوری عملیاتی باشد، تلاشی برای القای چهرهای صلحطلب در آستانه مذاکرات جدید بوده است.
روایت میدانی ایران، محاصره همچنان پابرجاست
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم به نقل از دریانوردان ایرانی گزارش داد که «محاصره دریایی همچنان پابرجاست و کشتیها از سوی سنتکام، هشدار توقف و عدم اجازه عبور دریافت میکنند.» این گزارش، تناقض ادعای ترامپ با واقعیت عملیاتی را آشکار میکند. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، به این موضوع واکنش نشان داد: «ما باید ببینیم در عمل آیا واقعا به این حرفشان عمل خواهند کرد یا صرفا یک ادعای تبلیغاتی است؟ اگر این کار را انجام دهند، یعنی در واقع توقف کاری خلاف که از چند هفته پیش شروع کردند و از ابتدا نباید چنین اقدامی را مرتکب میشدند.» او با اشاره به ماهیت غیرقانونی محاصره از نگاه تهران، آن را «نقض آتشبس و اخلال در آزادی دریانوردی بینالمللی» توصیف کرد. این اظهارات نشان میدهد که ایران هر گونه تغییر در موضع آمریکا را صرفا در سطح عمل میپذیرد و نه در سطح شعار.
محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز با تندی بیشتری واکنش نشان داد و ترامپ را متهم کرد که «برای سومین بار در حال خیانت به دیپلماسی است» و افزود: «او با ادامه محاصره دریایی و زیادهخواهی در مذاکرات، بیش از پیش ثابت کرد که اهل مذاکره نیست و اهداف دیگری را دنبال میکند.»
قانونی کردن مدیریت انحصاری بر تنگه هرمز
در موازات تحولات اخیر، مجلس شورای اسلامی ایران در حال نهایی کردن طرحی است که به موجب آن، مدیریت و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به صورت قانون دائمی درمیآید. علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس، با تأکید بر اینکه «در حال حاضر مدیریت تنگه هرمز دست جمهوری اسلامی ایران است و کشتیها با اذن و اجازه ایران عبور میکنند» گفت: «این طرح بهزودی تصویب شده و به صورت یک قانون دائمی به تصویب خواهد رسید.»
سلیمی با اشاره به موافقتهای اولیه عمان که آبهای سرزمینی آن در سوی دیگر تنگه قرار دارد، تصریح کرد: «کل تنگه هرمز در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و حتی نقطهای از آن در آبهای آزاد نیست. بنابراین فقط ایران و عمان میتوانند درباره نحوه مدیریت آن تصمیمگیری کنند و هیچ کشور دیگری حتی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، در این زمینه حقی ندارند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که مقامات ایران قبلا نیز تأکید کردهاند «تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی ایران از دهها بمب هستهای مهمتر و ارزشمندتر است» و مدیریت آن «قابل معامله نیست».
رژیم ویژه برای روسیه و چین؛ پیامدهای ژئوپلیتیک
در این میان؛ ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در گفتوگو با خبرگزاری ریانووستی اعلام کرد که روسیه و چین از «رفتار ویژه و شرایط مساعد» برای تردد کشتیهای خود از تنگه هرمز برخوردار خواهند شد.
او این امتیاز را پاسخی به حمایتهای این دو کشور از ایران در «دشوارترین برههها» دانست.
این موضع، پیام روشنی برای واشنگتن و متحدان منطقهای آن دارد و اینکه ایران قصد دارد مدیریت تنگه هرمز را به ابزاری برای پاداشدهی به متحدان و اعمال فشار بر رقبا تبدیل کند. عزیزی همچنین هر گونه بحث درباره خروج اورانیوم غنیشده در مذاکرات با آمریکا را تکذیب کرد و گفت: «این مسئله به هیچ وجه در این مرحله از رایزنیها مطرح نیست.»
قطر، واسطهای با راهکار موقت
در میان این کشمکشها، قطر که همواره نقش میانجی در بحرانهای منطقه را ایفا کرده، پیشنهاد جدیدی مطرح کرده است. سعود بن عبدالرحمن آل ثانی، معاون نخستوزیر قطر، در کنفرانس شانگری-لا اعلام کرد که دوحه با «دریافت دائمی هزینه از کشتیهای عبوری» مخالف است، اما «یک هزینه موقت و محدود که برای پاکسازی مین یا اهداف مشابه استفاده شود، قابل مذاکره است.»
این موضع میانهروانه نشان میدهد قطر ضمن احترام به حقوق حاکمیت ایران بر تنگه، خواهان بازگشت هر چه سریعتر به شرایط عادی کشتیرانی است. با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران هنوز واکنشی به این پیشنهاد نشان نداده است.
برآیند تناقضها و چشمانداز پیشرو
وضعیت کنونی تنگه هرمز را میتوان نخست اینگونه دید که در سطح اعلامی آمریکا، تناقض آشکاری میان سخنان ترامپ و مواضع نظامیان او وجود دارد. این تناقض یا ناشی از هماهنگی ضعیف درون دولت آمریکاست یا تلاشی برای حفظ فشار حداکثری در عین القای چهرهای مذاکرهپذیر.
همچنین در سطح عملیاتی، فعلا گفته میشود که محاصره همچنان پابرجاست. گزارشهای میدانی دریانوردان ایرانی و بیانیه رسمی سنتکام، این واقعیت را تأیید میکند. بنابراین، ادعای «رفع محاصره» ترامپ در حال حاضر فاقد مصداق عینی است.
در سطح حقوقی و حاکمیتی هم ایران با طرح دائمیسازی مدیریت تنگه هرمز در مجلس، به دنبال تغییر قواعد بازی است. این اقدام در صورت تصویب و همراهی عمان، میتواند معادلات قدرت در خلیج فارس را به نفع تهران تغییر دهد.
در این بین در سطح دیپلماتیک، قطر به عنوان واسطه، راهکار «هزینه موقت» را مطرح کرده که میتواند نقطه شروعی برای مصالحه باشد. اما شرط ایران برای «عمل نه شعار» از سوی آمریکا و نیز تأکید بر عدم مذاکره درباره مدیریت تنگه، نشان میدهد تهران در موضعی انعطافناپذیرتر از گذشته قرار دارد.
به نظر میرسد روزهای آینده از حیث تحولات میدانی در تنگه هرمز حیاتی باشد. اگر نیروی دریایی آمریکا عملاً رفتاری مغایر با محاصره از خود نشان دهد، میتوان به کاهش تنش امیدوار بود. اما اگر ادعای ترامپ صرفاً یک مانور تبلیغاتی و بدون تغییر عملی باقی بماند، نه تنها اعتماد ایران جلب نخواهد شد، بلکه تهران با شتاب بیشتری طرح مدیریت انحصاری بر این آبراه راهبردی را به اجرا خواهد گذاشت. در آن صورت، تنگه هرمز از یک نقطه ترانزیتی تحت فشار، به صحنه رویارویی دو مدل حاکمیت تبدیل خواهد شد.
