حریم تهران؛ از کنترلگری تا پناهگاه تابآوری در بحران
حریم تهران در سالهای اخیر بیشتر با نگاه محدودکننده و کنترلی مدیریت شده است؛ اما در شرایطی که سناریوهای بحرانهای جنگی، زیرساختی و زیستمحیطی بیش از گذشته مطرح میشود، نگاه به این پهنه جغرافیایی در حال تغییر است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
حریم تهران در سالهای اخیر بیشتر با نگاه محدودکننده و کنترلی مدیریت شده است؛ اما در شرایطی که سناریوهای بحرانهای جنگی، زیرساختی و زیستمحیطی بیش از گذشته مطرح میشود، نگاه به این پهنه جغرافیایی در حال تغییر است. در نشستی تخصصی که با حضور پژوهشگران حوزه شهرسازی، جغرافیا و مدیریت شهری برگزار شد، حریم تهران نه یک محدوده حاشیهای، بلکه بهعنوان «پناهگاه اضطراری و ناحیه پشتیبان کلانشهر» بازتعریف شد. در این نشست، محمدامین خراسانی، دانشیار دانشگاه تهران، با اشاره به مجموعهای از بحرانهای همزمان شامل ژئوپلیتیک، فرونشست زمین و ضعف حکمرانی، تأکید کرد که حریم تهران از یک موضوع صرفا شهری به یک مسئله امنیت ملی تبدیل شده است. به گفته او، این پهنه باید در سه سطح کلیدی شامل تأمین غذا، انرژی و اسکان اضطراری بازآرایی شود و برای این منظور ایجاد شبکه یکپارچه پشتیبانی و تقویت زنجیرههای کوتاه تأمین ضروری است. او همچنین با انتقاد از وضعیت موجود مدیریت منابع آب گفت بخش عمدهای از آب تهران خارج از حریم تأمین میشود و این موضوع شکنندگی کلانشهر را افزایش داده است. خراسانی تشکیل ساختارهای فرابخشی، از جمله سازوکارهای هماهنگکننده در سطح حریم و نیز شناسنامهدار شدن منابعی مانند قنوات و آبخوانها را از الزامات مدیریت آینده دانست. در بخش دیگری از نشست، معصومه قربانی، کارشناس معاونت عمران و توسعه امور شهری و روستایی وزارت کشور، با اشاره به تجربه بحرانهای گذشته، از جمله جنگ و زلزله، تأکید کرد که تخلیههای ناگهانی و بدون برنامهریزی شهری، موجب اختلال در خدماترسانی و سردرگمی جمعیتی میشود. او حریم تهران را به دلیل وجود اراضی باز، دسترسی به شبکه بزرگراهی و فاصله مناسب از مراکز پرتراکم، یکی از گزینههای اصلی اسکان اضطراری در شرایط بحران دانست. قربانی همچنین بر ضرورت تعیین نهاد متولی مشخص برای مدیریت حریم تأکید کرد و گفت نبود ساختار واحد تصمیمگیر در این حوزه، یکی از چالشهای اصلی مدیریت شهری است. به گفته او، تدوین بانک اطلاعاتی اراضی مناسب اسکان اضطراری، تجهیز سایتهای منتخب، طراحی سناریوهای تخلیه و ایجاد انبارهای منطقهای از جمله اقدامات فوری در این حوزه است. مهران احسانی، پژوهشگر مطالعات شهرسازی و معماری مرکز هم در این نشست با اشاره به ماهیت بحرانهای کوتاهمدت، بر ضرورت تغییر الگوی تخلیه جمعیت تأکید کرد و گفت باید از تخلیه متمرکز و هیجانی به سمت «تخلیه شبکهای» حرکت کرد. او ایجاد کریدورهای تخلیه، تأمین زیرساختهای موقت آب، برق و درمان سیار و تجهیز فضاهای عمومی برای اقامت کوتاهمدت را از الزامات مدیریت بحران دانست. احسانی همچنین تصریح کرد که حریم تهران باید بهعنوان پناهگاه اضطراری فعال و محور جذب خدمات سریع عمل کند. به گفته او، تحقق این هدف مستلزم پیشبینی پهنههای جذب اضطراری، تجهیز زیرساختهای موقت، طراحی مسیرهای تخلیه ایمن و ایجاد نظام فرماندهی چندسطحی است.
او تأکید کرد که حریم تهران در شرایط جنگی میتواند حلقه دوم تابآوری کلانشهر باشد؛ اما تحقق این نقش، نیازمند عبور از نگاه صرفا کنترلی و حرکت به سمت برنامهریزی عملکردی و آیندهنگر در این پهنه است.
