الکساندر دوگين در تهران
استراتژيست روس محبوب محافظه‌کاران ايراني
شرق: در سال‌هاي اخير بارها به ايران سفر کرده و در راهپيمايي 22 بهمن امسال هم سخنراني کرده است. «الکساندر دوگين» استراتژيست روس و مشاور رئيس‌جمهوري روسيه است که به دليل نظريه «اوراسيا» و «روسيه بزرگ» شناخته مي‌شود. دوگين در روسيه چهره‌اي جنجالي است و آنچه در اين سال‌ها پاي او را به ايران باز کرده، نزديکي انديشه‌هاي او با محافظه‌کاران در ايران و وجوه مشترکي است که در اين نظريات تعريف مي‌شود. دوگين ديروز در ادامه حضور خود در ايران در نشست «تمدن‌هاي حوزه اوراسيا» در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران هم حاضر شد. او در اين نشست نظريات و تحليل‌هاي خود را تبيين کرد. البته حضور او در ايران و چنين نشست‌هايي همچون سال‌هاي قبل منتقداني دارد. چراکه اساس نظريات دوگين «نئوناسيوناليسم» و «نئواوراسيا» است و گرايش‌هاي ضدمدرنيسم و سنت‌گرايانه او مورد توجه محافظه‌کاران در ايران قرار گرفته است.
دوگين کيست؟
سخنراني دوگين در نشست «تمدن‌هاي حوزه اوراسيا» حدود يک‌ساعت‌ونيم به طول انجاميد. او در پايان سخنراني‌اش درباره انقلاب اسلامي و ايدئولوژي حاکم برآن صحبت کرد. وقتي سخنانش به پايان رسيد، فواد ايزدي خطاب به او گفت که اگر قرار بود در اين باره صحبت کند، سخنانش تفاوت زيادي با دوگين نداشت. ايزدي عضو هيئت علمي گروه مطالعات آمريکاي دانشکده مطالعات جهان است. اما پيش از مرور سخنان اين استراتژيست روس در اين نشست بايد نگاهي به زندگي سياسي او داشت.
دوگين 58ساله از ايدئولوگ‌هاي مطرح روسيه و چهره‌اي نزديک به ولاديمير پوتين محسوب مي‌شود. مبناي نظريه‌هاي او ناسيوناليسم افراطي است و ابايي هم از بيان آشکار آنها ندارد. او تا سال 2014 رئيس دپارتمان جامعه‌شناسي روابط بين‌الملل در دانشگاه مسکو بود. در اين سال اما از سمت خود برکنار شد. او کمي پيش از اين برکناري در پي بالاگرفتن تنش‌هاي روسيه با اوکراين خواستار قتل عام اوکرايني‌هاي مخالف روسيه شده بود. دوگين در سال ۲۰۰۵ «جبهه جوانان ضد نارنجي» را براي مقابله با جنبش مدني مردم اوکراين تشکيل داده بود. او حتي وقوع جنگ بين روسيه و اوکراين را اجتناب‌پذير دانسته و پوتين را براي تأخير در واردشدن به جنگ سرزنش كرده بود. او در روسيه حزب اوراسيا را هم بر مبناي انديشه‌هاي ناسيوناليستي و سنت‌گرايانه بنيان‌گذاري کرده است. يکي از چهره‌هاي نزديک به دوگين در ايران نادر طالب‌زاده مستندساز اصولگراست. دوگين در سال‌هاي اخير سفرهاي زيادي به ايران داشته؛ از ديدار با رئيس فرهنگستان علوم اسلامي قم در سال 95 گرفته تا شرکت در نشست‌هاي مختلف. دوگين اخيرا در راهپيمايي 22 بهمن در کرج هم گفته «خشم عمومي نسبت به تفکر جهاني‌شدن غربي روز به روز
در حال افزايش است، به اين دليل کل جهان نسبت به آمريکا و ناتو احساس تنفر مي‌کنند». او گفته «اين خشم عمومي به اين دليل اتفاق افتاده که مردم اين کشورها به‌ويژه کشورهاي اسلامي متوجه شده‌اند كه با اين سبک از جهاني‌شدن آنها متضرر خواهند شد».
