ونزوئلا زیر آوار

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌شرق: شهرهای شمال ونزوئلا پس از دو زمین‌لرزه پیاپی، به صحنه جست‌وجوی بی‌وقفه میان آوار تبدیل شده‌اند. همسایه‌ها در محله‌های آسیب‌دیده کنار هم ایستاده‌اند، خاک و بتن را با دست کنار می‌زنند و دنبال نشانی از عزیزان گمشده می‌گردند. مقام‌های ونزوئلا می‌گویند شمار رسمی قربانیان تا ‌ روز جمعه به بیش از 600 نفر رسیده و دست‌کم چهار هزار و ۳۰۰ نفر زخمی شده‌اند. کارلوس آلوارادو، وزیر بهداشت ونزوئلا، این آمار را در گفت‌وگو با رسانه دولتی اعلام کرد، اما همین عدد هم پایان ماجرا نیست؛ هزاران نفر هنوز مفقود گزارش شده‌اند و عملیات نجات ادامه دارد.

دو زمین‌لرزه به بزرگی 7.2 و 7.5 که عصر چهارشنبه رخ دادند، از قدرتمندترین زلزله‌های ونزوئلا در بیش از یک قرن اخیر بودند و لرزش آنها در سراسر منطقه حس شد. سازمان بین‌المللی مهاجرت اعلام کرده ممکن است تا 6.7 میلیون نفر در ونزوئلا تحت تأثیر این زمین‌لرزه‌ها قرار گرفته باشند؛ از این میان، حدود دو میلیون نفر فقط در کاراکاس زندگی می‌کنند. لویس پیس، مدیر منطقه‌ای صلیب سرخ بین‌المللی در قاره آمریکا، گفته مردم هنوز از بازگشت به خانه‌هایشان، وحشت دارند.

تصویرهای تلویزیون دولتی ونزوئلا از نجات مجروحان، عمق فاجعه را نشان می‌داد. کودکان خاک‌آلود و خونین از زیر آوار بیرون کشیده شدند. در یکی از صحنه‌ها، زنی زیر یک تخته سیمانی گیر افتاده بود و فقط پای او از میان آوار دیده می‌شد؛ امدادگران سرانجام توانستند او را زنده بیرون بکشند. با این حال، در ساعت‌های نخست پس از زلزله، بیرون از کاراکاس تیم‌های رسمی جست‌وجو دیده نمی‌شدند و مردم محله‌ها بار اصلی نجات را روی دوش گرفتند.

منطقه ساحلی لا گوایرا، در شمال کاراکاس، یکی از سخت‌ترین ضربه‌ها را خورد. فرودگاه اصلی کشور در همین منطقه قرار دارد و به‌دلیل آسیب‌دیدگی بسته شد؛ اتفاقی که ورود کمک‌ها و سامان‌دادن عملیات امدادی را پیچیده‌تر کرد. لا گوایرا با فاجعه بیگانه نیست. رانش گل سال ۱۹۹۹ در همین منطقه هزاران نفر را کشت و یکی از تلخ‌ترین بلایای طبیعی تاریخ ونزوئلا نام گرفت. حالا، یک بار دیگر، همین ساحل میان کوه و دریا به محلی برای سوگ ملی تبدیل شده است.

صبح پنجشنبه، بسیاری از مردم با چشم‌هایی خیره به شهرهایی نگاه می‌کردند که دیگر شبیه دیروز نبودند. ساختمان‌ها به اسکلت‌های بتنی تبدیل شده بودند، مبلمان از پنجره‌های شکسته آویزان مانده بود و خیابان‌ها شکاف برداشته بودند. خانواده‌ها برگه‌های دست‌نویس و عکس مفقودان را روی دیوارها می‌چسباندند. ونزوئلایی‌های خارج از کشور هم به دلیل اختلال در خطوط تلفن، برای تماس با خانواده‌هایشان تقلا می‌کردند. در مرکز کاراکاس، صدها نفر شب را در پارک‌ها، پارکینگ‌ها و فضاهای باز گذراندند.

جست‌وجو با دست خالی

در میان آوار، روایت‌های انسانی فاجعه از اعداد سنگین‌تر بودند. دایانا دلگادو، مادر سه فرزند، می‌پرسید ماشین‌آلات سنگینی که مقام‌های دولتی وعده داده بودند کجاست. او می‌گفت این خود مردم‌ هستند که میان ساختمان‌های فروریخته می‌گردند. دایانا دنبال پسر هشت‌ساله مفقودش بود و فقط یک سؤال داشت: «می‌خواهم بدانم فرزندم کجاست، زیر آوار گیر افتاده یا در پناهگاه است».

