حیوانات، قربانیان خاموش جنگها
سپهر سلیمی
حیوانات هر کجا که باشند، از زمین تا دریا جزء قربانیان اصلی جنگها هستند. قربانیانی که ناگهان در میان جنگ انسانها گرفتار میشوند؛ درحالیکه هیچ نقشی در ایجاد آن نداشتهاند. در این یادداشت با نگاهی به مقاله منتشرشده در وبسایت مؤسسه CEOBS که به بررسی تعارضات فعالیتهای نظامی و محیط زیست میپردازد، به مهمترین آسیبهایی که در جنگها متوجه حیوانات میشود، اشاره میکنم.
حتی پیش از شروع هر جنگی، حیوانات برای ساخت و آزمایش سلاحهای جنگی کشته میشوند. گوسفند و خوک ازجمله حیواناتی هستند که برای بررسی نحوه ایجاد جراحت با گلوله در بدن موجود زنده مورد استفاده قرار میگیرند. همچنین در آزمایشگاهها حیوانات زیادی برای ساخت سلاحهای بیولوژیک مورد سوءاستفاده قرار میگیرند. یکی از عوامل اصلی آسیبدیدن حیوانات در جنگها به تضعیف دولتها و سیستمهای حفاظت از حیات وحش مربوط میشود. در نبود دولت مقتدر، فرصت برای سوءاستفاده و تعرض به مناطق حفاظتشده حیات وحش ایجاد میشود. همچنین دسترسی افراد غیرمسئول به اسلحه به افزایش شکار منجر میشود. ضمن اینکه پس از جنگ نیز کشورهای جنگزده به واسطه بحرانهای اقتصادی فراوان توجه کمی به حفظ محیط زیست و بهویژه حیوانات دارند و این امر در نقطه انتهایی اولویتهای آنها قرار میگیرد. حیواناتی که برای مصارف غذایی پرورش داده میشوند، از قربانیان اصلی جنگها هستند. این حیوانات در مزارع به مراقبت دائمی انسان نیاز دارند و در شرایط جنگی احتمال مرگ آنها بر اثر گرسنگی، بمباران، دسترسینداشتن به خدمات بهداشتی یا کشتار از سوی مردم محلی زیاد است. در حین جنگ، سگهای مینیاب از قربانیانی هستند که روی مینها منفجر میشوند. همچنین پس از جنگ نیز مینهای باقیمانده تا سالها و دههها قربانی میگیرد. پلنگ برفی در افغانستان ازجمله قربانیان ۱۰ میلیون مین باقیمانده از جنگ این کشور است. در این جنگ بیش از ۷۵ هزار حیوان بر اثر انفجار مین کشته شدند. گفته میشود تا ۲۰ سال بعد از جنگ ویتنام حدود ۴۰ هزار حیوان بر اثر مینهای عملنکرده دوران جنگ از بین رفتند. تحلیل اطلاعات نشان میدهد جنگهای پیدرپی در آفریقا بیشترین نقش را در کاهش پستانداران بزرگ این قاره داشته است. در جنگ جهانی اول حدود ۱۶ میلیون حیوان در زمینههای مختلف در خدمت جنگ بودند که ۹ میلیون آنها کشته شدند. از این تعداد حدود هشت میلیون اسب و خر برای باربری استفاده میشدند. در جنگ جهانی دوم پس از اعلام عمومی دولت بریتانیا درباره کمبود مواد غذایی بیش از ۷۵۰ هزار حیوان خانگی در مدت یک هفته کشته شدند. همچنین در این جنگ ارتش آلمان حدود ۱۷۹ هزار اسب را در مدت دو ماه از دست داد. در جنگ با ویتنام، ارتش آمریکا از سم گیاهکش عامل نارنجی Agent Orange برای ازبینبردن استتار ارتش ویتنام در پوشش انبوه جنگلهای استوایی استفاده کرد. این سم علاوه بر اثرات وحشتناک بر انسانها باعث نابودی زیستگاه و مرگ حیواناتی نظیر فیل آسیایی، ببر، پلنگ، میمون و صدها گونه دیگر شد. در این جنگ نظامیان آمریکایی فیلها را برای جلوگیری از استفاده در حملونقل مهمات و بار مورد هدف قرار میدادند. حیوانات محبوس در باغ وحش از دیگر قربانیان جنگها هستند. در شرایط جنگی این حیوانات بدون هیچگونه رسیدگی رها میشوند یا بر اثر حملات جنگی میمیرند. در جنگ عراق و کویت حدود ۸۵ درصد حیوانات باغ وحش کویت مردند. در حمله آمریکا به عراق، حیوانات باغ وحش بغداد برای کُندکردن سرعت پیشروی متجاوزان در شهر رها شدند که سرنوشت بسیاری از آنها مرگ بود. آنچنان که گفته شد، آسیب به حیوانات فقط به زمان جنگ محدود نمیشود و تخریب زیستگاه در کنار بحرانهای اقتصادی تا دههها بعد قربانی میگیرد. نکته بسیار تأسفآور این است که حدود ۸۰ درصد جنگهای 50 سال گذشته، در مناطق ارزشمند از نظر تنوع زیستی اتفاق افتادهاند.