مکتب «نئواوراسيا» و بازگشت «روسيه بزرگ»
دوگين در آغاز نشست ديروز نظريه اوراسياي خود را تبيين کرد. او توضيح داد که اين نظريه لايه‌لايه و پيچيده است. اما به گفته او محور اصلي اين نظريه ايجاد روسيه بزرگ در کنار ديگر سرزمين‌هاي اوراسيا و عاري‌کردن اين منطقه از آمريكاست. دوگين توضيح داد که اين مبارزه براي استقلال جغرافياي سياسي است اما تنها به جغرافيا محدود نمي‌شود. چراکه به گفته او مهم‌ترين محور حرکت اوراسيايي که بعد از فروپاشي شوروي شکل گرفت، اعتراض به هژموني آمريکاست. او در ادامه گفت که سنت‌گرايي، دين‌گرايي و توجه به گذشته از مباني اين تمدن خواهد بود. او گفت روسيه وارث تمدن‌هاي مختلف اعم از آريايي است. دوگين در روسيه از مخالفان سرسخت جهاني‌سازي است و تأکيد بر هويت منحصر‌به‌فرد روسي دارد. به گفته او در نشست ديروز طبق بررسي جامعه‌شناسي در اواخر دهه 90 و اوايل قرن بيست‌و‌يکم 72 درصد مردم روسيه به اين سؤال که آيا روسيه مستقل از تمدن غربي است، پاسخ مثبت دادند و اين آمار در سال‌هاي بعد نيز تغيير نکرده است. دوگين ادعا کرد که بنابراين ايدئولوژي اوراسيايي نه فقط نظريه پوتين رئيس‌جمهور روسيه، بلکه نظر 72 درصد جامعه روسيه است.
دوگين در همين راستا اعتقاد دارد که ايران نقشي کليدي در نظريه اوراسيا ايفا مي‌کند و در شرايط کنوني دو کشور امکان همکاري‌هاي استراتژيک با يکديگر را دارند. اما محور ديگر انديشه‌هاي دوگين در نشست ديروز «جهان چندقطبي» بود. او گفت که از سال 2000 به‌بعد اين مفهوم به نظريه اوراسيا اضافه شده و به دنبال پايان هژموني يک کشور بر دنياست. او در بخش سوم سخنانش توضيح داد که حضور نيروهاي مشترک ايران و روسيه با هدف مشترک ازبين‌بردن هژموني آمريکا در منطقه و نه اضافه‌کردن يک هژموني جديد است. دوگين گفت که ايران و روسيه به‌عنوان دو دولت براي بازسازي تمدن اصيل خاورميانه تلاش مي‌کنند.
علت فروپاشي شوروي از نگاه دوگين
دوگين در خلال صحبت‌هايش توضيحاتي هم درباره شوروي داد. او گفت علت اصلي فروپاشي شوروي حرکت به سمت غرب بود؛ با وجود اينکه اين کشور در زمينه نظامي بسيار پيشرفته بود و حتي با وجود مشکلات اقتصادي مي‌توانست تا سال‌های متمادي به حيات خود ادامه دهد. دوگين اعتقاد داشت که نخبگاني در شوروي پرورش یافتند که خواستار تعامل با غرب بودند و تصور مي‌کردند که شوروي مي‌تواند جزئي از کشورهاي اروپاي غربي باشد. به گفته دوگين، اين علت اصلي فروپاشي شوروي بود. او حتي گفت که اين رويکرد غرب بود که ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهور روسيه را که روزگاري غرب‌گرا بود، تبديل به منتقد آن کرد. به گفته دوگين، ايران و روسيه به دلايلي مشترک قابليت تعامل با غرب و رسيدن به نقطه مشترک با غرب را ندارند: «اما در مقابل وجوه مشترک ايدئولوژيک بين ايران و روسيه، از جمله اوراسيا بسيار زياد است و به همين دليل دو کشور توان زيادي براي همکاري با يکديگر دارند». دوگين در اين نشست از باور به ايدئولوژي انقلاب اسلامي و امام خميني (ره) هم سخن گفت و افزود که مردم ايران مي‌خواهند سياست‌هاي انقلاب را ادامه دهند و به ارزش‌ها ايمان دارند. او ابراز اميدواري کرد که همکاري‌هاي دو
دولت در آينده ادامه یابد و افزايش پيدا کند.