مقام‌های ونزوئلا اعلام کردند تیم‌های نجات را از دیگر نقاط کشور به لا گوایرا منتقل می‌کنند. اما مردم در محل، سرعت کمک‌رسانی را کافی نمی‌دانستند. در لا گوایرا، کریستین کارنیو به ساختمان آپارتمانی سوخته و کج‌شده خود نگاه می‌کرد و می‌گفت همه چیزش را از دست داده است. او اضافه کرد احتمالا هنوز کسانی داخل ساختمان مانده‌اند و نتوانسته‌اند بیرون بیایند. کلمه‌ای که به کار برد ساده بود: ویران‌کننده.

با این همه، میان ویرانی لحظاتی از امید هم ثبت شد. رسانه‌ها از جوانی به نام لئاندرو گفتند که در منطقه سن برناردینو کاراکاس روی برانکارد از زیر آوار بیرون آورده شد و مردم برایش کف زدند. تلویزیون عمومی ونزوئلا نیز تصویر دختری را پخش کرد که خاک‌آلود، با کمک امدادگران از خرابه بیرون آمد و خود را در یک سویشرت تیره پیچید. خوزه لوییس نونییس، رئیس تیم نجات شهری کاراکاس گفت او در یک ساختمان ۱۰ طبقه در لا گوایرا پیدا شده که «مثل پنکیک» صاف شده بود. او گفت باید قدرت، اراده و میل این دختر به زندگی را برجسته کرد.

دولت رودریگز زیر فشار

این فاجعه طبیعی، نخستین آزمون بزرگ دلسی رودریگز رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا است؛ معاون پیشینی که در ژانویه 2026، پس از دستگیری و برکناری نیکولاس مادورو از قدرت توسط آمریکا، زمام امور را به دست گرفت. ونزوئلا بیش از یک دهه است با آشفتگی اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند و بسیاری از مردم مشروعیت جریان سیاسی‌ را که رودریگز نمایندگی می‌کند، نمی‌پذیرند. اکنون همین دولت باید هم آوار را جمع کند، هم خشم مردم را مهار کند، هم اعتماد ازدست‌رفته را بازسازی کند.

رودریگز چهارشنبه‌شب در خطاب به ملت، وضعیت اضطراری اعلام کرد. او گفت دولت یک صندوق ۲۰۰ میلیون دلاری برای بازسازی بیمارستان‌ها و خانه‌های آسیب‌دیده ایجاد می‌کند. یک روز بعد نیز از کسب‌وکارها خواست ماشین‌آلات سنگین ساختمانی را برای عملیات نجات در اختیار بگذارند. جمله او کوتاه بود: «امیدواریم هرچه بیشتر انسان زنده نجات دهیم». اما برای خانواده‌هایی که شب را کنار آوار گذرانده‌اند، امید بدون بیل مکانیکی، جرثقیل و تیم تخصصی خیلی زود فرسوده می‌شود.

در کنار کمبود تجهیزات، مسئله اطلاعات هم حیاتی شد. کمی پس از آنکه مقام‌های سازمان ملل در ونزوئلا از دولت خواستند محدودیت‌های شبکه‌های اجتماعی را بردارد تا مردم بتوانند به اطلاعات احتمالا نجات‌بخش دسترسی پیدا کنند، کاربران داخل کشور دوباره توانستند به شبکه ایکس دسترسی پیدا کنند. این شبکه از آگوست ۲۰۲۴ توسط مادورو مسدود شده بود؛ اقدامی برای محدودکردن تبادل اطلاعات میان مخالفانی که ادعای پیروزی او در انتخابات جولای را رد می‌کردند. زلزله نشان داد سانسور در روز بحران فقط شامل سیاست نیست؛ می‌تواند جان مردم را هم درگیر کند.

