افزایش شدید قیمت نفت به پکن ضربه محکمی وارد نمیکند
چین از بحران پیروز بیرون میآید؟
در حالی که تهدید حملات ایران باعث شده نفتکشهایی که قرار بود به مقصد آسیا حرکت کنند در خلیج فارس متوقف شوند، برخی جمهوریخواهان برجسته آمریکا این وضعیت را نوعی پیروزی اقتصادی بر یک ابرقدرت رقیب میدانند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در حالی که تهدید حملات ایران باعث شده نفتکشهایی که قرار بود به مقصد آسیا حرکت کنند در خلیج فارس متوقف شوند، برخی جمهوریخواهان برجسته آمریکا این وضعیت را نوعی پیروزی اقتصادی بر یک ابرقدرت رقیب میدانند.
سناتور لیندزی گراهام این هفته در شبکه فاکسنیوز گفت: این کابوس یک کابوس برای چین است. واشنگتنپست نوشته است: اختلالی که جنگ با ایران ایجاد کرده ممکن است داستان دیگری درباره چین را نشان دهد: اینکه سالها آمادهسازی برای یک بحران جهانی انرژی باعث شده این کشور و اقتصادش نسبت به بسیاری از کشورها موقعیت بهتری برای تحمل افزایش بلندمدت قیمت نفت و گاز داشته باشد.
اقتصاد چین به آسانی فلج نمیشود
چین با ایجاد ذخایر عظیم نفت خام، پیشبرد تهاجمی خودروهای برقی و سرمایهگذاریهای گسترده در زغالسنگ، انرژیهای تجدیدپذیر و ذخیرهسازی باتری تلاش کرده اقتصاد خود را در برابر کمبودهای احتمالی نفت در آینده مقاوم کند؛ کمبودهایی که زمانی میتوانستند ضربهای فلجکننده به این کشور وارد کنند. همزمان با گسترش کیلومترها مزرعه خورشیدی و بادی و ساخت نیروگاههای زغالسنگ جدید، برخی کارشناسان انرژی چین را کشور برقمحور نامیدهاند؛ کشوری که بیش از پیش با برقی که در داخل تولید میکند اداره میشود، نه با سوختهای فسیلی وارداتی.
اکنون با افزایش قیمت نفت و در حالی که دونالد ترامپ درباره مدت ادامه جنگ با ایران پیامهای متناقضی میدهد، این راهبرد چین در حال آزمودهشدن است. اقتصاد چین مانند دیگر اقتصادهای جهان با چالشهای جدی ناشی از افزایش هزینه انرژی روبهرو خواهد شد، اما ممکن است در نهایت بتواند از این بحران فرصت ژئوپلیتیکی به دست آورد. سرمایهگذاریهای اخیر چین در حوزه انرژی باعث شده این کشور در برابر شوکهای قیمتی سوختهای فسیلی مقاومتر از کشورهایی باشد که در گسترش و تنوعبخشی به اقتصاد انرژی خود عقب ماندهاند؛ از جمله ایالات متحده و متحدانش در اروپا.
پیشبینیای که غلط از آب درآمد
چندین رئیسجمهور آمریکا در سالهای اخیر از راهبرد انرژی «همه گزینهها روی میز» صحبت کردهاند؛ عبارتی که باراک اوباما و بعدتر ترامپ برای وعده سرمایهگذاری در انواع مختلف منابع انرژی از آن استفاده کردند. اما رهبران آمریکا در عمل نتوانستهاند منابع مالی و اراده سیاسی لازم برای اجرای کامل چنین راهبردی را فراهم کنند. حملات اخیر ترامپ به انرژی بادی، خورشیدی و خودروهای برقی باعث شده چین در این حوزهها (هم به عنوان تولیدکننده و هم مصرفکننده) فاصله خود را بیشتر کند. در همین حال، ذخایر راهبردی نفت آمریکا در دوران دولت بایدن به شکل قابل توجهی کاهش یافت و محدودیتهایی که آن دولت برای صدور مجوز تأسیسات جدید صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) وضع کرد، صنعت انرژی را خشمگین ساخت. دولتهای مختلف آمریکا هم بارها وعده دادهاند نسل جدیدی از نیروگاههای هستهای ارزانتر بسازند، اما در عمل موفق نشدهاند پروژههای زیادی اجرا کنند؛ در حالی که چین پیوسته ساخت رآکتورهای جدید را آغاز میکند. در مقابل، سالها سرمایهگذاری پیوسته چین ظرفیت عظیمی برای مقابله با شوکهای انرژی در اختیار این کشور گذاشته است. تولید داخلی نفت چین فقط حدود یکچهارم نیاز آن را تأمین میکند، اما ذخایر نفتی این کشور بسیار بیشتر از آمریکاست. طبق برآورد شرکت تحلیلی کپلر، چین حدود ۱.۳ میلیارد بشکه نفت ذخیره دارد. این میزان میتواند بیش از شش ماه اختلال در واردات نفت چین از طریق تنگه هرمز را جبران کند؛ همان مسیری که پیش از این نیمی از واردات نفت چین و یکسوم گاز طبیعی وارداتی آن از آن عبور میکرد، اما اکنون به دلیل حملات ایران عملا فلج شده است. چین همچنین در سالهای اخیر با سرعت زیادی نیروگاههای زغالسنگ جدید ساخته است و اکنون ظرفیت تولید برق آنقدر زیاد است که همه این نیروگاهها لازم نیست با حداکثر توان کار کنند. این ظرفیت مازاد میتواند در مواقع بحران فعال شود تا از اختلال در صنایع سنگین و شبکه برق کشور جلوگیری کند.