چرا محافظه‌کاران به دوگين نزديک هستند؟
بااين‌همه نظريات او مخالفان و منتقدان زيادي نيز در کشور دارد. ابراهيم اصغرزاده در گفت‌وگو با «شرق» در اين زمينه گفته بود: «بازسازي هويت جديد روس تحت عنوان هويت «اوراسيا» و تلاش دولت پوتين براي تشکيلات اتحاديه اوراسيا بر پايه‌هاي فکري - فلسفي افرادي نظير الکساندر دوگين مبني‌بر ملي‌گرايي روس، يهودستيزي، آيين کليساي ارتدکس و احياي امپراتوري روس را برخلاف مصالح و منافع ملي خودمان مي‌بينم. حتي حالا که شوروي فروپاشيده و به قول امام، کمونيسم به موزه سپرده شده، ببينيد باز روس‌ها سر جاي اولشان ايستاده‌اند؛ خود‌شيفتگي و ترويج نفرت و کينه نسبت به شرکاي غربي‌شان». اصغرزاده گفته بود که مهم‌ترين دغدغه متفکران و تئوريسين‌هاي کارگزار پروژه بازسازي عظمت ازدست‌رفته روسيه و احياي همان سنت اقتدارگراي روسي مبتني‌بر اخلاقيات پيشامدرن است: «سنتي که تکنولوژي و حتي سرمايه‌داري و مناسبات کاپيتاليستي را از غرب اخذ مي‌کند، اما ارزش‌هاي اخلاقي و انساني آن نظير حقوق فردي، حقوق بشر، ليبراليسم سياسي يا هر نوع اصلاحات دموکراتيک و تحول در شيوه زندگي ديني و قومي را طرد و نفي مي‌کند». او توضيح داده بود که اين وجه از سنت روس‌ها بيش از هرچيز
توجه بخشي از محافظه‌کاران ايراني را جلب کرده است.
شرق: در سال‌هاي اخير بارها به ايران سفر کرده و در راهپيمايي 22 بهمن امسال هم سخنراني کرده است. «الکساندر دوگين» استراتژيست روس و مشاور رئيس‌جمهوري روسيه است که به دليل نظريه «اوراسيا» و «روسيه بزرگ» شناخته مي‌شود. دوگين در روسيه چهره‌اي جنجالي است و آنچه در اين سال‌ها پاي او را به ايران باز کرده، نزديکي انديشه‌هاي او با محافظه‌کاران در ايران و وجوه مشترکي است که در اين نظريات تعريف مي‌شود. دوگين ديروز در ادامه حضور خود در ايران در نشست «تمدن‌هاي حوزه اوراسيا» در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران هم حاضر شد. او در اين نشست نظريات و تحليل‌هاي خود را تبيين کرد. البته حضور او در ايران و چنين نشست‌هايي همچون سال‌هاي قبل منتقداني دارد. چراکه اساس نظريات دوگين «نئوناسيوناليسم» و «نئواوراسيا» است و گرايش‌هاي ضدمدرنيسم و سنت‌گرايانه او مورد توجه محافظه‌کاران در ايران قرار گرفته است.
دوگين کيست؟
سخنراني دوگين در نشست «تمدن‌هاي حوزه اوراسيا» حدود يک‌ساعت‌ونيم به طول انجاميد. او در پايان سخنراني‌اش درباره انقلاب اسلامي و ايدئولوژي حاکم برآن صحبت کرد. وقتي سخنانش به پايان رسيد، فواد ايزدي خطاب به او گفت که اگر قرار بود در اين باره صحبت کند، سخنانش تفاوت زيادي با دوگين نداشت. ايزدي عضو هيئت علمي گروه مطالعات آمريکاي دانشکده مطالعات جهان است. اما پيش از مرور سخنان اين استراتژيست روس در اين نشست بايد نگاهي به زندگي سياسي او داشت.