در خارج از ونزوئلا هم کمک‌ها به راه افتاد. ینس لارکه، سخنگوی دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل گفت حدود هزار امدادگر در قالب ۲۵ تیم جست‌وجو و نجات از سراسر جهان راهی ونزوئلا می‌شوند. مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا که پس از زلزله با رودریگز صحبت کرد، گفت ایالات متحده بی‌درنگ کمک‌های لازم را اعزام می‌کند. او وعده داد پاسخ دولت آمریکا بزرگ، سریع و مؤثر خواهد بود، هرچند پذیرفت بسته‌شدن فرودگاه اصلی ونزوئلا در نزدیکی کاراکاس چالش لجستیکی ایجاد کرده است. تلویزیون ونزوئلا جمعه ورود امدادگران، سگ‌های جست‌وجو و تجهیزاتی از اسپانیا، از جمله دوربین‌ها و رادارهای نفوذ به زمین را نشان داد. پیش‌تر، امدادگران شیلی به یک پایگاه نظامی در آراگوا رسیده بودند و تیمی شامل ۸۰ متخصص و ۸ سگ زنده‌یاب از سوئیس فرود آمد. ترکیه اعلام کرد دو پرواز از استانبول با نیروهای نظامی، پزشکی و نجات و دو سگ جست‌وجو اعزام می‌کند. چین نیز گفت کمک می‌فرستد و رهبران قطر، برزیل، پرتغال و کانادا وعده پشتیبانی دادند. تیم‌های نجات السالوادور و جمهوری دومینیکن نیز همراه کمک‌های مکزیک وارد ونزوئلا شدند.

دو ضربه روی گسل بوکونو

دو زمین‌لرزه ونزوئلا از نوع «دوبلت» بودند؛ یعنی دو زلزله با بزرگی مشابه، در فاصله زمانی و مکانی نزدیک رخ دادند. سازمان زمین‌شناسی آمریکا می‌گوید ابتدا زلزله 7.2 ریشتری آمد و فقط ۳۹ ثانیه بعد، لرزه 7.5 ریشتری دوم رخ داد. با این دو ضربه پیاپی، ساختمان‌ها را در کاراکاس و اطراف آن فروریخت و به گفته مقام‌ها، لا گوایرا به یکی از کانون‌های اصلی تلفات و ویرانی تبدیل شد.

کریستین گوله، مدیر مرکز علوم زمین‌لرزه سازمان زمین‌شناسی آمریکا در کالیفرنیا، به آسوشیتدپرس گفته دوبلت‌ها به اندازه زلزله‌های معمول، که یک شوک اصلی و چند پس‌لرزه کوچک‌تر دارند، رایج نیستند؛ اما در هر نقطه جهان ممکن است رخ دهند. به گفته او، دوبلت‌ها معمولا از ساختار پیچیده گسل خبر می‌دهند؛ وضعیتی که در ونزوئلا دیده می‌شود. گسل بوکونو در امتداد ستون فقرات کوه‌های آند در ونزوئلا حدود ۵۰۰ کیلومتر امتداد دارد. در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز دوبلتی با بزرگی 6.2 و 6.3 در غرب کاراکاس رخ داد و دست‌کم یک کشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر جا گذاشت.

عامل زمین‌لرزه‌های چهارشنبه، شکاف در جایی بود که صفحه کارائیب و صفحه آمریکای جنوبی به هم می‌رسند. صفحه کارائیب در شمال ونزوئلا نسبت به صفحه آمریکای جنوبی با میانگین حدود دو سانتی‌متر در سال به سوی شرق حرکت می‌کند. کریستین گوله این جابه‌جایی را بزرگ توصیف کرده و آن را در حد گسل سن آندریاس دانسته است. حرکت این بار از نوع امتداد لغزش کم‌عمق بود؛ یعنی دو بلوک سنگی به شکل افقی در کنار هم لغزیدند.

ونزوئلا نزدیک چند گسل قرار دارد، اما به دلیل جایگاهش میان صفحه‌های آمریکای جنوبی و کارائیب، زمین‌لرزه‌های بسیار قوی در آن به اندازه برخی مناطق دیگر آمریکای لاتین رایج نیستند. سازمان زمین‌شناسی آمریکا می‌گوید در قرن گذشته، فقط هفت زمین‌لرزه با بزرگی ۶ یا بیشتر در نزدیکی محل زلزله تازه رخ داده است. زمین‌لرزه‌های جداگانه‌ای نیز در سال‌های ۲۰۰۹، ۱۹۸۹ و ۱۹۷۵ ثبت شده‌اند. مرگ‌بارترین زلزله معاصر ونزوئلا در جولای ۱۹۶۷ رخ داد؛ زلزله‌ای با بزرگی 6.6 که صدها نفر را کشت.

اکنون پرسش مردم این است که آیا زمین دوباره خواهد لرزید. دانشمندان نمی‌توانند زمان زلزله را پیش‌بینی کنند، اما پس‌لرزه پس از زمین‌لرزه‌های بزرگ رایج است. سازمان زمین‌شناسی آمریکا اعلام کرده احتمال وقوع دست‌کم یک پس‌لرزه با بزرگی ۴ در هفته آینده ۹۹ درصد است و احتمال رخ‌دادن پس‌لرزه‌ای با بزرگی ۶ نیز ۲۴ درصد  برآورد می‌شود.