راهبرد چین چیست؟
کاهش وابستگی به سوختهای وارداتی پیش از وقوع بحران بعدی، محور اصلی این راهبرد بوده است. چین همچنین در تولید و استفاده از خودروهای برقی پیشتاز است. اکنون بیش از نیمی از خودروهای فروختهشده در این کشور برقی هستند و خریداران در کشورهای دیگر نیز مشتاق خرید مدلهای چینیاند. به گفته آژانس بینالمللی انرژی، این تغییر مسیر از موتورهای وابسته به نفت و گاز باعث شده رشد مصرف سوختهای فسیلی در چین بهشدت محدود شود و از ایجاد تقاضای جدیدی معادل ۱.۲ میلیون بشکه نفت در روز از سال ۲۰۱۹ تاکنون جلوگیری شود. همچنین طبق گزارش مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، گاز طبیعی فقط چهار درصد برق چین را تأمین میکند.
نقطه ضعف آمریکا چیست؟
در مقابل، آمریکا نتوانسته از موج جهانی استقبال از خودروهای برقی بهخوبی استفاده کند و شبکه برق آن تا حدی نادیده گرفته شده که اکنون قیمت برق در بسیاری از نقاط کشور در حال افزایش است و شرکتهای فناوری حتی برای تأمین انرژی مورد نیاز پروژههای هوش مصنوعی خود با مشکل مواجهاند. ترامپ هم اخیرا با توقف پروژههای تقریبا تکمیلشده و حذف برخی مشوقها، رشد انرژی بادی و خورشیدی را کند کرده است. با این حال، هیچ کشوری از بحران انرژی ناشی از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران کاملا در امان نیست و چین هم از این قاعده مستثنا نیست. با وجود تلاشهای چین برای کاهش وابستگی کارخانهها به نفت و گاز، برخی صنایع هنوز جایگزین مناسبی پیدا نکردهاند. سوختهای فسیلی وارداتی همچنان برای راهاندازی کارخانهها و تولید مواد اولیه بسیاری از محصولات ضروری است. حتی تولید شیشه برای پنلهای خورشیدی یا ساخت باتریهای عظیم شبکه برق که چین در داخل نصب میکند و به خارج صادر میکند، به مواد شیمیایی مشتقشده از نفت و گاز نیاز دارد.
چین ممکن است از شوک انرژی ناشی از جنگ ایران هم سود ببرد، زیرا در چنین شرایطی میتواند به عنوان شریکی قابل قبولتر برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر مطرح شود. جیسون بوردوف، مدیر مرکز سیاست انرژی جهانی، میگوید:
اگر مثلا در اروپا باشید، شاید قبلا تمایلی نداشتید وابستگیتان به چین را برای همه چیزهای مورد نیاز برای برقیسازی، مثل مواد معدنی حیاتی، باتریها و پنلهای خورشیدی افزایش دهید. اما در جهانی که بازار نفت و گاز هم بسیار پرریسک به نظر میرسد، وابستگی بیشتر به چین برای انرژی ممکن است شکل دیگری به خود بگیرد.
اینکه چین تا چه اندازه بتواند از آشفتگی فعلی در بازار انرژی استفاده کند، بستگی زیادی به مدت و جهت ادامه بحران دارد. اگر ثبات بهسرعت به ایران بازگردد و تنگه هرمز دوباره باز شود، تأثیر این درگیری بر اقتصاد انرژی جهان محدودتر خواهد بود.
اما چشمانداز بازگشت سریع به شرایط پیش از حملات آمریکا به ایران که دو هفته پیش آغاز شد، هر روز تیرهتر میشود؛ زیرا درگیریها در منطقه گسترش یافته و زیرساختهای نفتی و مسیرهای کشتیرانی هدف حمله قرار گرفتهاند. ریچارد نفیو، مشاور سابق ایران در دولتهای اوباما و بایدن، میگوید اگر اختلال در بازار انرژی طولانی شود، برای رهبران چین یک فرصت یادگیری مهم هم ایجاد میکند. تهدیدهای چین برای یکپارچهسازی تایوان همیشه این پرسش را مطرح کرده که وابستگی چین به نفت خارجی چه تأثیری بر چنین اقدامی خواهد داشت؛ زیرا حمله به تایوان احتمالا با تحریم و قطع صادرات انرژی روبهرو خواهد شد. او میگوید چین اکنون در واقع یک تمرین واقعی از پیامدهای تحریم یا تحریم انرژی را مشاهده میکند، در حالی که همزمان میتواند عملکرد تسلیحات و تاکتیکهای ارتش آمریکا را نیز در میدان عمل ببیند.
نفیو میگوید: راههایی وجود دارد که چین بتواند در بلندمدت از کل این وضعیت به نفع خود استفاده کند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