دوگين 58ساله از ايدئولوگ‌هاي مطرح روسيه و چهره‌اي نزديک به ولاديمير پوتين محسوب مي‌شود. مبناي نظريه‌هاي او ناسيوناليسم افراطي است و ابايي هم از بيان آشکار آنها ندارد. او تا سال 2014 رئيس دپارتمان جامعه‌شناسي روابط بين‌الملل در دانشگاه مسکو بود. در اين سال اما از سمت خود برکنار شد. او کمي پيش از اين برکناري در پي بالاگرفتن تنش‌هاي روسيه با اوکراين خواستار قتل عام اوکرايني‌هاي مخالف روسيه شده بود. دوگين در سال ۲۰۰۵ «جبهه جوانان ضد نارنجي» را براي مقابله با جنبش مدني مردم اوکراين تشکيل داده بود. او حتي وقوع جنگ بين روسيه و اوکراين را اجتناب‌پذير دانسته و پوتين را براي تأخير در واردشدن به جنگ سرزنش كرده بود. او در روسيه حزب اوراسيا را هم بر مبناي انديشه‌هاي ناسيوناليستي و سنت‌گرايانه بنيان‌گذاري کرده است. يکي از چهره‌هاي نزديک به دوگين در ايران نادر طالب‌زاده مستندساز اصولگراست. دوگين در سال‌هاي اخير سفرهاي زيادي به ايران داشته؛ از ديدار با رئيس فرهنگستان علوم اسلامي قم در سال 95 گرفته تا شرکت در نشست‌هاي مختلف. دوگين اخيرا در راهپيمايي 22 بهمن در کرج هم گفته «خشم عمومي نسبت به تفکر جهاني‌شدن غربي روز به روز
در حال افزايش است، به اين دليل کل جهان نسبت به آمريکا و ناتو احساس تنفر مي‌کنند». او گفته «اين خشم عمومي به اين دليل اتفاق افتاده که مردم اين کشورها به‌ويژه کشورهاي اسلامي متوجه شده‌اند كه با اين سبک از جهاني‌شدن آنها متضرر خواهند شد».
مکتب «نئواوراسيا» و بازگشت «روسيه بزرگ»
دوگين در آغاز نشست ديروز نظريه اوراسياي خود را تبيين کرد. او توضيح داد که اين نظريه لايه‌لايه و پيچيده است. اما به گفته او محور اصلي اين نظريه ايجاد روسيه بزرگ در کنار ديگر سرزمين‌هاي اوراسيا و عاري‌کردن اين منطقه از آمريكاست. دوگين توضيح داد که اين مبارزه براي استقلال جغرافياي سياسي است اما تنها به جغرافيا محدود نمي‌شود. چراکه به گفته او مهم‌ترين محور حرکت اوراسيايي که بعد از فروپاشي شوروي شکل گرفت، اعتراض به هژموني آمريکاست. او در ادامه گفت که سنت‌گرايي، دين‌گرايي و توجه به گذشته از مباني اين تمدن خواهد بود. او گفت روسيه وارث تمدن‌هاي مختلف اعم از آريايي است. دوگين در روسيه از مخالفان سرسخت جهاني‌سازي است و تأکيد بر هويت منحصر‌به‌فرد روسي دارد. به گفته او در نشست ديروز طبق بررسي جامعه‌شناسي در اواخر دهه 90 و اوايل قرن بيست‌و‌يکم 72 درصد مردم روسيه به اين سؤال که آيا روسيه مستقل از تمدن غربي است، پاسخ مثبت دادند و اين آمار در سال‌هاي بعد نيز تغيير نکرده است. دوگين ادعا کرد که بنابراين ايدئولوژي اوراسيايي نه فقط نظريه پوتين رئيس‌جمهور روسيه، بلکه نظر 72 درصد جامعه روسيه است.