حیوانات هر کجا که باشند، از زمین تا دریا جزء قربانیان اصلی جنگها هستند. قربانیانی که ناگهان در میان جنگ انسانها گرفتار میشوند؛ درحالیکه هیچ نقشی در ایجاد آن نداشتهاند. در این یادداشت با نگاهی به مقاله منتشرشده در وبسایت مؤسسه CEOBS که به بررسی تعارضات فعالیتهای نظامی و محیط زیست میپردازد، به مهمترین آسیبهایی که در جنگها متوجه حیوانات میشود، اشاره میکنم.
حتی پیش از شروع هر جنگی، حیوانات برای ساخت و آزمایش سلاحهای جنگی کشته میشوند. گوسفند و خوک ازجمله حیواناتی هستند که برای بررسی نحوه ایجاد جراحت با گلوله در بدن موجود زنده مورد استفاده قرار میگیرند. همچنین در آزمایشگاهها حیوانات زیادی برای ساخت سلاحهای بیولوژیک مورد سوءاستفاده قرار میگیرند. یکی از عوامل اصلی آسیبدیدن حیوانات در جنگها به تضعیف دولتها و سیستمهای حفاظت از حیات وحش مربوط میشود. در نبود دولت مقتدر، فرصت برای سوءاستفاده و تعرض به مناطق حفاظتشده حیات وحش ایجاد میشود. همچنین دسترسی افراد غیرمسئول به اسلحه به افزایش شکار منجر میشود. ضمن اینکه پس از جنگ نیز کشورهای جنگزده به واسطه بحرانهای اقتصادی فراوان توجه کمی به حفظ محیط زیست و بهویژه حیوانات دارند و این امر در نقطه انتهایی اولویتهای آنها قرار میگیرد. حیواناتی که برای مصارف غذایی پرورش داده میشوند، از قربانیان اصلی جنگها هستند. این حیوانات در مزارع به مراقبت دائمی انسان نیاز دارند و در شرایط جنگی احتمال مرگ آنها بر اثر گرسنگی، بمباران، دسترسینداشتن به خدمات بهداشتی یا کشتار از سوی مردم محلی زیاد است. در حین جنگ، سگهای مینیاب از قربانیانی هستند که روی مینها منفجر میشوند. همچنین پس از جنگ نیز مینهای باقیمانده تا سالها و دههها قربانی میگیرد. پلنگ برفی در افغانستان ازجمله قربانیان ۱۰ میلیون مین باقیمانده از جنگ این کشور است. در این جنگ بیش از ۷۵ هزار حیوان بر اثر انفجار مین کشته شدند. گفته میشود تا ۲۰ سال بعد از جنگ ویتنام حدود ۴۰ هزار حیوان بر اثر مینهای عملنکرده دوران جنگ از بین رفتند. تحلیل اطلاعات نشان میدهد جنگهای پیدرپی در آفریقا بیشترین نقش را در کاهش پستانداران بزرگ این قاره داشته است. در جنگ جهانی اول حدود ۱۶ میلیون حیوان در زمینههای مختلف در خدمت جنگ بودند که ۹ میلیون آنها کشته شدند. از این تعداد حدود هشت میلیون اسب و خر برای باربری استفاده میشدند. در جنگ جهانی دوم پس از اعلام عمومی دولت بریتانیا درباره کمبود مواد غذایی بیش از ۷۵۰ هزار حیوان خانگی در مدت یک هفته کشته شدند. همچنین در این جنگ ارتش آلمان حدود ۱۷۹ هزار اسب را در مدت دو ماه از دست داد. در جنگ با ویتنام، ارتش آمریکا از سم گیاهکش عامل نارنجی Agent Orange برای ازبینبردن استتار ارتش ویتنام در پوشش انبوه جنگلهای استوایی استفاده کرد. این سم علاوه بر اثرات وحشتناک بر انسانها باعث نابودی زیستگاه و مرگ حیواناتی نظیر فیل آسیایی، ببر، پلنگ، میمون و صدها گونه دیگر شد. در این جنگ نظامیان آمریکایی فیلها را برای جلوگیری از استفاده در حملونقل مهمات و بار مورد هدف قرار میدادند. حیوانات محبوس در باغ وحش از دیگر قربانیان جنگها هستند. در شرایط جنگی این حیوانات بدون هیچگونه رسیدگی رها میشوند یا بر اثر حملات جنگی میمیرند. در جنگ عراق و کویت حدود ۸۵ درصد حیوانات باغ وحش کویت مردند. در حمله آمریکا به عراق، حیوانات باغ وحش بغداد برای کُندکردن سرعت پیشروی متجاوزان در شهر رها شدند که سرنوشت بسیاری از آنها مرگ بود. آنچنان که گفته شد، آسیب به حیوانات فقط به زمان جنگ محدود نمیشود و تخریب زیستگاه در کنار بحرانهای اقتصادی تا دههها بعد قربانی میگیرد. نکته بسیار تأسفآور این است که حدود ۸۰ درصد جنگهای 50 سال گذشته، در مناطق ارزشمند از نظر تنوع زیستی اتفاق افتادهاند.