ناتو و دو گرایش امنیت جهانی
سازمان آتلانتیک شمالی، موسوم به ناتو، با دو گرایش استراتژیک روبهرو است؛ ژئوپلیتیک فراآتلانتیک و ژئوپلیتیک فراپاسیفیک، چالش بزرگ ناتو است. ماجراهای ژئوپلیتیک فراآتلانتیک دربرگیرنده سرزمینهای دو سوی اقیانوس اطلس، از خاکستر جنگ دوم برخاست و با شکلگیری پیمان ورشو و تهدیدات شوروی بلوک شرق در دوران جنگ سرد شدت گرفت.
سازمان آتلانتیک شمالی، موسوم به ناتو، با دو گرایش استراتژیک روبهرو است؛ ژئوپلیتیک فراآتلانتیک و ژئوپلیتیک فراپاسیفیک، چالش بزرگ ناتو است. ماجراهای ژئوپلیتیک فراآتلانتیک دربرگیرنده سرزمینهای دو سوی اقیانوس اطلس، از خاکستر جنگ دوم برخاست و با شکلگیری پیمان ورشو و تهدیدات شوروی بلوک شرق در دوران جنگ سرد شدت گرفت.
با فروپاشی اتحاد شوروی، ژئوپلیتیک فراآتلانتیک اهمیت گذشته خود را ندارد؛ در این میان، تنها توسعهطلبی ارضی روسیه و جنگ اوکراین و تهدید کشورهای کوچک حوزه بالتیک از سوی روسیه، نقش ناتو و موضوعات ژئواستراتژیک را در شرق اقیانوس اطلس پررنگتر کرد. ژئوپلیتیک فراپاسیفیک خطرات پنهانی داشته است که میتواند امنیت جهانی را تهدید کند. اما در سازمان ناتو، استراتژی یکسانی در قبال ژئوپلیتیک فراپاسیفیک وجود ندارد؛ بهطوری که آمریکا و کشورهای اروپایی درباره ژئوپلیتیک فراپاسیفیک گرایش یکسانی ندارند. حوزه پاسیفیک محدودهای ناهمگن با کانونهای فعال نظامی چین و کره شمالی است. اروپا توجه کمتری به مخاطرات حوزه پاسیفیک دارد. اروپاییها روسیه و جنگ اوکراین را خطری نزدیک میپندارند. تلاش آنها در راستای حمایت از کشورهای کوچک حوزه بالتیک و حفاظت از مرزهای اروپاست. این در حالی است که با نادیدهگرفتن تهدیدات در حوزه پاسیفیک، امنیت جهانی با دشواری بزرگی روبهرو خواهد شد. ژئوپلیتیک فراپاسیفیک برای آمریکا حساسیت بیشتری دارد؛ زیرا مرزهای غربی این کشور در برابر تهدیدات روزافزون چین قرار دارد. اما این خطرات و تهدیدات در آینده محدود به حوزه اقیانوس آرام نخواهد بود.
فرجام ناتو را یک دهه پیش بیان کردم و در اسفند سال 1395 در میان ناباوریها در شهروند نوشتم: «فرجام استراتژیک ناتو، کمرنگشدن نقش و محو تدریجی این سازمان است. زمینه شکلگیری ناتو دیگر وجود ندارد. با فروپاشی شوروی، پیمان ورشو فرو ریخت و بنیان ناتو بر هم خورد. اما آیا نبود ناتو به ایجاد یک خلأ ژئوپلیتیک در جهان منجر خواهد شد؟». در کنار آن پیشبینی، امروز بر این باورم که با تضعیف روسیه، دیگر این کشور تهدیدی جدی برای اروپا نخواهد بود و این از اتکای اروپا به ناتو خواهد کاست؛ یک دگرگونی ژرف درباره ناتو و روابط فراآتلانتیکی. استراتژیستهای اروپایی باید به این باور برسند؛ ژئوپلیتیک فراپاسیفیک یک استراتژی با پراکندگی ژئوپلیتیک، ناهمگون و بااهمیت است.