دوگين در همين راستا اعتقاد دارد که ايران نقشي کليدي در نظريه اوراسيا ايفا مي‌کند و در شرايط کنوني دو کشور امکان همکاري‌هاي استراتژيک با يکديگر را دارند. اما محور ديگر انديشه‌هاي دوگين در نشست ديروز «جهان چندقطبي» بود. او گفت که از سال 2000 به‌بعد اين مفهوم به نظريه اوراسيا اضافه شده و به دنبال پايان هژموني يک کشور بر دنياست. او در بخش سوم سخنانش توضيح داد که حضور نيروهاي مشترک ايران و روسيه با هدف مشترک ازبين‌بردن هژموني آمريکا در منطقه و نه اضافه‌کردن يک هژموني جديد است. دوگين گفت که ايران و روسيه به‌عنوان دو دولت براي بازسازي تمدن اصيل خاورميانه تلاش مي‌کنند.
علت فروپاشي شوروي از نگاه دوگين
دوگين در خلال صحبت‌هايش توضيحاتي هم درباره شوروي داد. او گفت علت اصلي فروپاشي شوروي حرکت به سمت غرب بود؛ با وجود اينکه اين کشور در زمينه نظامي بسيار پيشرفته بود و حتي با وجود مشکلات اقتصادي مي‌توانست تا سال‌های متمادي به حيات خود ادامه دهد. دوگين اعتقاد داشت که نخبگاني در شوروي پرورش یافتند که خواستار تعامل با غرب بودند و تصور مي‌کردند که شوروي مي‌تواند جزئي از کشورهاي اروپاي غربي باشد. به گفته دوگين، اين علت اصلي فروپاشي شوروي بود. او حتي گفت که اين رويکرد غرب بود که ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهور روسيه را که روزگاري غرب‌گرا بود، تبديل به منتقد آن کرد. به گفته دوگين، ايران و روسيه به دلايلي مشترک قابليت تعامل با غرب و رسيدن به نقطه مشترک با غرب را ندارند: «اما در مقابل وجوه مشترک ايدئولوژيک بين ايران و روسيه، از جمله اوراسيا بسيار زياد است و به همين دليل دو کشور توان زيادي براي همکاري با يکديگر دارند». دوگين در اين نشست از باور به ايدئولوژي انقلاب اسلامي و امام خميني (ره) هم سخن گفت و افزود که مردم ايران مي‌خواهند سياست‌هاي انقلاب را ادامه دهند و به ارزش‌ها ايمان دارند. او ابراز اميدواري کرد که همکاري‌هاي دو
دولت در آينده ادامه یابد و افزايش پيدا کند.
چرا محافظه‌کاران به دوگين نزديک هستند؟
بااين‌همه نظريات او مخالفان و منتقدان زيادي نيز در کشور دارد. ابراهيم اصغرزاده در گفت‌وگو با «شرق» در اين زمينه گفته بود: «بازسازي هويت جديد روس تحت عنوان هويت «اوراسيا» و تلاش دولت پوتين براي تشکيلات اتحاديه اوراسيا بر پايه‌هاي فکري - فلسفي افرادي نظير الکساندر دوگين مبني‌بر ملي‌گرايي روس، يهودستيزي، آيين کليساي ارتدکس و احياي امپراتوري روس را برخلاف مصالح و منافع ملي خودمان مي‌بينم. حتي حالا که شوروي فروپاشيده و به قول امام، کمونيسم به موزه سپرده شده، ببينيد باز روس‌ها سر جاي اولشان ايستاده‌اند؛ خود‌شيفتگي و ترويج نفرت و کينه نسبت به شرکاي غربي‌شان». اصغرزاده گفته بود که مهم‌ترين دغدغه متفکران و تئوريسين‌هاي کارگزار پروژه بازسازي عظمت ازدست‌رفته روسيه و احياي همان سنت اقتدارگراي روسي مبتني‌بر اخلاقيات پيشامدرن است: «سنتي که تکنولوژي و حتي سرمايه‌داري و مناسبات کاپيتاليستي را از غرب اخذ مي‌کند، اما ارزش‌هاي اخلاقي و انساني آن نظير حقوق فردي، حقوق بشر، ليبراليسم سياسي يا هر نوع اصلاحات دموکراتيک و تحول در شيوه زندگي ديني و قومي را طرد و نفي مي‌کند». او توضيح داده بود که اين وجه از سنت روس‌ها بيش از هرچيز
توجه بخشي از محافظه‌کاران ايراني را جلب کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
